Erzincan İl Jandarma Komutanlığı Narkotik Suçlarla Mücadele (NSM) Şube Müdürlüğü ve İstihbarat Şube Müdürlüğü ekiplerince uyuşturucuyla mücadele kapsamında çalışma yürütüldü.

Bu kapsamda, Refahiye-İliç kara yolu üzerindeki uygulama noktasında durdurulan bir araçta yapılan aramada 13 gram skunk ele geçirildi.

Olayla ilgili uyuşturucu madde kullanmak ve bulundurmak suçundan 1 şüpheli hakkında adli işlem başlatıldı.

Ekiplerce merkez Atatürk Mahallesi'nde, polis sorumluluk bölgesinde bulunan Ü.A. ve Ş.A'nın ikametlerinde yapılan aramada ise 4 kilogram bonzai elde edilebilecek miktarda 35 gram sentetik kannabinoid hammaddesi ele geçirildi.

Uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti yapmak suçundan 2 şüpheli hakkında başlatılan adli işlemlerin sürdüğü bildirildi.

Erzincan Tarım ve Orman Müdürlüğünden yapılan açıklamaya göre, Halk Elinde Küçükbaş Hayvan Islahı Ülkesel Projesi 2026 yılı Proje Yürütme Kurulu Toplantısı kentte gerçekleştirildi.

Toplantıya İl Tarım ve Orman Müdürü Alper Koçaker, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) Hayvancılık ve Su Ürünleri Araştırmaları Daire Başkanlığı Küçükbaş Hayvancılık Koordinatör Vekili Serdar Yağcı, Aziziye Belediye Başkanı ve Erzurum Koyun Keçi Yetiştiricileri Birliği Başkanı Emrullah Akpınar, Erzincan İli Damızlık Koyun Keçi Yetiştiricileri Birliği Başkanı İbrahim Karakuş ile proje görevlileri katıldı.

Toplantıda, Erzincan'da proje kapsamında yürütülen çalışmalar değerlendirilerek küçükbaş hayvancılığın geliştirilmesi, hayvan ıslahı ve verimliliğin artırılmasına yönelik faaliyetler ele alındı.

Yetiştiriciliğin daha sürdürülebilir hale getirilmesi için yapılabilecek çalışmaların da görüşüldüğü toplantıda, üreticilerin desteklenmesi ve küçükbaş hayvancılığın geleceğine yönelik değerlendirmelerde bulunuldu.

İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün, küçükbaş hayvancılığın sürdürülebilirliğini desteklemek amacıyla ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği içerisinde çalışmalarını sürdürdüğü belirtildi.

İl Sağlık Müdürü Dr. Cihan Tekin başkanlığında, ilgili birim sorumlularının katılımıyla İş Sağlığı ve Güvenliği Kurul Toplantısı gerçekleştirildi.

Toplantıda, çalışma ortamlarının daha güvenli hale getirilmesine yönelik alınan önlemler değerlendirildi. Mevcut uygulamaların gözden geçirildiği toplantıda, iş sağlığı ve güvenliği alanında yapılabilecek iyileştirme çalışmaları ele alındı.

Personelin sağlığını ve güvenliğini korumaya yönelik yürütülecek çalışmalar hakkında görüş alışverişinde bulunulurken, çalışma ortamlarının güvenliğinin artırılmasına yönelik değerlendirmeler yapıldı.

15 Dakikalık Dolu Sağanağı Bağ ve Bahçeleri Olumsuz Etkiledi

İkindi saatlerinde hava sıcaklığının düşmesiyle birlikte başlayan fındık büyüklüğündeki dolu yağışı, kent merkezi ve çevre köylerde hayatı olumsuz etkiledi. Aniden bastıran dolu yağışına hazırlıksız yakalanan üreticiler ve vatandaşlar zor anlar yaşadı. Yaklaşık 15 dakika süren dolu yağışı nedeniyle bahçelerdeki meyve ağaçları ve meyve bağları zarar gördü. Özellikle dallardaki ürünlerin darbe alarak döküldüğü ve ezildiği gözlendi.

Çiftçiler Hasar Tespit Çalışması Bekliyor

Yağışın durmasının ardından bahçelerine giren üreticiler, fındık büyüklüğündeki dolunun ürünlere verdiği zararı yerinde inceledi. Hasat döneminde meydana gelen bu durum karşısında bölge üreticileri büyük üzüntü yaşadı.

Muğla'nın Bodrum yöresine ait ana yemeklerden biri olan Çökertme Kebabı (Bodrum Kebabı veya Bodrum Çentik Kebabı), çıtır kibrit patatesler, marine edilmiş jülyen et, sarımsaklı yoğurt ve tereyağlı domates sosunun oluşturduğu katmanlarla hazırlanıyor. Hikayesi Ege'nin Çökertme Türküsü ve Bodrum'un Çökertme köyü ile özdeşleşen bu yemeğin detaylı yapılışı ve püf noktalarını sizlerle paylaşıyoruz.

Çökertme Kebabı İçin Gerekli Malzemeler

Çökertme Kebabı hazırlığında kullanılan malzemeler katmanlarına göre şu şekilde sıralanıyor:

Et ve Marinasyon Malzemeleri

• 600 gram jülyen doğranmış dana kontrfile, antrikot veya bonfile

• 1 adet rendelenmiş soğan suyu

• 1/2 çay bardağı süt

• 1 su bardağı soda

• 1/2 çay bardağı zeytinyağı

• Kimyon, kekik, karabiber ve tuz

• Pişirmek için: 1 yemek kaşığı tereyağı

Kibrit Patates Malzemeleri

• 4-5 adet orta boy kızartmalık patates

• Kızartmak için bol ayçiçek yağı

Yoğurt Sos Malzemeleri

• 3 su bardağı süzme yoğurt (suyla hafif seyreltilmiş)

• 3-4 diş ezilmiş sarımsak ve tuz

Domates Sos Malzemeleri

• 2 yemek kaşığı tereyağı

• 1 adet rendelenmiş domates (veya 1 tatlı kaşığı salça)

• Pul biber

Adım Adım Çökertme Kebabı Hazırlanışı

Çökertme Kebabı'nın hazırlanış süreci dört temel aşamadan oluşuyor:

1. Etin Marinasyonu

Jülyen doğranmış etler geniş bir kaba alınır. Üzerine soğan suyu, süt, soda, zeytinyağı ve baharatlar eklenerek iyice harmanlanır. Kabın üzeri kapatılarak buzdolabında en az 1-2 saat (vaktiniz varsa bir gece) dinlendirilir. Etler pişirilmeden önce oda sıcaklığına getirilir.

2. Çıtır Kibrit Patateslerin Hazırlanması

Patatesler soyulduktan sonra ince, kibrit çöpü formunda doğranır. Nişastasını salması için soğuk ve tuzlu suda 15 dakika bekletilir. Ardından suyu süzülüp havlu kağıt yardımıyla tamamen kurulayan patatesler, kızgın ve bol yağda altın sarısı olana kadar kızartılır.

3. Sosların Hazırlanması

• Yoğurt Sos: Yoğurt, sarımsak ve tuz pürüzsüz olana kadar çırpılır (isteğe bağlı olarak parlaklık için birkaç damla zeytinyağı eklenebilir).

• Domates Sos: Tereyağı küçük bir sos tenceresinde eritilir. Rendelenmiş domates veya salça eklenip pul biberle kokusu çıkana kadar hafifçe soteleyerek hazırlanır.

4. Etlerin Pişirilmesi

Geniş ve döküm bir tava yüksek ateşte kızdırılır. Marine edilen etler tavaya alınarak yüksek ateşte sularını salıp çekene kadar hızla soteleme işleminden geçirilir. Etlerin pişmesine yakın tereyağı ve tuz eklenip birkaç dakika daha çevrilerek ocaktan alınır.

Birleştirme ve Sunum Sıralaması

Kebabın dokusunun korunması amacıyla malzemelerin servis öncesinde sırasıyla tabağa dizilmesi gerekiyor:

1. Taban: Geniş bir servis tabağının en altına çıtır kibrit patatesler yayılır.

2. İkinci Kat: Patateslerin üzerine sarımsaklı yoğurt sosu gezdirilir.

3. Üçüncü Kat: Yoğurdun üzerine sıcak tereyağlı domates sosunun yarısı dökülür.

4. Zirve: En üste pişmiş sıcak jülyen etler yerleştirilir. Kalan domates sosu etlerin üzerine gezdirildikten sonra ince kıyılmış maydanoz veya kekik serpilerek sıcak servis edilir.

Lezzet İçin Püf Noktaları

• Çıtırlık: Patateslerin kızarırken birbirine yapışmaması ve çıtır kalması için kızartma aşamasında tamamen kuru olmaları şarttır.

• Et Seçimi: Dana bonfile veya antrikot kullanımı pişme süresini kısaltarak etin yumuşak olmasını sağlar. Kontrfile kullanımında ise marinasyon süresinin uzun tutulması gerekmektedir.

Çökertme Kebabı Yaparken Dikkat Edilmesi Gereken Püf Noktaları ve Yanına En Çok Yakışan Lezzetler

Çökertme Kebabı yapımında etin lezzetini ve kıvamını belirleyen marinasyon süreleri ile yemeğin yanında servis edilebilecek alternatifler şöyle;

Marinasyon Süreleri

• Vakti Kısıtlı Olanlar İçin (1-2 Saat): Etlerin marine sosunu hızlıca emmesi için etin çok ince jülyen doğranması ve sosun içine 1 çay kaşığı karbonat eklenmesi öneriliyor. Karbonat, asidik soda ve sütle birleşerek liflerin hızlıca gevşemesini sağlıyor.

• En İdeal Süre (Bir Gece Öncesi): İmkân bulunması durumunda etlerin soslanarak buzdolabında 12-24 saat bekletilmesi gerektiği belirtiliyor. Bu sürecin etin yumuşamasını sağladığı ve tavada pişerken suyunu içinde tuttuğu ifade ediliyor.

Çökertme Kebabının Yanına Yakışan Lezzetler

Kebabın tabanında patates ve yoğurt yer aldığı için, yanında ağır karbonhidratlar yerine daha hafif ve dengeleyici lezzetlerin tercih edilmesi gerektiği aktarılıyor.

Salatalar ve Başlangıçlar

• Gavurdağı Salatası: Bol cevizli, nar ekşili ve ince kıyılmış yapısıyla kebabın etli ve yoğurtlu yapısına ferahlık katıyor.

• Köz Patlıcan Salatası veya Mutabbal: Köz kokusunun, yoğurtlu ve etli çökertme kebabıyla uyum sağladığı belirtiliyor.

• Ege Usulü Gavur Salatası / Çoban Salatası: Bol zeytinyağlı, limonlu ve mor soğanlı yapısıyla ferahlatıcı bir alternatif sunuyor.

Çorba Seçimi

• Süzme Mercimek veya Ezogelin Çorbası: Kebap öncesinde yemeğe başlangıç yapmak için pürüzsüz seçenekler olarak öne çıkıyor.

İçecek Kombinasyonları

• Ev Yapımı Yayık Ayranı veya Şalgam Suyu: Kebabın yanında etin lezzetini ön plana çıkaran içecekler arasında gösteriliyor.

