Bilim dünyası, kuantum bilgisayarların geleceğini kökten değiştirebilecek bir gelişmeyle çalkalanıyor. ABD’deki California Institute of Technology (Caltech) araştırmacıları, şimdiye kadar çalışan en büyük kuantum bit (kübit) dizisini başarıyla hayata geçirdi. Lazer ışınlarıyla tek tek kontrol edilen 6.100 sezyum atomu, adeta ışıkla örülmüş dev bir ızgara üzerinde kuantum bilgisayarların temel yapı taşları olarak görev yapıyor.
“Optik cımbız” adı verilen ileri teknoloji sayesinde vakum ortamında asılı tutulan bu atomlar, klasik bilgisayarların 0 ve 1’e dayalı bitlerinden çok daha güçlü bir yapı sunuyor. Çünkü kübitler, süperpozisyon özelliği sayesinde aynı anda hem 0 hem 1 olabiliyor. Bu da teoride, günümüz süper bilgisayarlarının yıllar sürecek hesaplamalarını saniyeler içinde yapabilecek bir gücü mümkün kılıyor.
Ancak kuantum dünyası her zaman bu kadar cömert değil. Kübitler son derece hassas; en küçük çevresel etki bile hesaplamaları bozabiliyor. Caltech ekibi işte tam bu noktada bir rekor kırdı: Yeni sistem, kuantum durumunu 13 saniye boyunca koruyarak önceki atom tabanlı platformların yaklaşık on katı bir tutarlılık süresine ulaştı. Üstelik kübitlerin kontrol doğruluğu da %99,98’in üzerine çıktı.
Bu çalışmayı benzersiz kılan yalnızca kübit sayısının büyüklüğü değil. Araştırmacılar, atomları kuantum durumlarını bozmadan ızgara üzerinde hareket ettirebildiklerini de gösterdi. Bu yetenek, uzun süredir kuantum bilgisayarların “kutsal kâsesi” olarak görülen hata toleranslı sistemlere giden yolda kritik bir eşik olarak değerlendiriliyor.
Bugüne kadar benzer atom tabanlı düzenekler en fazla birkaç yüz kübitle sınırlıyken, Caltech’in yaklaşımı kaliteden ödün vermeden binlerce kübite ölçeklenebilir bir mimari sundu. Bilim insanlarına göre sıradaki adım, bu kübitleri birbirleriyle dolanık (entangled) hale getirerek senkronize çalışmalarını sağlamak.
Uzmanlar, bu platformun yalnızca daha güçlü bilgisayarlar anlamına gelmediğini vurguluyor. Egzotik malzemelerin simülasyonundan yeni ilaç keşiflerine, hatta uzay-zamanın doğasına dair temel soruların araştırılmasına kadar pek çok alanda çığır açabilecek bir potansiyelden söz ediliyor.
Kısacası, Caltech’te ışıkla tutulan bu 6.100 atom, kuantum çağının artık teori değil, somut bir gerçeklik olmaya başladığının en güçlü işaretlerinden biri olarak görülüyor.
Kaynak: Caltech. (2025). Caltech Team Sets Record with 6,100-Qubit Array.