Boynumuzun ön kısmında yer alan ve kelebek şeklini andıran tiroit bezi, vücudun adeta “metabolik kontrol merkezi”dir. Salgıladığı tiroit hormonları; metabolizma hızından beyin fonksiyonlarına, kalp ritminden sindirim sistemine kadar pek çok hayati süreci düzenler.
Guatr ise bu önemli bezin anormal büyümesi sonucu ortaya çıkar. Bazen hiçbir belirti vermezken, bazen de yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürebilir.
Guatrın En Büyük Nedeni: İyot Eksikliği
Dünya genelinde guatrın en yaygın nedeni iyot eksikliğidir. Tiroit hormonlarının üretimi için gerekli olan iyot yeterince alınmadığında, beyin tiroit bezini daha fazla çalışması için uyarır. Bu sürekli uyarı sonucunda bez büyür.
Ancak yalnızca eksiklik değil, aşırı iyot alımı da guatra yol açabilir.
Bağışıklık Sistemi Tiroide Saldırırsa…
Guatrın ikinci sık nedeni, otoimmün bir hastalık olan Hashimoto tiroiditi’dir. Bu hastalıkta bağışıklık sistemi tiroit bezine zarar verir. Hasar gören bez yeterince hormon üretemez ve büyüme gelişir.
Bir diğer önemli neden ise Graves hastalığı’dır. Bu durumda bağışıklık sistemi tiroit bezini aşırı çalıştırır. Sonuç: Hem guatr hem de hipertiroidi.
Her Guatr Aynı Değil: Nodüllü ve Nodülsüz Tip
Guatr iki ana şekilde görülür:
-
Nodülsüz guatr: Tiroit bezi simetrik ve yumuşak şekilde büyür.
-
Nodüllü guatr: Bez içinde farklı bölgelerde nodüller oluşur.
Önemli bir nokta: Tiroit nodüllerinin yaklaşık %4–20’sinde kanser riski bulunur. Bu nedenle nodül saptanan hastalarda dikkatli değerlendirme şarttır.
Gebelikte Ortaya Çıkabilir
Gebelik sırasında artan HCG hormonu tiroit bezinde büyümeye yol açabilir. Ayrıca tiroit kanseri de ilk belirtisini guatr şeklinde gösterebilir. Bu nedenle gebelikte fark edilen boyun şişlikleri mutlaka değerlendirilmelidir.
Belirtiler Sessiz Başlayabilir
Guatr bazen yalnızca boyunda şişlik yaparken, bazen de şu şikâyetlerle ortaya çıkar:
Hormon Eksikliği (Hipotiroidi) Belirtileri:
-
Kilo alma
-
Halsizlik ve uyku hali
-
Kabızlık
-
Kuru ve kalın cilt
-
Saç dökülmesi
Hormon Fazlalığı (Hipertiroidi) Belirtileri:
-
Çarpıntı
-
İshal
-
Ellerde titreme
-
Sinirlilik
-
Baş ağrısı
-
Bulantı
Büyüyen tiroit bezi ayrıca yutma güçlüğü, nefes darlığı, öksürük ve boyun ağrısına da neden olabilir.
Kimler Risk Altında?
Guatr her yaşta görülebilir. Ancak:
-
Kadınlarda
-
Orta yaş ve üzerindeki kişilerde
-
İyot eksikliği yaşayanlarda
-
Ailesinde tiroit hastalığı bulunanlarda
-
Lityum kullananlarda
-
Radyasyona maruz kalanlarda
-
Sigara içenlerde
-
Gebelik ve menopoz dönemindeki kadınlarda
daha sık rastlanır.
Tanı Nasıl Konur?
Tanı sürecinde hekim öncelikle fizik muayene yapar. Ardından:
-
Tiroit hormon testleri
-
Tiroit ultrasonografisi
-
Gerekirse sintigrafi
-
İnce iğne biyopsisi
-
Tiroit antikor testleri
istenebilir.
Tedavide Üç Temel Yol
Guatr tedavisi, altta yatan nedene göre planlanır:
-
İlaç tedavisi: Hormon eksikliği varsa yerine koyma, fazlalık varsa baskılama tedavisi uygulanır.
-
Radyoaktif iyot tedavisi: Özellikle hormon fazlalığında tercih edilir.
-
Cerrahi tedavi: Nodül varlığı, kanser şüphesi, solunum-yutma problemi veya kozmetik nedenlerle tiroit bezinin bir kısmı ya da tamamı çıkarılabilir.
Ameliyat sonrası nadiren ses kısıklığı veya kalsiyum düşüklüğü gibi komplikasyonlar gelişebilir.
Bu Belirtileri Hafife Almayın!
Aynada bakarken ya da tıraş olurken boynunuzda şişlik fark ettiyseniz; buna çarpıntı, kilo değişimi, ellerde titreme, geçmeyen kabızlık veya ishal, aşırı uyku hali ya da uykusuzluk eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden bir iç hastalıkları uzmanına başvurun.
Erken teşhis, hem yaşam kalitesini korur hem de olası ciddi hastalıkların önüne geçer.
Unutmayın: Boynunuzdaki küçük bir değişiklik, vücudunuzun verdiği büyük bir mesaj olabilir.