Alışveriş Listesi Kontrolü

Hazırlık öncesinde ihtiyaç duyulan malzemeler şu şekilde sıralanıyor:

• Kasaptan: 600 gram dana kontrfile, antrikot veya bonfile (yaprak jülyen doğranmış)

• Manavdan: Patates (kızartmalık sarı patates), soğan, domates, sarımsak, maydanoz, salata malzemeleri

• Şarküteriden: Süzme yoğurt, kaliteli tuzlu/tuzsuz tereyağı, süt

• Bakkaldan: Sade soda, zeytinyağı, ayçiçek yağı (kızartma için), kekik, kimyon, karabiber, pul biber

Kaynaklar;

• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalı (Muğla Yöresel Mutfak Envanteri)
• Türk Patent ve Marka Kurumu (Coğrafi İşaretli Ürünler Arşivi)
• Klasik Türk ve Ege Mutfağı Gastronomi Rehberleri

Kentte etkisini sürdüren sağanak, Çağlayan beldesinde hayatı olumsuz etkiledi. Sel sularıyla birlikte Girlevik Şelalesi'nin rengi çamura dönerken, bölgedeki restoranları da su bastı.

İşletme sahipleri, su baskınlarının etkisini azaltmak ve eşyalarını korumak amacıyla masa ve sandalyeleri güvenli alanlara taşımaya başladı.

Öte yandan, Erzurum-Erzincan kara yolunun Sansa Deresi mevkisi de sel nedeniyle tek yönlü olarak ulaşıma kapatıldı. Sürücülerin güzergâhtaki yol durumunu takip etmeleri ve yetkililerin uyarılarını dikkate almaları istendi.

Geleneksel Türk mutfağının, özellikle İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu mutfaklarının en özel lezzetlerinden biri olan etli soğan dolması, bol ekşili, hafif acılı ve karamelize yapısıyla bilinmekte. Lezzet ve Nefis Yemek Tarifleri standartlarına göre hazırlanan detaylı tarif haberimizin devamında yer almakta.

Etli Soğan Dolması İçin Gerekli Malzemeler

Etli soğan dolması yapımında kullanılacak malzemeler üç farklı aşamaya göre şu şekilde sıralanmaktadır:

Soğanları Haşlamak ve Ayırmak İçin

• 6-7 adet büyük boy kuru soğan

• Su ve bir tutam tuz

İç Harcı İçin

• 400 gram orta yağlı kıyma (dana veya kuzu)

• 3-4 yemek kaşığı pirinç (veya baldo pirinç)

• 1 demet ince kıyılmış maydanoz

• 1 yemek kaşığı biber salçası

• 1 çay bardağı zeytinyağı

• 1 yemek kaşığı nar ekşisi

• Tuz, karabiber, pul biber, toz kırmızı biber, kuru nane, sumak, yenibahar ve kimyon (damak tadına göre birer çay kaşığı)

Soslu Pişirme Suyu İçin

• 1 tatlı kaşığı biber salçası

• 1 tatlı kaşığı domates salçası

• 2 diş ezilmiş sarımsak

• 1 çay bardağı nar ekşisi

• 1 çay bardağı zeytinyağı

• Yarım çay kaşığı tuz ve sumak

• 1 su bardağı sıcak su

Adım Adım Hazırlanışı

Soğanların Hazırlanması ve Haşlanması

• Soğanların Hazırlanması: Kuru soğanların kabuklarını soyun. Kök ve tepe kısımlarını kesin. Soğanın merkezine (ortasına) doğru, tamamen ikiye bölmeden tek bir derin çizik atın.

• Haşlama: Geniş bir tencerede su kaynatın ve biraz tuz ekleyin. Çizilmiş soğanları suya atıp yaklaşık 10-15 dakika, katmanları hafifçe yumuşayana kadar haşlayın. Haşlanan soğanları süzüp ılınmaya bırakın.

• Katmanların Ayrılması: Ilınan soğanları attığınız çizik kısmından tutarak dikkatlice yaprak yaprak ayırın. En içte kalan küçük cücük kısımlarını ise isterseniz ince kıyıp iç harca ekleyebilirsiniz.

Harcın Hazırlanması ve Dolmaların Sarılması

• İç Harcın Hazırlanması: Derin bir kapta kıyma, pirinç, ince kıyılmış maydanoz, biber salçası, zeytinyağı, nar ekşisi ve tüm baharatları ekleyip iyice yoğurun.

• Dolmaların Sarılması: Soğan yapraklarının geniş kısmına iç harçtan bir tatlı kaşığı kadar koyun ve çok sıkı olmayacak şekilde rulo şeklinde sarın (pirinçler piştikçe şişeceği için harcı çok bastırmayın).

• Tencereye Dizme: Hazırladığınız soğan dolmalarını tencereye aralarında boşluk kalmayacak şekilde sıkıca dizin.

Sosun Eklenmesi, Pişirme ve Servis

• Sosu ve Pişirme: Ayrı bir kapta salçaları, ezilmiş sarımsağı, nar ekşisini, zeytinyağını, tuzu, sumağı ve sıcak suyu karıştırın. Bu sosu dolmaların üzerine gezdirin. Pişerken açılmaması için üzerlerine bir servis tabağı kapatın.

• Pişirme: Tencerenin kapağını kapatıp kısık ateşte yaklaşık 40-45 dakika pişirin.

• Dinlendirme ve Servis: Ocaktan aldıktan sonra 10 dakika dinlendirin. Üzerine sumak serpiştirip yanında sarımsaklı yoğurt ile sıcak servis edebilirsiniz.

Fırında Etli Soğan Dolması Yöntemi Nasıl Uygulanır?

Fırında pişen soğan dolmasının en büyük özelliği, soğanların üzerindeki şekerin fırın ısısıyla karamelize olması ve dolmalara hafif köz kokulu bir lezzet katması olarak öne çıkıyor. Pişirme adımları şu şekilde sıralanıyor:

• Fırın Kabına Dizme: Hazırlanan etli soğan dolmaları, tencere yerine hafifçe yağlanmış bir borcama veya fırın tepsisine aralarında boşluk kalmayacak şekilde yan yana dizilir.

• Sosu Ekleme: Hazırlanan salçalı, ekşili ve zeytinyağlı sos dolmaların üzerine gezdirilir. Sosun dolmaların yarısına kadar gelmesi gerekmektedir.

• Üzerini Kapatma: Dolmaların fırında kurumaması ve içinin iyice pişmesi için fırın kabının üzeri önce ıslatılmış pişirme kağıdı, ardından alüminyum folyo ile hava almayacak şekilde sıkıca kapatılır.

• Fırınlama Derecesi ve Süresi: Önceden ısıtılmış 200°C fırında yaklaşık 40-45 dakika bu şekilde pişirilir.

• Üzerini Kızartma: Süre sonunda üzerindeki folyo ve pişirme kağıdı alınır. Dolmaların üzerinin hafifçe kızarması ve karamelize olması için 10-15 dakika daha üstü açık şekilde fırınlanır.

Bulgurlu Soğan Dolması Alternatifi (Kıymasız/Vejetaryen)

Kıyma yerine bulgur kullanıldığında dolmanın daha hafif, tane tane ve Güneydoğu Anadolu usulü (özellikle Mardin civarı) bir lezzete kavuştuğu belirtiliyor.

Bulgurlu İç Harç Malzemeleri

• 1.5 su bardağı pilavlık veya köftelik bulgur (tercihen pilavlık)

• 2 adet orta boy kuru soğan (incecik yemeklik doğranmış)

• 3 diş ezilmiş sarımsak

• 1 yemek kaşığı domates salçası + 1 yemek kaşığı biber salçası

• 1 çay bardağı zeytinyağı

• 2 yemek kaşığı nar ekşisi

• 1 çay bardağı ince kıyılmış ceviz içi (isteğe bağlı)

• İnce kıyılmış maydanoz ve taze nane

• Baharatlar: Bol kuru nane, sumak, pul biber, karabiber, kimyon ve tuz

Bulgurlu İç Harcın Hazırlanışı ve Pişirilmesi

Bulgurlu iç harcın hazırlanması ve sarılma aşamasında şu adımlar uygulanır:

1. Bulgur yıkanıp süzülür ve derin bir kaba alınır.

2. Doğranmış soğanlar, sarımsak, salçalar, zeytinyağı, nar ekşisi, baharatlar ve yeşillikler bulgura eklenir.

3. Malzemelerin birbirine iyice geçmesi için elle 4-5 dakika boyunca bastırılarak yoğrulur (bulgurların baharat ve salçayla hafifçe yumuşaması sağlanır).

4. Haşlayıp ayırılan soğan yapraklarına bu bulgurlu harçtan konularak sarılır. Bulgur et gibi küçülmeyip aksine şiştiği için yapraklar çok sıkıştırılmadan gevşekçe sarılır.

5. Tencereye veya fırın kabına dizilerek üzerine yine salçalı, zeytinyağlı ve ekşili sıcak su sosu eklenip pişmeye bırakılır.

Soğan Dolmasını Zirveye Taşıyan Tarif Tüyoları ve Yanına En Uygun Menü Önerileri

Mutfaklarda sıklıkla tercih edilen soğan dolmasında lezzeti artıracak püf noktaları ile fırında etli soğan dolmasının yanında servis edilebilecek uyumlu menü alternatifleri belli oldu.

Zeytinyağlı Bulgurlu Soğan Dolması İçin Soğuk Servis Püf Noktaları

Zeytinyağlı bulgurlu soğan dolmasının soğuk bir zeytinyağlı olarak ikram edilmesi durumunda lezzetini artırmak için dikkat edilmesi gereken detaylar şunlardır:

İç Harca Şeker Ekleme

Harcı yoğururken içerisine 1 tatlı kaşığı toz şeker eklenmesi önerilir. Şeker, zeytinyağlı yemeklerin tadını dengeler ve soğuduğunda aroma sağlar.

Pişerken Limon Dilimleri Kullanımı

Dolmalar tencereye dizildikten sonra üzerine birkaç dilim taze limon yerleştirilir.

Soğutma Aşaması

Dolma piştikten sonra tencerenin kapağı açılmamalıdır. Kendi buharında oda sıcaklığına gelene kadar bekletilmelidir. Kapağın erken açılması durumunda soğanların rengi kararmaktadır. Ardından buzdolabında en az 2-3 saat dinlendirilmelidir.

Servis Dokunuşu

Servis tabağına alınırken üzerine bolca sızma zeytinyağı gezdirilmeli, taze nane yaprakları ve nar taneleriyle süslenmelidir.

Fırında Etli Soğan Dolmasının Yanına Menü Önerisi

Fırında pişen etli soğan dolması ağır ve zengin bir ana yemek olarak öne çıkmaktadır. Yanına onu gölgelemeyecek hafif eşlikçilerin seçilmesi gerekmektedir.

Başlangıç Çorbaları

• Süzme Mercimek Çorbası: Klasik, pürüzsüz ve hafif bir mercimek çorbası, ekşili soğan dolması öncesi mideyi rahatlatır.

• Alaca Çorbası: Gaziantep yöresine ait buğdaylı ve nohutlu bu çorba, dolmanın yöresel havasına uyum sağlar.

Ferahlatıcı Mezeler ve Salatalar

• Haydari veya Kuru Cacık: Süzme yoğurt, kuru nane ve az sarımsakla hazırlanacak kuru cacık, dolmanın sıcaklığı ve etin ağırlığı karşısında denge sağlar.

• Gavurdağı Salatası: Bol cevizli, nar ekşili ve ince kıyılmış bu salata, fırında karamelize olan soğan dolmasının lezzetini tamamlar.

• Mütebbel veya Köz Patlıcan Salatası: Közlenmiş patlıcanın dumanlı kokusu, fırında pişen soğan dolmasının köz kokulu yapısıyla uyum yakalar.

