İş dünyasında yıllardır süregelen "kaza geliyorum demez" tabiri, Türk bilim insanlarının geliştirdiği yeni bir teknolojiyle tarihe gömülüyor. Dr. Bilal Murat tarafından kaleme alınan doktora tezi, iş kazalarının sadece tekil hatalardan değil, karmaşık bir "etkileşim zincirinden" doğduğunu bilimsel olarak kanıtladı. Geliştirilen WaSaEx (Warehouse & SME Safety Expert System) yazılımı, bu zinciri henüz kurulmadan koparabilen bir dijital zekâ olarak sahneye çıktı.
Hata Yapmayan "Dijital Müfettiş"
Geleneksel risk analizlerinin gözden kaçırdığı en kritik nokta, risklerin birbirini tetikleme gücüdür. WaSaEx, bünyesindeki 7.600 farklı uzman kural ile bir fabrikanın ya da deponun tüm risk haritasını saniyeler içinde çıkarıyor. Python ve CLIPS tabanlı bu uzman sistem, bir iş güvenliği uzmanının zihnindeki tecrübeyi, matematiksel bir kesinlikle işletmelere sunuyor.
Etkileşimli Risk Analizi
Tezin en sarsıcı bulgusu, depo ortamlarındaki risk faktörlerinin birbirini nasıl "beslediği" üzerine. Yapılan analizlerde, tek başına zararsız görünen birçok etmenin, bir araya geldiğinde risk ciddiyetini geometrik olarak artırdığı tespit edildi. WaSaEx, bu etkileşimleri analiz ederek riskleri "Öncelik Skoru"na (RÖS) göre sıralıyor ve her bir tehdit için 939 farklı çözüm önerisinden en etkili olanı otomatik olarak reçete ediyor.
Geleceğin Güvenlik Standardı
Özellikle sınırlı imkânlara sahip KOBİ’ler için tasarlanan yazılım; aydınlatmadan psikososyal risklere, kimyasal tehlikelerden fiziksel konfora kadar 24 farklı kategoride tam denetim sağlıyor. Bilim dünyası, bu tezi sadece bir yazılım başarısı değil, aynı zamanda iş sağlığı ve güvenliğinde "veri temelli karar verme" döneminin başlangıcı olarak görüyor. Artık iş kazaları birer istatistik değil, yapay zekânın öngördüğü ve engellediği "önlenmiş olaylar" olarak kayıtlara geçecek.
Kaynak: Murat, B. (2025). Güvenli İş Yerlerinin Sağlanabilmesi İçin Yapay Zeka Tabanlı Bir Program Geliştirilmesi. (Doktora Tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Çanakkale. Tez No; 949368
