Temporomandibular eklem bozuklukları ve bruksizm tedavisinde yaygın olarak kullanılan Botulinum Toksin-A (BTX-A) enjeksiyonlarının, tükürük akışı üzerinde olası yan etkileri uzun süredir tartışma konusu. Özellikle masseter kasına yapılan uygulamaların ağız kuruluğuna yol açabileceği yönündeki klinik kaygılar, literatürde net bir yanıt bulmuş değil.
Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Ağız, Diş ve Çene Cerrahisi Doktora Programı kapsamında Gaye Mısırlıoğlu tarafından yürütülen ve 2025 yılında tamamlanan doktora tezi, bu tartışmaya bilimsel verilerle açıklık getirdi.
Çalışma, masseter kasına uygulanan Botulinum Toksin-A enjeksiyonunun uyarılmamış tükürük akış hızı üzerindeki etkisini sistematik olarak değerlendirdi.
Araştırmanın Amacı: Ağız Kuruluğu Gerçekten Bir Risk mi?
Çalışmanın temel amacı, bruksizm tanısıyla masseter kasına BTX-A enjeksiyonu uygulanan hastalarda tedavi öncesi ve sonrası dönemde tükürük akış hızında meydana gelen değişimleri incelemekti.
İkincil amaçlar ise şunlardı:
-
Ağrı düzeyindeki değişimlerin değerlendirilmesi
-
Mandibular fonksiyon üzerindeki etkilerin incelenmesi
-
Ağız kuruluğu ile ilişkili hasta geri bildirimlerinin analiz edilmesi
44 Hasta, Kontrollü Karşılaştırma ve Üç Zaman Noktası
Retrospektif klinik tasarıma sahip çalışmada, 1 Ocak 2022 – 1 Eylül 2023 tarihleri arasında bruksizm tedavisi amacıyla masseter kasına BTX-A enjeksiyonu uygulanmış 44 hastanın verileri incelendi.
Her hastadan:
-
Enjeksiyon öncesinde
-
Enjeksiyondan 1 hafta sonra
-
Enjeksiyondan 1 ay sonra
uyarılmamış tükürük örnekleri alındı ve hacim ölçümleri kaydedildi.
Ayrıca eşit sayıda (n=44) kontrol grubu oluşturularak karşılaştırmalı istatistiksel analiz gerçekleştirildi.
Tükürük Akışı Azalmadı, Aksine Arttı
Çalışma grubunda ölçülen ortalama tükürük hacimleri şu şekildeydi:
-
Tedavi öncesi: 1,43 ± 1,31 ml
-
1. hafta: 1,71 ± 1,47 ml
-
1. ay: 1,81 ± 1,59 ml
Tedavi öncesi değerler, hem 1. hafta hem de 1. ay ölçümlerine kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha düşük bulundu (p=0,047 ve p=0,025).
Kontrol grubuyla yapılan karşılaştırmada, kontrol grubunun başlangıç tükürük hacmi çalışma grubunun tedavi öncesi değerinden daha yüksek bulundu. Ancak tedavi sonrası 1. hafta ve 1. ay ölçümlerinde gruplar arasında anlamlı fark saptanmadı.
Bu bulgular, masseter kasına uygulanan BTX-A enjeksiyonunun uyarılmamış tükürük akış hızında azalmaya yol açmadığını ortaya koydu.
Mandibular Fonksiyonda Belirgin İyileşme
Mandibular fonksiyon anket sonuçlarına göre tedavi sonrasında:
-
Sosyal aktivitelerde zorlanma yaşayan hasta sayısı azaldı
-
Normal katılım düzeyi gösteren hasta oranı arttı
-
Isırma, çiğneme ve yutma gibi mekanik mastikasyon fonksiyonlarında zorlanma şiddeti azaldı
-
Günlük yaşam ve çalışma aktivitelerindeki fonksiyonel kısıtlılıklar hafifledi
Ağız Kuruluğu Algısında İyileşme
Ağız kuruluğu anket sonuçlarında da dikkat çekici bir tablo ortaya çıktı.
“Ağız/boğaz kuruluğum yediğim yemeklerin türünü ve miktarını etkiliyor” ve “Ağız/boğaz kuruluğum konforsuz hissettiriyor” ifadelerine verilen yanıtlar tedavi sonrasında istatistiksel olarak anlamlı biçimde iyileşti.
“Tam olarak değil” yanıtı veren hasta sayısı artarken, “biraz”, “oldukça” ve “kesinlikle” yanıtları azaldı.
Olası Mekanizma: Psikosomatik Etki mi?
Araştırmanın sonuç bölümünde, tükürük akış hızındaki artışın doğrudan farmakolojik bir etkiden ziyade, mandibular fonksiyon skorlarındaki iyileşme ile ilişkili olabileceği ifade edildi.
Çalışmaya göre bu durum, psikosomatik mekanizmalarla açıklanabilir. Ancak doğrudan nedensel ilişkiyi ortaya koymak için farklı in vivo deneysel modellerde tekrarlanan çalışmalara ihtiyaç olduğu vurgulandı.
Bilimsel Onay ve Etik Süreç
Tez çalışması, Başkent Üniversitesi Tıp ve Sağlık Bilimleri Araştırma Kurulu ve Etik Kurulu tarafından onaylandı (Proje No: D-KA 22/15) ve üniversitenin araştırma fonu tarafından desteklendi.
Klinik Endişelere Bilimsel Yanıt
Bu doktora araştırması, masseter kasına uygulanan Botulinum Toksin-A enjeksiyonunun tükürük akışını azaltmadığını göstererek, klinik uygulamalarda dile getirilen ağız kuruluğu endişelerine önemli bir bilimsel katkı sunuyor.
Bruksizm tedavisinde BTX-A kullanımına dair fizyolojik etkilerin daha kapsamlı anlaşılması için ise ileri deneysel çalışmaların gerekliliği devam ediyor.
Kaynak
Mısırlıoğlu, G. (2025). Masseter Kasına Botulinum Toksin-A Enjeksiyonunun Tükürük Akış Hızı Üzerindeki Etkisinin Değerlendirilmesi. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ağız Diş ve Çene Cerrahisi Doktora Tezi, Ankara.Tez No; 963365