Kaynaklar;

• Lezzet Dergisi (Lezzet.com.tr)
• Nefis Yemek Tarifleri (Nefisyemektarifleri.com)
• Kültür Portalı (T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yöresel Mutfak Arşivi)
• Gastronomi Dergisi ve Yösel Mutfak Kaynakları (Gaziantep, Mardin ve İç Anadolu Yemek Kültürü Kayıtları)

Yapay zekâ teknolojileri, bilgisayarların sadece verileri analiz ettiği dönemi geride bırakarak insansı ve tamamen yeni içerikler üretebildiği devrim niteliğinde bir evreye geçti. Dijital dönüşümün merkezinde yer alan Üretken Yapay Zekâ (Generative AI) ve bunun en popüler alt dalı olan Büyük Dil Modelleri (LLM), iş akışlarından eğitime kadar birçok alanı kökten değiştiriyor.

Üretken Yapay Zekâ (Generative AI) Nedir ve Nasıl Çalışır?

Üretken AI; mevcut verilerden öğrenerek metin, görsel, ses, video, yazılım kodu veya 3D modeller gibi tamamen yeni ve özgün içerikler üretebilen sistemlerin genel adını oluşturuyor.

Sistemin çalışma mekanizması, milyonlarca verinin yüklenmesiyle başlıyor. Binlerce kedi resmi veya kitap gibi girdileri inceleyen yapay zekâ; bu verilerin içindeki kalıpları, kuralları ve estetik unsurları öğreniyor. Kullanıcıdan gelen bir istek (prompt) doğrultusunda, öğrenilen bu kalıplar kullanılarak sıfırdan yeni bir ürün ortaya konuyor. Günümüzde Midjourney ve DALL-E görsel üretiminde, Sora video oluşturmada, diğer özel sistemler ise müzik besteleme ve yazılım geliştirmede aktif olarak kullanılıyor.

Büyük Dil Modelleri (LLM) Nedir? "Büyük" Kelimesi Ne Anlama Geliyor?

Büyük Dil Modelleri (LLM), Üretken AI şemsiyesi altında metin ve dil odaklı uzmanlaşmış alt dal olarak öne çıkıyor. İnsan dilini anlamak, yorumlamak ve yeniden üretmek amacıyla devasa büyüklükteki metin verileriyle eğitilen bu modellere ChatGPT (GPT-4), Claude, Gemini ve Llama en popüler örnekler arasında gösteriliyor.

Modellerin tanımındaki "Büyük" ifadesi iki temel kritere dayanıyor:

• Veri Büyüklüğü: İnternetteki kitaplar, makaleler, web siteleri ve kod depolarından oluşan trilyonlarca kelimelik veri havuzlarıyla eğitiliyorlar.

• Parametre Sayısı: Modelin öğrenme kapasitesini gösteren ve beyindeki sinapslara benzetilen milyarlarca, hatta bazen trilyonlarca ayarlanabilir değişkene (parametre) sahip bulunuyorlar.

Büyük Dil Modellerinin Çalışma Mantığı ve Transformer Mimarisi

LLM'lerin temel çalışma mantığı "bir sonraki en mantıklı kelimeyi tahmin etmek" üzerine kuruludur. Bu sürecin merkezinde, 2017 yılında Google tarafından geliştirilen "Transformer" adlı sinir ağı mimarisi yer alıyor. Transformer mimarisi, bir cümledeki kelimelerin birbirleriyle olan bağlam ilişkisini aynı anda analiz edebilme yeteneği sunuyor.

Süreç istatistiksel tahmin yöntemiyle işliyor. Örneğin, sisteme "Göz görmeyince gönül..." yazıldığında model, geçmişte okuduğu trilyonlarca metne dayanarak bir sonraki kelimenin %99 ihtimalle "katlanır" olacağını tahmin ediyor. Gelişmiş modeller bu tahminleri karmaşık ve yaratıcı cümleler için saniyeler içinde gerçekleştiriyor.

LLM'lerin Öne Çıkan Temel Yetenekleri

Büyük Dil Modelleri, sunduğu gelişmiş yeteneklerle verimlilik ortağı konumuna geliyor:

• Metin Üretimi ve Yaratıcı Yazarlık: Hikaye, e-posta, makale, şiir veya reklam metinleri kaleme alabiliyor.

• Özetleme ve Analiz: Sayfalarca süren raporları veya hukuki metinleri saniyeler içinde birkaç maddede özetleyebiliyor.

• Dil Çevirisi: Diller arası geçişte sadece kelimeleri değil, kültürel bağlamı ve deyimleri de dikkate alarak yüksek kaliteli çeviri yapıyor.

• Kod Yazma ve Hata Ayıklama: Python, JavaScript, C++ gibi onlarca yazılım dilinde kod yazabiliyor ve mevcut kodlardaki hataları düzeltebiliyor.

• Sohbet ve Danışmanlık: Öğretmen, yazılımcı veya yaratıcı bir ortak gibi interaktif şekilde fikir alışverişi imkânı sağlıyor.

Bu Teknolojilerin Sınırları ve Riskleri Nelerdir?

Yapay zekâ modellerinin sunduğu imkânların yanında getirdiği kritik sınırlar ve riskler de bulunuyor:

• Halüsinasyon (Hallucination): LLM'ler her zaman doğru bilgi vermeyebiliyor. Bazen tamamen uydurma ve yanlış bilgileri son derece emin, ikna edici bir tonla gerçekmiş gibi sunabiliyorlar.

• Önyargı (Bias): İnternetteki insan yapımı verilerle eğitildikleri için bu verilerde yer alan ırkçı, cinsiyetçi veya yanlı yaklaşımları kopyalayıp yeniden üretebiliyorlar.

• Güncellik Sorunu: İnternete canlı erişimi olmayan modeller için bilgi sınırı, eğitimlerinin tamamlandığı tarihle sınırlı kalıyor.

• Telif Hakları: Eğitim sürecinde sanatçıların, yazarların ve içerik üreticilerinin eserlerinin izin alınmadan kullanılması hukuki tartışmalara yol açıyor.

Özetle, Üretken AI yapay zekanın yaratıcı yeteneğini temsil ederken, Büyük Dil Modelleri bu yaratıcılığın dil ve metin dünyasındaki en gelişmiş yansıması olarak iş akışlarını ve sektörel süreçleri dönüştürmeye devam ediyor.

Kodlardan Sektörel Dönüşüme Geleceğimizi Şekillendiren Teknoloji

Gelişen teknolojiyle birlikte yapay zekâ, iş dünyasından günlük yaşama kadar her alanı kökten değiştirmeye devam ediyor. Sürecin teknik altyapısından sektörlerde yarattığı dönüşüme kadar yapay zekâ teknolojisinin detayları dikkat çekiyor.

1. Teknik Mimari ve Eğitim Süreci (Perde Arkası)

Yapay zekâ sistemlerinin temelinde karmaşık matematiksel hesaplamalar ve geniş kapsamlı eğitim süreçleri yer alıyor.

Transformer Mimarisi ve Öz-Dikkat Mekanizması

Yapay zekânın temel taşlarından biri olan Transformer Mimarisi, metinleri ve verileri işlemede yeni bir dönem başlattı. Bu mimarinin kalbinde yer alan "Self-Attention" (Öz-Dikkat) mekanizması, kelimelerin bir cümle içerisindeki birbirleriyle olan ilişkilerini ve bağlamlarını kurmasını sağlıyor. Böylece sistem, metnin bütünsel anlamını kavrayarak tepki verebiliyor.

Eğitim Aşamaları: Pre-training, Fine-tuning ve RLHF

Yapay zekâ modellerinin eğitilmesi üç temel aşamadan oluşuyor:

• Pre-training (Ön Eğitim): Modelin büyük veri kümeleri üzerinde eğitilerek genel dil ve bilgi yapısını öğrenmesi sağlatılıyor.

• Fine-tuning (İnce Ayar): Genel bilgiyi alan model, belirli görevlerde veya uzmanlık alanlarında yetkinleşmesi için özelleştirilmiş verilerle işleniyor.

• RLHF (İnsan Geri Bildirimiyle Hizalama): İnsan geri bildirimi tabanlı pekiştirmeli öğrenme süreciyle modelin yanıtları, insan değerlerine, doğruluğa ve güvenliğe uygun hâle getiriliyor.

Token Kavramı: Kelimelerin Sayılara Dönüşümü

Yapay zekâ sistemleri doğrudan kelimelerle çalışmaz. Token, metinlerin yapay zekâ tarafından işlenebilecek en küçük parçalara (kelime, hece veya karakter grupları) bölünmüş hâlidir. Yapay zekâ, bu token'ları sayılara dökerek matematiksel işlemler gerçekleştirir ve anlam üretir.

2. İş Dünyasındaki Uygulamaları ve Sektörel Dönüşüm

Teknik altyapının ötesinde yapay zekâ, iş süreçlerinde de önemli avantajlar sunuyor.

Yazılım Geliştirme Süreçleri

Copilot ve Devin gibi yapay zekâ asistanları, yazılım geliştiricilerin kodlama süreçlerini belirgin şekilde hızlandırıyor. Kod tamamlama, hata tespiti ve otomatik kod üretimi gibi yetenekler üretim süreçlerini kolaylaştırıyor.

Müşteri İlişkileri ve Destek Hizmetleri

Geleneksel ve kural tabanlı chatbot'ların yerini alan akıllı temsilciler, kullanıcıların karmaşık sorunlarını çözme yeteneğine sahip. Bu sistemler, müşteri memnuniyetini ve operasyonel verimliliği artırıyor.

Veri Analizi ve Stratejik Kararlar

Şirketler, ellerinde bulunan gigabaytlarca veriden anlamlı ve stratejik öngörüler çıkarmak için yapay zekâ çözümlerini kullanıyor. Veri odaklı kararlar, iş dünyasındaki rekabet avantajını güçlendiriyor.

3. Gelecekteki Mesleki Etkiler ve Prompt Engineering

Yapay zekânın yaygınlaşması, geleceğin iş gücü yapısını da yeniden şekillendiriyor.

Mesleklerin Evrimi

Yapay zekâ, meslekleri tamamen ortadan kaldırmaktan ziyade mevcut rolleri dönüştürüyor. Rutin işlerin otomatize edilmesiyle birlikte çalışanların rolü daha stratejik bir boyuta taşınıyor.

Prompt Engineering (Komut Mühendisliği)

Yapay zekâdan en doğru ve verimli sonucu almak için sistemle doğru iletişim kurmak kritik bir önem taşıyor. Prompt Engineering (Komut Mühendisliği), doğru bağlamı sunarak ve temel teknikleri kullanarak yapay zekâyı en etkili şekilde yönlendirmeyi kapsıyor.

Yapay Zekâ ile Ortak Çalışma ve AI Okuryazarlığı

Geleceğin iş dünyasında bir çalışanın öne çıkan en büyük yeteneği "AI Okuryazarlığı" olacak. Yapay zekâ araçlarıyla ortak çalışabilme ve bu teknolojileri iş süreçlerine entegre edebilme yeteneği, profesyonel başarının anahtarı olarak değerlendiriliyor.

İş Dünyasında Tarihi Kırılma: Yapay Zekâ Meslekleri Yok Mu Ediyor Yoksa Yeni Alanlar Mı Doğuruyor?

Yapay zekâ ve Büyük Dil Modellerinin (LLM) hızlı yükselişi, iş dünyasında tarihi bir kırılma noktasını beraberinde getiriyor. Yaygın endişelerin aksine, yapay zekânın tüm meslekleri tamamen ortadan kaldırmaktan ziyade mevcut rollerin icra ediliş biçimini değiştirdiği ve yepyeni uzmanlık alanlarına kapı araladığı görülüyor. Geleceğin iş dünyasında öne çıkacak yeni meslekler ve evrimleşen roller üç ana kategoride değerlendiriliyor.

1. Yapay Zekâ ile Doğan Yepyeni Meslekler

Bu gruptaki roller, yapay zekâ teknolojilerinin geliştirilmesi, yönetilmesi ve güvenli bir yapıya kavuşturulması ihtiyacından ortaya çıkmıştır:

Prompt Engineer (Komut Mühendisliği)

ChatGPT ve Midjourney gibi yapay zekâ modellerinden en doğru, verimli ve kaliteli sonuçları elde etmek amacıyla girdi (komut) tasarlayan uzmanlardır. Sadece kelime seçimi yapmakla kalmayıp, modelin mantığını, parametrelerini ve sınırlarını analiz ederek sistemi yönlendirirler.

Yapay Zekâ Etik Uzmanı / Denetçisi

Modellerin ırkçı veya cinsiyetçi gibi taraflı kararlar almasını, telif hakkı ihlallerinde bulunmasını ya da "halüsinasyon" olarak adlandırılan yanlış bilgileri yaymasını engellemekle görevli kişilerdir. Bu uzmanlar hukuk, felsefe ve teknolojinin kesişim noktasında konumlanır.

AI Eğitmeni ve Veri Küratörü (Data Curator)

Modellerin öğrenme süreçlerinde kullanılan devasa verileri seçen, temizleyen ve etiketleyen uzmanlardır. Yapay zekânın ne kadar akıllı olacağı, bu kişiler tarafından hazırlanan verinin kalitesine doğrudan bağlıdır.

Yapay Zekâ Entegrasyon Uzmanı

Şirketlerin muhasebe, insan kaynakları ve pazarlama gibi mevcut iş süreçlerine yapay zekâ araçlarını adapte eden, farklı sistemleri birbirine bağlayan köprü elemanlardır.

2. Form Değiştiren ve Güçlenen (Evrilen) Meslekler

Bu kategorideki meslekler yok olmamakta; ancak iş süreçlerini yapay zekâ araçlarıyla ortaklaşa (hibrit) yürüten profesyoneller, geleneksel yöntemleri sürdürenlerin önüne geçmektedir:

Yazılım Geliştiriciler (AI-Augmented Devs)

Sıfırdan satırlarca kod yazmak yerine GitHub Copilot ve o1 gibi yapay zekâ asistanlarına kodu yazdırarak; mimari tasarlamaya, güvenlik denetimine ve sistem entegrasyonuna odaklanmaktadırlar.

İçerik Üreticileri ve Pazarlamacılar

Yapay zekânın saniyeler içinde çok sayıda blog yazısı veya reklam metni üretebildiği günümüzde; geleceğin içerik üreticisi, yapay zekâya taslak hazırlatan ancak ürüne insani yaratıcılık, duygu ve marka ruhu katan bir "editör" konumuna gelmektedir.

Veri Analistleri

Veriyi temizleme ve grafik haline getirme süreçleri eskiden günler alırken, LLM'ler bu işlemleri saniyeler içinde tamamlamaktadır. Veri analistlerinin yeni görevi, yapay zekânın ürettiği grafiklerden stratejik iş kararları çıkarmaktır.

3. İnsani Yeteneklerin (Soft Skills) Öne Çıktığı Meslekler

Yapay zekâ mantık, analiz ve hızlı veri işleme konularında yetkin olsa da insani bağ kurma yeteneğine sahip değildir. Bu durum, belirli alanların değerini artırmaktadır:

Psikoloji ve Mentörlük / Koçluk

İnsan psikolojisini anlama, empati kurma ve motivasyon sağlama yetenekleri tamamen insana özgü nitelikler olarak öne çıkmaktadır.

Stratejik Liderlik ve Kriz Yönetimi

Beklenmedik durumlarda inisiyatif alma, etik kararlar verme ve insanları ortak bir vizyon etrafında toplama rolleri değerini korumayı sürdürmektedir.

Geleceğin En Önemli Yeteneği: "AI Okuryazarlığı"

Gelecekte aranan en temel nitelik, bireylerin diplomalarının yanı sıra yapay zekâyı bir iş ortağı olarak ne kadar etkin kullanabildiği olacaktır. Bu durum "Artırılmış Profesyonellik" (Augmented Professional) olarak tanımlanmaktadır.

Süreç, mevcut bir işin yapay zekâ tarafından doğrudan elden alınmasından ziyade, yapay zekâyı daha iyi kullanan başka bir profesyonel tarafından devralınabileceğini göstermektedir.

Kaynaklar;

• Google Research (Transformer mimarisi ve dil modellerinin temeli)
• OpenAI Research Papers (GPT modelleri ve üretken yapay zekâ geliştirme süreçleri)
• MIT Technology Review (Yapay zekanın iş gücü ve meslekler üzerindeki etkileri)
• World Economic Forum (WEF) - Future of Jobs Report (Geleceğin meslekleri ve istihdam trendleri)
• McKinsey & Company Global Institute (Yapay zekâ ve ekonomik dönüşüm raporları)
• Harvard Business Review (İş dünyasında yapay zekâ entegrasyonu ve yönetim stratejileri)

Meteoroloji tarafından sarı kodlu uyarı yapılan kentte, aralıklarla devam eden sağanak hayatı olumsuz etkiledi.

Çağlayan beldesinde bulunan hidroelektrik santralinde (HES) su seviyesi en üst seviyeye ulaşırken, sulama kanallarından taşan sular tarım arazilerinde su baskınlarına neden oldu.

Bölgede ilgili ekipler tarafından çalışma başlatıldı.

Öte yandan, Erzurum-Erzincan kara yolunun Sansa Deresi mevkisinde meydana gelen sel nedeniyle kara yolu tek yönlü olarak ulaşıma kapatılırken, sürücülerin güzergâhtaki yol durumunu takip etmeleri ve yetkililerin uyarılarını dikkate almaları istendi.

TYB Erzincan Şube Başkanı Halil İbrahim Özdemir, Azerbaycan'daki başörtüsü yasağına tepki göstererek 28 Şubat sürecinin getirdiği zararlara dikkat çekti ve eğitim özgürlüğü çağrısında bulundu.

Türkiye Yazarlar Birliği (TYB) Erzincan Şubesi, Azerbaycan’da okullarda yürürlüğe giren yeni kıyafet düzenlemesi ve beraberinde getirdiği başörtüsü kısıtlamalarına ilişkin yazılı bir basın açıklaması yaptı. Şube Başkanı, Gazeteci-Yazar Halil İbrahim Özdemir tarafından yapılan açıklamada, inanç özgürlüğü ve eğitim hakkının evrensel değerler olduğu vurgulanarak karardan bir an önce dönülmesi çağrısında bulunuldu.

"Nüfusu Müslüman Bir Bölgede Bu Uygulamayı Anlamakta Güçlük Çekiyoruz"

Nüfusunun çoğunluğu Müslüman olan bir bölgede böyle bir kısıtlamanın hayata geçirilmesinin kabul edilemez olduğunu ifade eden TYB Erzincan Şube Başkanı Halil İbrahim Özdemir, uygulamanın toplumsal yapılara zarar verdiğini belirterek şunları söyledi:

"Nüfusunun büyük çoğunluğu Müslüman olan bir coğrafyada böyle bir yasağın uygulanmasını anlamakta güçlük çekiyoruz. Bu karar, yetenekli ve parlak zihinleri eğitim hayatının dışına itmekte ve toplumda silinmesi zor derin yaralar açmaktadır. İnanç özgürlüğü ile eğitim hakkı, hiçbir gerekçeyle pazarlık konusu edilemeyecek evrensel insan haklarıdır. Kıyafet düzenlemeleri veya benzer idari kararlar, bu temel hakların engellenmesine meşru bir zemin oluşturamaz."

"Eğitim Özgürlüğü İnsan Hakkının Esasıdır"

Azerbaycan’da 21 Eylül ve 6 Ekim tarihlerinde kabul edilen yeni kıyafet düzenlemelerinin hem öğrencileri hem de eğitimcileri mağdur ettiğine dikkat çeken Özdemir, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Eğitim, her bireyin en doğal ve dokunulmaz hakkıdır. Bireylerin inançları veya kıyafet tercihleri nedeniyle eğitim imkânlarından mahrum bırakılması, insan hakları ve eğitim özgürlüğü ilkeleriyle bağdaşmamaktadır. Okul kapılarında yaşanan mağduriyetler ve gençlerin eğitim hayallerinin ellerinden alınması derin bir üzüntü kaynağıdır."

"28 Şubat Türkiye’de Toplumsal Kutuplaşmaya ve Beyin Göçüne Yol Açmıştı"

Türkiye'nin geçmişte benzer süreçlerden geçtiğini ve bu kısıtlamaların ağır bedeller doğurduğunu hatırlatan Özdemir, açıklamasında şu değerlendirmelerde bulundu:

"Ülkemiz geçmişte '28 Şubat' zihniyetinin ürünü olan benzer acı tecrübeleri yaşamıştır. Bu anti-demokratik süreç; on binlerce gencimizin eğitim hayatını yarıda bırakmasına, nitelikli beyinlerin yurt dışına gitmek zorunda kalmasına, kamu görevlilerinin mesleklerinden edilmesine ve toplumda derin bir kutuplaşma ile güvensizlik ikliminin doğmasına sebep olmuştur. Ancak Türkiye; toplumsal uzlaşı, insan haklarına saygı ve eğitimde özgürlük anlayışını hakim kılarak bu acı badireleri atlatmış ve huzura kavuşmuştur. Bugün ülkemiz, inanç ve ifade özgürlüğünü teminat altına alarak güçlü bir toplumsal barış ortamı yakalamıştır. Kardeş ülke Azerbaycan’ın da aynı sağduyuyla hareket ederek bu tür tahribatların önüne geçeceğine inanıyoruz."

"Yol Yakınken Yanlıştan Dönülmelidir"

Uygulamanın doğurduğu mağduriyetlerin vakit kaybetmeksizin giderilmesi gerektiğini vurgulayan Halil İbrahim Özdemir, açıklamasını şu temenniyle tamamladı:

"Toplumsal vicdanı yaralayan bu uygulamadan bir an önce vazgeçilmesi, hem gençlerimizin geleceği hem de toplumsal huzur açısından hayati önem taşımaktadır. Unutulmamalıdır ki zararın neresinden dönülürse kârdır. Kardeş Azerbaycan yetkililerinin, gençlerin eğitim hakkını güvence altına alacak ve bu mağduriyetleri giderecek adımları atacağına inanmak istiyoruz."

İklimlendirme sistemlerinde tasarruf ve konfor sağlayan akıllı termostatlar, ev ve iş yerlerinde sıcaklık yönetimini dijital ortama taşıyor. Kombi veya klimalara bağlanarak çalışan bu cihazlar, ortam sıcaklığının akıllı telefonlar üzerinden uzaktan yönetilmesine, programlanmasına ve özel senaryolarla kontrol edilmesine imkan tanıyor.

Akıllı termostatlar sundukları teknolojik altyapı ile iklimlendirme sistemlerinin verimliliğini artırıyor. Cihazların öne çıkan temel özellikleri şu şekilde sıralanıyor:

• Uzaktan Erişim: Wi-Fi bağlantısı sayesinde kullanıcılar evde olmasalar bile akıllı telefon uygulaması üzerinden evlerinin ısısını ayarlayabiliyor.

• Haftalık Programlama: Sistem üzerinden "Hafta içi saat 08:00'de derece 19'a düşsün, akşam 18:00'de ev ısınsın" gibi günlük ve haftalık rutinler tanımlanabiliyor.

• Konum Tabanlı Kontrol (Geofencing): Telefonun GPS konum verilerine göre evden uzaklaşıldığında sistemi kapatıyor veya eve yaklaşırken ısıtma sürecini başlatıyor.

• OpenTherm Desteği: Kombiyi sadece "aç/kapat" mantığıyla çalıştırmak yerine modülasyonlu, yani alev boyutunu kısarak çalıştırarak %30'a varan oranlarda yakıt tasarrufu sağlıyor.

Akıllı termostat sistemlerinin kurulumu, doğru konumlandırılması ve mobil uygulama eşleştirmeleri belirli adımlar doğrultusunda gerçekleştiriliyor:

Kurulum Aşaması

Sistem genel olarak iki temel parçadan oluşuyor. Alıcı modülü, kombinin ana kartında yer alan oda termostatı girişine kablo yardımıyla bağlanıyor. Verici (termostat) kısmı ise ev içerisinde ısının ölçülmek istendiği merkezi bir odanın duvarına veya standına yerleştiriliyor.

Konumlandırma

Cihazdan doğru ölçüm alınabilmesi için termostatın doğrudan güneş alan noktalara, kapı arkalarına, radyatör (petek) veya klima yakınlarına konulmaması gerekiyor.

Mobil Uygulama Eşleştirmesi

Cihazın üreticiye ait mobil uygulaması indirilip evdeki Wi-Fi ağına bağlandıktan sonra tüm kontrol ve ayarlamalar uygulama üzerinden yönetiliyor.

Akıllı termostatlar markaların kendi resmi web sitelerinden, büyük yapı marketlerden ya da online pazaryeri platformlarından temin edilebiliyor.

Piyasadaki fiyat aralıkları ise cihazın teknik özelliklerine göre değişiklik gösteriyor. Basit dijital modeller 2.500 TL ile 4.500 TL arasında satışa sunulurken; modülasyonlu, ekranlı ve gelişmiş akıllı senaryo desteği sunan premium alternatif paketler 5.000 TL ile 9.000 TL bandında alıcı buluyor.

Piyasada bulunan ve farklı kullanım ihtiyaçlarına yanıt veren öne çıkan ürünler, özellikleri ve tahmini fiyatlarıyla şu şekilde listeleniyor:

1. Cosa Akıllı Oda Termostatı

Yerli üretim olan Cosa, şık siyah tasarımı ve mobil uygulamasıyla Türkiye'de en çok tercih edilen modellerin başında gelmektedir.

2. General Life (HT Serisi)

Geniş servis ağı ve pilli/kablosuz masaüstü dijital ekran üniteleriyle öne çıkan, tamamen yerli sermayeli iklimlendirme markasıdır.

3. Netatmo Akıllı Termostat

Fransız Legrand grubuna ait olan ve minimalist tasarımıyla dikkat çeken Netatmo, boykot listesi dışındaki en güçlü küresel alternatiflerden biridir.

4. Tuya / Smart Life Uyumlu Wi-Fi Termostatlar

Dünyanın en büyük açık kaynaklı akıllı ev ekosistemlerinden biri olan Tuya tabanlı cihazlar, bağımsız altyapıları sayesinde güvenli birer alternatiftir.

Hangi Kombiye Hangi Termostat Takılır? Kombi Markalarının Bağlantı ve Uyumluluk Rehberi

Kombi markalarının oda termostatı bağlantı ve uyumluluk detayları belli oldu. Neredeyse tüm markaların yoğuşmalı veya eski tip kombileri On-Off (Aç-Kapat) kuru kontak bağlantısını standart olarak desteklerken, OpenTherm (Modülasyon) desteği markadan markaya ve modele göre değişkenlik gösteriyor.

Kombi Markalarının Termostat Protokolü Uyumluluk Tablosu

Kombi Tipine Göre Doğru Termostat Eşleştirmesi

Kombilerin desteklediği bağlantı altyapısına göre tercih edilmesi gereken termostat modelleri iki ana gruba ayrılıyor:

OpenTherm Destekli Kombiler İçin Termostat Seçimi

Kombiniz OpenTherm destekliyorsa (Örn: Baymak, E.C.A, Warmhaus):

• Netatmo Smart Modulating veya Cosa (OpenTherm destekli versiyonu) modellerinin seçilmesi öneriliyor.

• Bu sayede kombi oda sıcaklığına yaklaştıkça alev boyunu kısıyor, sürekli dur-kalk yapmıyor ve minimum doğalgaz tüketimi sağlıyor.

Özel Protokol Kullanan veya On-Off Destekli Kombiler İçin Termostat Seçimi

Kombiniz özel protokol kullanıyor veya sadece On-Off destekliyorsa (Örn: Vaillant, Bosch, Buderus ya da eski kombiler):

• General Life (HT Serisi) veya Tuya Uyumlu Akıllı Termostatlar tercih edilebiliyor.

• Cihaz, kombiyi "ayarlanan dereceye gelince kapat, altına düşünce aç" mantığıyla (On-Off) yönetiyor ve tasarruf sağlıyor.

Kaynaklar;

• Baymak Resmi Web Sitesi ve Kombi Kullanım Kılavuzları
• E.C.A. (Elginkan Topluluğu) Teknik Dokümantasyon ve Ürün Katalogları
• DemirDöküm & Vaillant Group eBus ve Bağlantı Altyapısı Teknik Şemaları
• Bosch & Buderus Termoteknik Isı Akıllı Kontrol Sistemleri Kılavuzları
• Cosa (Nuvia Akıllı Enerji Teknolojileri) Resmi Ürün Tanıtım ve Destek Sayfaları
• General Life (ISIPARK A.Ş.) Oda Termostatları Kataloğu ve Kullanım Rehberleri
• Legrand & Netatmo Global Teknik Özellikler ve OpenTherm Uyumluluk Listesi
• OpenTherm Association Evrensel Modülasyon Protokolü Standartları ve Üye Markalar Veri Tabanı

Gezegenimizin derinliklerinde, insan gözünün göremediği devasa bir hareketlilik yaşanıyor. Dünya’nın manyetik alanı son 200 yılda hızla zayıflarken, Manyetik Kuzey Kutbu beklenmedik bir hızla yer değiştiriyor. Peki, bilim dünyasının yakından takip ettiği Güney Atlantik Anomalisi ve geçmişte Neandertallerin sonunu getiren manyetik takla (kutup değişimi) modern dünyamız ve iklimimiz için bir kıyamet senaryosu mu, yoksa kaçınılmaz bir doğa olayı mı? İşte pusulaları tersine çevirecek o gizemin tüm detayları...

Manyetik Takla Nedir ve Nasıl Gerçekleşir?

Dinamo Teorisi ve Kutup Değişimi

Dünya'nın merkezindeki katı iç çekirdeğin etrafında, eriyik haldeki sıvı demir ve nikel sürekli bir sarmal hareket halinde bulunmaktadır. "Dinamo teorisi" olarak adlandırılan bu mekanizma, gezegenimizi uzay radyasyonundan koruyan devasa bir manyetik alan (manyetosfer) üretir.

Ancak bu sıvı alaşımın bileşimi, akış hızı ve Dünya'nın dönüşü zamanla manyetik alanda kararsızlıklara yol açar. Kararsızlıklar kritik bir seviyeye ulaştığında manyetik alan zayıflar, karmaşıklaşır ve sonunda kutuplar 180 derece tersine döner.

Coğrafi Kutuplarla Karıştırılmamalıdır

En çok düşülen hatalardan biri, manyetik takla sırasında Dünya'nın fiziksel olarak döneceği veya coğrafi kutupların değişeceği yönündeki inanıştır.

• Coğrafi kutuplar (eksen) sabit kalır; Dünya'nın dönme yönü değişmez.

• Güneş yine doğudan doğup batıdan batmaya devam eder.

• Değişen tek şey pusulaların gösterdiği yöndür.

Manyetik Takla Ne Sıklıkla ve Ne Kadar Süreye Mal Olur?

Geçmişteki Tersinmeler ve Süreç

Manyetik tersinmeler Dünya tarihinde yüzlerce kez yaşanmıştır. Genellikle her 200.000 ila 300.000 yılda bir gerçekleşen bu periyotlar tamamen rastgeledir.

En son tam kutup değişimi, Brunhes-Matuyama tersinmesi olarak bilinir ve yaklaşık 780.000 yıl önce gerçekleşmiştir. Bu durum, şu an yeni bir değişim için teorik olarak "gecikmiş" durumda olduğumuzu göstermektedir. Süreçle ilgili bilinen en büyük yanlışlardan biri bunun bir gecede yaşanacak bir felaket olduğu düşüncesidir; kutup taklası binlerce yıl (genellikle 1.000 ila 22.000 yıl arasında) süren çok yavaş bir süreçtir.

Kıyamet Senaryosu mu? Olası Etkileri Nelerdir?

Popüler kültürde yansıtılanın aksine, manyetik kutup değişimi Dünya'nın sonunu getirecek kitlesel bir yok oluş dalgasına neden olmaz. Fosil kayıtları, geçmişteki tersinmeler ile canlı neslinin tükenmesi arasında doğrudan bir bağ göstermemektedir. Ancak modern teknolojik dünyamız için bazı ciddi zorluklar doğurabilir:

• Kalkanın Zayıflaması: Tersinme sürecinde Dünya'nın manyetik alanı %90'a varan oranda zayıflayabilir. Bu durum, kozmik ışınların ve Güneş radyasyonunun atmosfere daha fazla sızmasına neden olur.

• Teknoloji ve Altyapı: Zayıf alan nedeniyle uydular, GPS sistemleri, iletişim ağları ve elektrik şebekeleri Güneş fırtınalarına karşı aşırı hassas hale gelir. Ciddi güç kesintileri yaşanabilir.

• Doğal Yaşam: Göçmen kuşlar, balinalar ve bazı deniz kaplumbağaları yön bulmak için Dünya'nın manyetik alanını kullanır. Süreç boyunca bu hayvanların yön duygularında geçici adaptasyon sorunları görülebilir.

• Görsel Şölenler: Normalde sadece kutup bölgelerinde görülenen Auroralar (Kutup Işıkları), manyetik alanın karmaşıklaşması nedeniyle ekvatora yakın çok daha alçak enlemlerde de gözlemlenebilir hale gelebilir.

Güncel Durum: Şu An Ne Oluyor?

Bilim insanları, Dünya’nın manyetik alanının son 200 yılda yaklaşık %10 oranında zayıfladığını ve Manyetik Kuzey Kutbu'nun Kanada'dan Sibirya'ya doğru yılda yaklaşık 40-50 km hızla hızla kaydığını doğrulamaktadır.

Bu durum, akıllı telefonlardan askeri uçaklara kadar her yerde kullanılan Dünya Manyetik Modeli'nin (WMM) sık sık güncellenmesini zorunlu kılmaktadır. Bu hareketlilik yeni bir manyetik taklanın başlangıcı olabilir ancak sürecin tamamlanması insan ömrüyle kıyaslanamayacak kadar uzun sürecektir.

Dünya'nın Koruma Kalkanında Tehlikeli Delik: Manyetik Takla Riski ve Geleceğimiz

Güney Atlantik Anomalisi (SAA), Dünya'nın manyetik alanının en zayıf olduğu bölge olarak öne çıkıyor ve manyetik takla tartışmalarının tam merkezinde yer alıyor. Coğrafi olarak Güney Amerika'nın doğusundan (özellikle Brezilya) Güney Afrika'ya kadar uzanan geniş bir okyanus ve kara parçasını kapsayan bu alan, gezegenin uzay koruma kalkanındaki bir delik olarak nitelendiriliyor.

Dünya'nın iç çekirdeğindeki manyetik eksen, dönme ekseniyle tam olarak merkezlenmemiş durumda; yaklaşık 450-500 kilometre civarında bir kayma bulunuyor. Bu geometrik dengesizlik nedeniyle, uzaydan gelen tehlikeli radyasyon kuşakları (Van Allen Kuşakları) Güney Atlantik üzerinde Dünya yüzeyine en yakın konumuna ulaşıyor.

Uydular İçin "Bermuda Şeytan Üçgeni"

Bu bölge, uydular ve uzay araçları için ciddi riskler barındırıyor. Hubble Uzay Teleskobu SAA üzerinden geçerken radyasyondan korunmak için hassas algılayıcılarını kapatıp veri toplamayı durduruyor. Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) ve diğer uydular ise bu alandan geçerken bilgisayar kilitlenmeleri, veri kayıpları ve elektronik arızalarla sıkça karşılaşıyor. Mühendisler ve astronomlar bu nedenle bölgeyi uzay teknolojisinin "Bermuda Şeytan Üçgeni" olarak adlandırıyor. Yapılan araştırmalar, bu bölge altındaki zayıflamanın sürekli genişlediğini ve iki ayrı zayıf merkeze bölünmeye başladığını ortaya koyuyor. Jeofizikçiler, bu anomalinin büyüyerek tüm gezegene yayılmasının küresel bir manyetik taklanın en somut öncül sinyali olabileceğini değerlendiriyor.

Geçmişin Büyük İklim Krizi: Laschamps Olayı

Ozon Tabakasının Paramparça Olduğu Dönem

Disiplinler arası paleoklimatoloji ve jeofizik çalışmaları, manyetik tersinmeler ile iklimsel krizler arasında doğrudan bağlantılar kuruyor. Bunların en çarpıcı örneği, yaklaşık 41.000 yıl önce yaşanan Laschamps Olayı'dır. Tam bir takla olmasa da kutupların geçici olarak yer değiştirip eski haline döndüğü bu jeomanyetik sapma sürecinde, Dünya'nın manyetik alanı yüzde 5 ile yüzde 6 seviyelerine kadar düşmüş ve koruma kalkanı neredeyse tamamen ortadan kalkmıştır.

Manyetik kalkanın yokluğuyla birlikte Güneş'ten gelen yüksek enerjili protonlar ve kozmik ışınlar atmosfere doğrudan çarpmıştır. Bu bombardıman, atmosferdeki azot oksit seviyelerini artırarak ozon tabakasını zayıflatmıştır.

Küresel İklim Değişikliği ve Mağara Sanatının Doğuşu

Ozon tabakasının zayıflamasıyla birlikte küresel hava akımları ve rüzgar kuşakları yön değiştirmiştir. Kuzey Amerika ve Avrupa'da buzullar hızla genişlerken, Avustralya'da devasa kuraklıklar görülmüş, tropikal bölgelerde ise elektrik fırtınaları ve ekstrem hava olayları yaşanmıştır.

Avrupa'daki Neandertal insan türünün soyunun tükenmesi de bu döneme ve artan kanserojen UV radyasyonuna denk gelmektedir. Bilim insanları, bu dönemde artan güneş radyasyonu ve gökyüzü parlamaları (ekvatorda bile görülen devasa auroralar) nedeniyle insanların hayatta kalabilmek için mağaraların derinliklerine sığındığını ve bu durumun mağara sanatının gelişimine yol açtığını belirtmektedir.

Geçmiş veriler, manyetik taklanın Dünya'yı fiziksel olarak parçalamasa da, ara dönemde zayıflayan manyetik alanın küresel iklim modellerini değiştirebileceğini, ozon tabakasını zayıflatabileceğini ve aşırı hava olaylarını tetikleyebileceğini göstermektedir. Günümüzde büyümeye devam eden Güney Atlantik Anomalisi, bilim insanlarına bu sürecin modern dünyada nasıl başlayabileceğine dair veriler sunmaya devam ediyor.

Kaynaklar:
• NASA Science (Gezegen Jeomanyetizması ve Manyetosfer Verileri)
• ESA - Swarm Satellites Mission (Avrupa Uzay Ajansı - Güney Atlantik Anomalisi ve Manyetik Alan Uydusal Ölçüm Raporları)
• Science Journal ("A global environmental crisis 42,000 years ago" - Laschamps Olayı ve İklim Etkileri Makalesi)
• Science Advances ("Wandering of the auroral oval 41,000 years ago" - Kutup Işıkları ve Atmosferik Değişim Analizi)
• NOAA / BGS - World Magnetic Model (WMM) (Dünya Manyetik Modeli Güncellemeleri ve Kutup Kayması Verileri)
• GFZ German Research Centre for Geosciences (Alman Yerbilimleri Araştırma Merkezi - Paleomanyetizma ve Geçmiş Tersinme Süreçleri Çalışmaları)
• National Geographic Society (Jeomanyetik Geçmiş ve Arkeomanyetizma Araştırma Arşivi)

Dünya genelindeki dijital ve finansal sistemlerin can damarı konumunda bulunan denizaltı fiber optik kablolarının büyük ölçekte zarar görmesi ve kıtalararası veri akışının haftalarca ya da aylarca tamamen durması senaryosu, "Küresel İnternet Kıyameti" olarak adlandırılmaktadır. Dünya genelindeki internet ve veri trafiğinin %99'u, okyanus ve deniz tabanına serilmiş bu devasa kablo ağları üzerinden taşınmaktadır.

Risk Nereden Geliyor? Küresel Ağları Tehdit Eden 2 Ana Unsur

İnternet kıyameti senaryosunu tetikleyebilecek iki ana tehdit mekanizması bulunmaktadır:

Jeopolitik Sabotajlar ve Hibrit Savaşlar

Son yıllarda Kızıldeniz, Hürmüz Boğazı ve Kuzey Denizi gibi kritik geçiş noktalarında gerilimler tırmanmıştır. Özellikle Kızıldeniz (Bab el-Mandeb) darboğazı, Asya-Avrupa internet trafiğinin %95'ini taşımaktadır. Bölgedeki çatışmalar sırasında gemilerin sürüklenen çapaları kabloları koparmakta ya da devlet ve devlet dışı aktörlerin doğrudan sabotaj riskleri gündeme gelmektedir.

Güneş Fırtınaları ve Doğal Tehditler

Kaliforniya Üniversitesi'nden Dr. Sangeetha Jyothi'nin öncülük ettiği araştırmalarla popülerleşen senaryoda, Güneş'ten kopan güçlü taçküre kütle atımları (CME) Dünya'nın manyetik alanını vurmaktadır. Fiber optik hatların kendisini oluşturan cam lifler elektrik akımından etkilenmemektedir. Ancak sinyali okyanus aşırı mesafelerde güçlendirmek için her 50-150 kilometrede bir yerleştirilen elektronik tekrarlayıcılar (repeater) jeomanyetik akımlara karşı son derece hassastır. Bu tekrarlayıcıların yanması, tüm kabloyu devre dışı bırakmaktadır.

Hangi Bölgeler En Fazla Risk Altında?

Okyanus altındaki kablo ağlarının zarar görmesi durumunda risk seviyesi bölgelere göre farklılık göstermektedir:

• Yüksek Enlemler (Kuzey Bölgeleri): Güneş fırtınaları kutup bölgelerine yakın yerleri daha şiddetli etkilemektedir. Bu nedenle ABD ve Avrupa (özellikle İngiltere) arasındaki okyanus aşırı hatlar en savunmasız noktaları oluşturmaktadır.

• Kritik Darboğazlar: Kızıldeniz, dünya internet trafiğinin kesişim kümesidir. Burada meydana gelecek kitlesel bir kopma; Hindistan, Pakistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Kuveyt gibi ülkeleri doğrudan etkileme riski taşımaktadır.

• Daha Dirençli Bölgeler: Kısa karasal hatlara ve daha güney enlemlere sahip olan Asya (özellikle Singapur ağ merkezi) ve Afrika hatları, bu tür küresel felaketlere karşı nispeten daha izole ve dirençli durumdadır.

"Kıyamet" Gerçekleşirse Ne Olur?

Tek bir kablonun kopması durumunda sistem trafiği otomatik olarak alternatif hatlara yönlendirildiği için internet çökmemektedir. Ancak 20 veya daha fazla kablonun aynı anda devre dışı kalması durumunda şu sonuçlar doğmaktadır:

Okyanus Tabanındaki Onarım Neden Çok Zor?

Deniz tabanındaki kabloları onarmak için özel donanımlı kablo gemileri kullanılmaktadır. Ancak jeopolitik kriz veya savaş bölgelerinde (örneğin Kızıldeniz) mayın riski, askeri tehditler ve sigorta şirketlerinin izin vermemesi nedeniyle bu gemiler aylarca bölgeye giriş yapamamaktadır.

Güneş fırtınası senaryosunda ise aynı anda yüzlerce tekrarlayıcının yanması, dünya genelindeki sınırlı sayıdaki onarım gemisinin kapasitesini aşacağı için kesintilerin aylarca sürmesine yol açabilmektedir.

Küresel Ağları Bekleyen Büyük Tehlike

Alçak dünya yörüngesindeki uyduların kapasite sınırlarından tarihin en büyük jeomanyetik fırtınalarına kadar küresel internet altyapısının karşı karşıya olduğu kritik riskler masaya yatırıldı. Uzmanlar, denizaltı kabloları ve Güneş fırtınaları konusunda önemli uyarılarda bulundu.

Geniş Bant İnternet Ağlarını Bekleyen Kritik Sınırlar

Starlink ve LEO Uydularının Rolü

Büyük bir denizaltı kablo çöküşünde gözler ilk olarak Starlink (SpaceX), Project Kuiper (Amazon) ve OneWeb gibi alçak dünya yörüngesi (LEO) uydu ağlarına çevrilmektedir. Ancak bu uyduların krizi çözme potansiyeli sınırlıdır:

• Lazerler Arası İletişim (Space Lasers): Yeni nesil Starlink uyduları, yer istasyonlarına ihtiyaç duymadan veriyi uzayda uydudan uyduya lazer ışınlarıyla aktarabilmektedir. Bu özellik, okyanusları uzaydan aşarak kıtalararası veri köprüleri kurmalarını sağlar.

• Kapasite Darboğazı (En Büyük Engel): Denizaltı fiber optik kabloları saniyede yüzlerce terabit (Tbps) veri taşır. Dünya üzerindeki tüm aktif internet uyduları bir araya getirilse bile, küresel internet trafiğinin yalnızca küçük bir yüzdesini (%2 ila %5) sırtlayabilirler.

• Önceliklendirme Senaryosu: Küresel bir "İnternet Kıyameti" anında, uydu interneti bireysel kullanıcıların Netflix izlemesi veya sosyal medyada gezinmesi için kesinlikle kullanılmayacaktır. Mevcut bant genişliği tamamen askeri savunma sistemleri, devlet kurumları, acil durum haberleşmesi ve kritik finansal transferler için rezerve edilecektir.

• Uyduların Kendi Riski: İnternet kıyametini tetikleyebilecek devasa bir Güneş fırtınası, uzaydaki uyduların elektronik devrelerini yakabilir veya atmosferi genişleterek uyduların yörüngeden çıkıp yanmasına neden olabilir.

Riski Azaltmak İçin Alınan Küresel Önlemler

Teknoloji devleri ve devletler, yumurtaları aynı sepete koymamak için altyapıyı çeşitlendirmeye çalışmaktadır:

• Yeni Rotalar ve Karasal Hatlar: Kızıldeniz ve Atlantik gibi riskli darboğazlara alternatif olarak Kutup Rotaları geliştirilmektedir. Erimekte olan buzulların açtığı alanlardan yararlanarak Asya ile Avrupa'yı Kuzey Kutbu üzerinden bağlayacak fiber hatlar döşenmektedir. Ayrıca Suudi Arabistan'ı karadan boydan boya geçerek Kızıldeniz'i bypass eden karasal koridorlar inşa edilmektedir.

• Geliştirilmiş Tekrarlayıcılar (Repeaters): Yeni nesil denizaltı kablolarında kullanılan elektronik tekrarlayıcılar, yüksek jeomanyetik akımlara karşı daha yüksek yalıtım ve koruma kalkanları ile üretilmektedir.

• Kendi Kendini Onaran Ağ Yapısı (Mesh Networking): Google ve Meta gibi şirketler, küresel veri merkezlerini dinamik yazılımlarla yönetmektedir. Bir hat koptuğunda, yapay zeka destekli sistemler trafiği anında dünyanın öbür ucundaki sağlam hatlara yönlendirir. Ancak bu sadece kısmi kopmalarda işe yarar; kitlesel kopmalarda sistem kilitlenir.

Tarihten Dersler: Büyük Jeomanyetik Fırtınalar

Güneş fırtınalarının dijital dünyayı nasıl felç edebileceğini anlamak için geçmişte yaşanan olaylara bakmak gerekir:

1859 Carrington Olayı (En Büyük Kanıt)

Tarihin kaydettiği en güçlü jeomanyetik fırtınadır. O dönemde internet veya elektrik şebekeleri yoktu; dünyanın sahip olduğu tek gelişmiş iletişim ağı telgraf sistemiydi.

Güneş'ten kopan devasa plazma bulutu Dünya'ya çarptığında, telgraf telleri üzerinde devasa elektrik akımları indüklendi. Telgraf direklerinden kıvılcımlar fırladı, bazı telgraf kağıtları kendiliğinden yanarak yangınlara yol açtı. Operatörler bataryaları fişten çektikleri halde, havadan hatlara dolan "Güneş elektriği" sayesinde saatlerce mesaj göndermeye devam edebildiler. Kutup ışıkları o kadar güneye indi ki, Karayipler'de bile gökyüzü aydınlandı ve kuşlar sabah olduğunu sanarak ötmeye başladı. Carrington Olayı büyüklüğünde bir fırtına bugün yaşanırsa, trilyonlarca dolarlık zarara ve küresel internetin aylarca tamamen çökmesine neden olabilir.

1989 Quebec Elektrik Kesintisi

Mart 1989'da yaşanan Güneş fırtınası, Kanada'nın Quebec eyaletinin elektrik şebekesinde aşırı yüklenmeye yol açtı. Eyaletin tüm elektrik şebekesi 2 dakika içinde çöktü. 6 milyon insan elektrik, ısıtma ve temel hizmetler olmadan 9 saat boyunca karanlıkta kaldı. Havalimanları, metrolar ve işletmeler felç oldu.

Dijital Dünya Ne Kadar Güvende?

Küresel internet, doğası gereği merkeziyetsiz ve yedekli tasarlanmış olsa da, fiziksel altyapısı son derece merkezidir.

Bugün dünya genelinde interneti ayakta tutan yaklaşık 500 aktif denizaltı kablosu vardır. Siber güvenlik uzmanları ve astrofizikçiler, önümüzdeki dönemlerde yaşanabilecek ekstrem bir Güneş fırtınasının ya da koordineli bir küresel sabotajın, modern medeniyeti kırılgan bir testle karşı karşıya bırakabileceği konusunda hemfikirdir.

Kaynaklar;

• ACM SIGCOMM Konferansı Araştırma Raporu: "Solar Superstorms: Planning for an Internet Apocalypse" (Dr. Sangeetha Abdu Jyothi - Kaliforniya Üniversitesi, Irvine).
• Uluslararası Teknoloji ve Bilim Yayınları: WIRED, Live Science, Silicon Republic.
• Küresel Ağ İzleme ve Analiz Platformu: NetBlocks.
• Uluslararası ve Ulusal Haber Ajansları: Euronews, TRT Haber, Sözcü, DonanımHaber.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan 2026 yılı eylül ayı motorlu kara taşıtları istatistiklerine göre, Türkiye genelinde trafiğe kayıtlı toplam taşıt sayısı 35 milyon 65 bin 235 oldu.

Eylülde ülke genelinde 161 bin 27 taşıtın trafiğe kaydı yapıldı. Kaydı yapılan taşıtların yüzde 45,1'ini motosiklet, yüzde 40'ını otomobil, yüzde 10,1'ini kamyonet, yüzde 1,7'sini traktör, yüzde 1,6'sını kamyon, yüzde 0,9'unu minibüs, yüzde 0,5'ini otobüs ve yüzde 0,1'ini özel amaçlı taşıtlar oluşturdu.

Trafiğe kaydı yapılan taşıt sayısı eylülde bir önceki aya göre yüzde 6,3, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 18 azaldı.

Türkiye genelinde eylül ayı sonu itibarıyla trafiğe kayıtlı taşıtların yüzde 51,7'sini otomobil, yüzde 21,9'unu motosiklet, yüzde 14,2'sini kamyonet, yüzde 6,7'sini traktör, yüzde 3'ünü kamyon, yüzde 1,6'sını minibüs, yüzde 0,6'sını otobüs ve yüzde 0,3'ünü özel amaçlı taşıtlar oluşturdu.

Eylülde 957 bin 197 taşıtın devri yapıldı

Türkiye genelinde eylül ayında 957 bin 197 taşıtın devri gerçekleştirildi. Devri yapılan taşıtların yüzde 67,3'ünü otomobil, yüzde 13,8'ini kamyonet, yüzde 11,3'ünü motosiklet, yüzde 3'ünü traktör, yüzde 2'sini kamyon, yüzde 1,9'unu minibüs, yüzde 0,5'ini otobüs ve yüzde 0,2'sini özel amaçlı taşıtlar oluşturdu.

Eylülde 64 bin 361 otomobilin trafiğe kaydı yapıldı.

Ocak-eylül döneminde 1 milyon 503 bin 161 taşıtın kaydı yapıldı

Yılın 9 ayında trafiğe kaydı yapılan taşıt sayısı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 14,5 azalarak 1 milyon 503 bin 161 oldu. Aynı dönemde trafikten kaydı silinen taşıt sayısı yüzde 26,9 artarak 49 bin 209'a yükseldi. Böylece trafikteki toplam taşıt sayısı 1 milyon 453 bin 952 arttı.

Ocak-eylül döneminde trafiğe kaydı yapılan 665 bin 220 otomobilin yüzde 40,8'ini benzinli, yüzde 31,8'ini hibrit, yüzde 18,6'sını elektrikli, yüzde 7,4'ünü dizel ve yüzde 1,4'ünü LPG'li araçlar oluşturdu.

Aynı dönemde kaydı yapılan otomobillerin yüzde 30,9'unun 1300 ve altı motor silindir hacmine sahip olduğu belirlendi. Otomobillerin renk dağılımında ise yüzde 41,5 ile gri ilk sırada yer aldı.

Unutulmuş Banka Hesapları ve Varlıkların Sorgulanması

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) tarafından e-Devlet üzerinden sunulan bu hizmet, vatandaşların hangi bankalarda unuttukları vadesiz veya vadeli hesapları olduğunu toplu halde görmesini sağlıyor. Yıllarca kullanılmadığı için unutulan bu hesaplar, tek tıkla tespit edilerek ilgili finans kuruluşlarından talep edilebiliyor.

• Nasıl Yapılır?

  e-Devlet arama çubuğuna "Müşterisi Olduğunuz Bankalar Sorgulama" yazın. BDDK’nın sunduğu hizmete girerek aktif veya pasif durumdaki tüm banka hesaplarınızı listeleyin. Unutulmuş bakiyeleriniz için ilgili bankanın şubesiyle iletişime geçebilirsiniz.

Noter Sırasını Beklemeden Mirasçılık Belgesi İşlemleri

Türkiye Notarlar Birliği altyapısıyla e-Devlet üzerinden yürütülen hizmet sayesinde, vatandaşlar uzun noter kuyruklarında vakit kaybetmekten kurtuluyor. Gerekli veraset işlemleri dijital ortamda başlatılarak mirasçılık belgesine hızlı ve zahmetsiz bir şekilde erişilebiliyor.

• Nasıl Yapılır?

  Arama bölümüne "Mirasçılık Belgesi Sorgulama" (Türkiye Notarlar Birliği) yazın. Vefat eden kişinin T.C. Kimlik Numarasını girerek adınıza düzenlenmiş mirasçılık belgesini görüntüleyebilir ve barkodlu çıktısını alabilirsiniz.

Kamu Kurumlarında Bekleyen Şahıs Ödemelerinin Takibi

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve diğer kamu kurumları nezdinde vatandaşlar adına biriken ancak alınmayan nakdi iadeler bu sistem üzerinden kontrol edilebiliyor. Unutulan ilaç katkı payları, geçici iş göremezlik ödenekleri veya çeşitli iadeler kolayca tespit edilerek hak sahiplerinin hesaplarına aktarılabiliyor.

• Nasıl Yapılır?

  e-Devlet arama kutusuna "Şahıs Ödemeleri Sorgulama" (SGK) yazın. Adınıza birikmiş bir ödeme varsa, aynı ekrandan "Şahıs Ödemeleri Banka Hesabı Tanımlama" adımını seçerek IBAN bilginizi kaydedebilir ve paranızın doğrudan hesabınıza yatmasını sağlayabilirsiniz.

İzsiz Şirket Ortaklıklarına Karşı Kimlik Kısıtlama Hizmeti

Kimlik bilgileri çalınarak veya sızdırılarak adınıza şirket açılmasını engellemek artık birkaç saniyenizi alıyor. Ticaret Bakanlığı’nın sunduğu hizmet sayesinde, T.C. kimlik numaranıza kısıt koyarak bilginiz dışında şirket ortağı veya müdürü yapılmanızın önüne geçebilirsiniz.

• Nasıl Yapılır?

  Arama alanına "Ortak / Yetkili Olunmasına Yönelik Kısıtlama İşlemleri (NVİ)" yazın. Ekranda yer alan "Yeni Başvuru" butonuna tıklayarak "Ortaklık Kısıtı" veya "Yönetici Kısıtı" seçeneklerini işaretleyip onaylayın.

İzin Verilen Mobil Hatlar ve Abonelik Kısıtlamaları

BTK tarafından sağlanan hizmetle üzerinize açılmış tüm aktif hatları görebildiğiniz gibi, kargo veya şubeye gitmeden doğrudan bayilerdeki aboneliklerinizi dijital ortamda sonlandırabilirsiniz.

• Nasıl Yapılır?

  Arama çubuğuna "Mobil/Sabit/İnternet/TV Abonelik İptal Başvurusu" yazın. İptal etmek istediğiniz hizmet sağlayıcıyı seçip "Fesih Başvurusu Yap" butonuna basarak e-İmza veya e-Devlet güvenli doğrulama adımlarıyla işlemi tamamlayın.

GSM Operatörleri Üzerinden Adınıza Kayıtlı Borç Sorgulama

Geçmişte kapattığınızı sandığınız ancak cüzi tutarlarda faizlenen veya adınıza açılmış izinsiz aboneliklerden kaynaklanan borçları tek bir liste halinde önünüze serer.

• Nasıl Yapılır?

  e-Devlet arama kısmına "Mobil/Sabit/İnternet/TV-Uydu Yayıncılığı Hizmet Sunucularından Borç/Alacak Sorgulama" yazın. Tüm haberleşme operatörlerindeki güncel borç ve alacak durumunuzu tek sayfada inceleyin.

Gayrimenkul Güvenliği ve Tapu Takit / İpotek Durumu

Gayrimenkul alım-satım süreçlerinde mağduriyet yaşamamak adına Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nün hizmeti e-Devlet'e entegre şekilde çalışıyor. Kendi tapularınız üzerindeki ipotek, haciz veya şerh durumlarını anlık olarak izleyebilirsiniz.

• Nasıl Yapılır?

  Arama kutusuna "Web Tapu" veya "Tapu Bilgileri Sorgulama" yazın. Sahip olduğunuz taşınmazların detaylarına girerek üzerlerinde herhangi bir ipotek, haciz veya şerh bulunup bulunmadığını kontrol edin.

GSB Erzincan Yurtlarından yapılan açıklamaya göre, Terzi Baba Öğrenci Yurdunda kalan öğrencilerle birlikte cami ziyareti gerçekleştirildi.

Ziyaret kapsamında ibadethanelerin temiz tutulması ve korunmasının önemi vurgulanırken öğrenciler de cami temizliği yaparak çalışmaya katkı sağladı.

Etkinlikle öğrencilerde ibadethanelere karşı duyarlılığın artırılması ve ortak kullanım alanlarının korunması bilincinin güçlendirilmesinin amaçlandığı belirtildi.

Eğitimin İlham Veren Anları Ölümsüzleşecek

“Öğretmenin gözü; dünün, bugünün, yarının gözüdür” anlayışıyla hayata geçirilen yarışma, eğitim yolculuğuna dair toplumsal farkındalık yaratmayı hedefliyor. Öğretmenler, sınıf içi ve okul çevresindeki çalışma ortamlarında karşılaştıkları etkileyici anları, mesleğin getirdiği duygu yüklü karelerle buluşturarak sanatsal bir anlatıma dönüştürecek.

Başvurular İçin Son Gün 26 Ekim

Renkli ve siyah-beyaz dijital fotoğrafların aynı kategoride değerlendirileceği yarışmaya başvurular elektronik ortamda kabul edilecek. Katılmak isteyen öğretmenler, eserlerini il millî eğitim müdürlüklerince ilan edilen e-posta adresleri üzerinden 26 Ekim 2026 tarihine kadar iletebilecek.

Dereceye Giren Eserler 24 Kasım’da Sergilenecek

Jüri değerlendirmesinin ardından sonuçlar 13 Kasım 2026 tarihinde kamuoyuna duyurulacak. Dereceye giren ve sergilenmeye değer görülen 50 eser, 24 Kasım Öğretmenler Günü kutlama programı kapsamında açılacak özel sergide ziyaretçilerin beğenisine sunulacak.

Erzincan İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden yapılan açıklamada, Meteoroloji 12. Bölge Müdürlüğünce Erzincan, Erzurum ve Bayburt çevreleri için sarı kodlu kuvvetli yağış uyarısı yapıldığı belirtildi.

Yağışların 15 Ekim saat 00.00'dan 16 Ekim saat 06.00'ya kadar yerel olarak kuvvetli ve yer yer çok kuvvetli olmasının beklendiği ifade edilen açıklamada, üreticilerin gerekli tedbirleri almaları istendi.

Açıklamada, tarım arazilerinde su birikmesi ve drenaj sorunlarına karşı önlem alınması, sera, depo ve tarımsal işletmelerin su baskını riskine karşı kontrol edilmesi gerektiği kaydedildi.

Gübre, yem ve diğer tarımsal malzemelerin su baskınına karşı korunaklı alanlarda muhafaza edilmesi, hayvan barınaklarının da olası su baskınlarına karşı kontrol edilmesi gerektiği vurgulandı.

Gök gürültülü sağanak sırasında açık alanlarda bulunulmaması ve tarım makineleriyle çalışılmaması uyarısında bulunulan açıklamada, taşkın riski bulunan dere yatakları ile su biriken yollarda dikkatli olunması istendi.

Kuvvetli yağışın neden olabileceği ani sel, su baskını, yıldırım, yerel dolu, kuvvetli rüzgar ve ulaşımda aksamalara karşı vatandaşların ve üreticilerin tedbirli olmaları gerektiği bildirildi.

24 Ay Boyunca Geri Ödemesiz Hibe İmkanı

KOSGEB tarafından yürütülen destek programı kapsamında, belirlenen kriterleri karşılayan işletmelere yüzde 100 destek oranıyla geri ödemesiz finansman sağlanıyor. Toplamda 24 ay boyunca devam edecek olan bu süreç, üçer aylık periyotlar halinde 8 ayrı dönem olarak planlandı.

Program dahilindeki tüm şartları eksiksiz yerine getiren işletmeler, iki yıllık süre zarfında toplam 8 brüt asgari ücret tutarına kadar geri ödemesiz performans desteğinden faydalanabiliyor.

Hibe Desteğinden Yararlanabilecek Gruplar

KOSGEB'in iş kurma desteğinden faydalanabilmek için işletme sahibi olan girişimcinin belirli öncelikli gruplar arasında yer alması gerekiyor. Program kapsamına alınan hak sahipleri şu şekilde sıralanıyor:

• Genç Girişimciler: Kendi işini kuran genç işletme sahipleri.

• Kadın Girişimciler: Ticari hayata adım atan kadın işverenler.

• Engelli Girişimciler: Ekonomik üretime katılan engelli vatandaşlar.

• Gaziler Ve Şehit Yakınları: Gaziler ile birinci derece şehit yakınları tarafından kurulan işletmeler.

Destek Ödemeleri İçin Aranan Performans Şartları

Girişimcilerin üçer aylık dönemlerde verilen bu performans desteğini alabilmeleri için ilgili dönemde belirlenen tüm kriterleri aynı anda sağlaması zorunlu tutuluyor. İşletmelerin yerine getirmesi gereken şartlar şunları kapsıyor:

• Vergi Kaydı: İşletmenin vergi mükellefiyetinin ilgili destek döneminde kesintisiz olarak devam etmesi gerekiyor.

• Asgari Satış Tutarı: İşletmenin üç aylık ilgili dönemdeki toplam satış tutarının en az bir brüt asgari ücret seviyesinde olması şartı aranıyor.

• Sigorta Prim Gün Sayısı: İşletmede hizmet akdiyle (4A kapsamında) çalıştırılan sigortalı personelin Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) prim gün sayıları toplamının ilgili dönemde 90 gün veya üzerinde olması gerekiyor.

• Bağ-Kur (4B) Avantajı: Girişimcinin destek kapsamındaki işletmesinde ilk defa Bağ-Kur (4B) sigortalılığının başlaması halinde, kendi 4B kapsamındaki SGK prim gün sayıları da aranan 90 günlük prim hesabına dahil ediliyor.

Başvuru Yeri Ve Yılbaşına Kadar Süre Kısıtı

Destekten yararlanmak isteyen girişimcilerin başvurularını e-Devlet kapısı üzerinden veya KOSGEB'in resmi internet sitesinde (kosgeb.gov.tr) yer alan E-Hizmetler / KOSGEB Veri Tabanı sistemi üzerinden elektronik ortamda gerçekleştirmesi gerekiyor. Başvuru öncesinde işletmenin KOSGEB veri tabanına kayıtlı olması ve KOBİ Beyannamesinin güncel tutulması şartı aranıyor.

Öte yandan performans desteğinden yararlanmak isteyen işletmeler için kuruluş tarihlerine göre kritik bir başvuru takvimi uygulanıyor. 16 Aralık 2024 tarihinden sonra kurulan işletmelerin bu geri ödemesiz destekten faydalanabilmeleri için yılbaşına kadar e-Devlet veya KOSGEB sistemi üzerinden başvurularını tamamlamaları gerekiyor. Belirtilen süre kısıtı içinde işlemlerini gerçekleştirmeyen işletmeler destek hakkından yararlanamayacak.

Meteoroloji 12. Bölge Müdürlüğünden yapılan açıklamaya göre, bölge genelinde havanın parçalı ve çok bulutlu, aralıklı sağanak ve gök gürültülü sağanak yağışlı geçeceği tahmin ediliyor.

Yağışların Erzincan, Erzurum, Bayburt ve çevrelerinde yerel olarak kuvvetli ve yer yer çok kuvvetli, metrekareye 21 ila 75 kilogram arasında düşmesi bekleniyor.

Kuvvetli yağışlarla birlikte ani sel, su baskını, yıldırım, hortum oluşma riski, yerel dolu yağışı, yağış anında kuvvetli rüzgar ve ulaşımda aksamalar gibi olumsuzlukların yaşanabileceği belirtildi.

'Kuvvetli rüzgar uyarısı'

Bölgede yağış sırasında güneyli yönlerden esecek rüzgarın saatte 40 ila 70 kilometre hıza ulaşarak kuvvetli rüzgar ve yer yer fırtına şeklinde etkili olmasının beklendiği kaydedildi.

Açıklamada, kuvvetli rüzgar nedeniyle çatı uçması, ağaç devrilmesi ve ulaşımda aksamalar gibi olumsuzluklara karşı vatandaşların dikkatli ve tedbirli olmaları istendi.

Erzincan’ın köklü tarihini geleceğe taşıyacak Camii Kebir yeniden ihya ediliyor. Deprem güvenliği kriterleri doğrultusunda, 1939 Erzincan Depremi’nde yıkılan Hacı İzzet Paşa Camii’nin estetik karakterinden ilham alınarak hazırlanan proje, şehrin kültürel kimliğini güçlendirmeyi hedefliyor. Erzurum Vakıflar Bölge Müdürü ve Terzibaba Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Murat Uslu tarafından paylaşılan görseller; Selçuklu ve Osmanlı mimarisinin zarafetini, geniş ve ferah ibadet alanlarıyla birleştiren yeni yapının şehre kazandıracağı estetik zenginliği gözler önüne seriyor. Tasarımın en önemli unsurlarından biri olan düz ayak giriş sistemi sayesinde, yaşlı ve engelli vatandaşlarımızın ibadethaneye erişiminde hiçbir zorluk yaşamayacağı kapsayıcı bir yapı planlanıyor. Tarihi dokuyu korurken modern teknik altyapıyla donatılacak bu yeni eser, Erzincan’ın manevi ve kültürel geleceğine büyük bir katkı sunacak.

2005, 2006, 2007 ve 2008 yıllarında şehit olan kahraman Mehmetçiklerin isimleri ve memleketlerinin yazılı olduğu Şehitler Anıtı, Kırklar Tepesi’nde ziyaretçilerini ağırlıyor.

Özellikle bayramlarda, milli günlerde ve yaz aylarında bölge halkı ve şehir dışından gelen misafirlerin uğrak noktası haline gelen bu alan, duygusal anlara sahne oluyor.