Kronik böbrek yetmezliği yalnızca fiziksel bir hastalık değil; aynı zamanda hastaların ruhsal dünyasını da derinden etkileyen çok boyutlu bir sağlık sorunu. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde Ayça Akbal tarafından yürütülen doktora tezi, hemodiyaliz hastalarında D vitamini düzeyi, beslenme durumu ve depresyon arasındaki ilişkiyi bilimsel verilerle mercek altına aldı.
Araştırma, hemodiyalize giren kronik böbrek yetmezliği hastalarında D vitamini eksikliğinin yaygın olduğunu ve azalan D vitamini düzeylerinin depresyon skorlarını anlamlı biçimde artırdığını ortaya koydu.
150 Hemodiyaliz Hastası Üzerinde Kapsamlı İnceleme
Çalışma, 19–64 yaş aralığında 55’i kadın, 95’i erkek olmak üzere toplam 150 kronik böbrek yetmezliği hastası üzerinde yürütüldü. Katılımcılar, Başkent Üniversitesi Hastanesi Yenikent ve Ümitköy Diyaliz Merkezlerinde tedavi görmekteydi.
Araştırmada:
-
Üç günlük besin tüketim kayıtları,
-
Antropometrik ölçümler,
-
Serum 25(OH)D düzeyleri,
-
Fiziksel aktivite verileri,
-
Beck Depresyon Envanteri (BDE) sonuçları,
-
Malnütrisyon İnflamasyon Skoru (MİS)
bilimsel yöntemlerle değerlendirildi.
D Vitamini Eksikliği Alarm Veriyor
Araştırma sonuçlarına göre:
-
Hastaların %64,7’sinde D vitamini eksikliği saptandı.
-
Ortalama serum D vitamini düzeyi 18,98±15,61 ng/mL olarak bulundu.
-
D vitamini takviyesi alan hastalarda bile eksiklik oranı %57,7 olarak belirlendi.
-
Takviye almayanlarda eksiklik oranı %70,9’a ulaştı.
Bu veriler, hemodiyaliz hastalarında D vitamini eksikliğinin son derece yaygın olduğunu gösteriyor.
D Vitamini Azaldıkça Depresyon Artıyor
Çalışmanın en dikkat çekici bulgusu, serum D vitamini düzeyi ile depresyon skorları arasındaki ilişki oldu.
-
D vitamini eksikliği olan hastaların Beck depresyon puanı ortalaması: 10,5±6,40
-
Yetersizlik düzeyindekilerde: 8,0±5,50
-
Normal düzeydekilerde: 8,5±5,00
İstatistiksel analizler, D vitamini düzeyi ile depresyon puanı arasında negatif ve anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koydu (p<0.05).
Yani D vitamini seviyesi düştükçe depresyon puanı anlamlı biçimde yükseliyor.
Beslenme ve Malnütrisyon Boyutu
Araştırmada hastaların ortalama Malnütrisyon İnflamasyon Skoru 8,5±2,50 olarak belirlendi.
D vitamini eksikliği olan hastalarda bu skor daha yüksek bulundu. Bu durum, D vitamini düzeyinin yalnızca ruhsal değil, beslenme ve inflamasyon durumu ile de ilişkili olabileceğini gösteriyor.
Güneş Işığı ve Fiziksel Aktivite Yetersizliği
Hastaların günlük ortalama güneş maruziyeti yalnızca 0,84 saat olarak saptandı.
Diyaliz süresi ortalama 9,8 yıl olan bu hastalarda açık hava aktivitesinin kısıtlı olması, D vitamini sentezini sınırlayan önemli bir faktör olarak değerlendirildi.
Ruh Sağlığı ve Nefroloji Arasında Güçlü Bağ
Son dönem böbrek yetmezliği olan hastalarda depresyon prevalansının %20–30 arasında olduğu bilinirken, bu çalışma D vitamini eksikliğinin ruhsal durumla bağlantısına dair somut veriler sunuyor.
Araştırma sonucuna göre:
Serum D vitamini düzeylerinin düzenli izlenmesi ve eksiklik durumunda takviye edilmesi, hastaların duygu durumlarının iyileştirilmesine katkı sağlayabilir.
Bu bulgu, kronik böbrek yetmezliği tedavisinde biyokimyasal parametrelerin ruh sağlığıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor.
Bilimsel Ufuk: Multidisipliner Yaklaşımın Önemi
Çalışma, hemodiyaliz hastalarında yalnızca böbrek fonksiyonlarının değil; beslenme durumu, biyokimyasal göstergeler ve psikolojik parametrelerin birlikte ele alınmasının gerekliliğini ortaya koyuyor.
D vitamini eksikliği, yalnızca kemik metabolizmasını değil; inflamasyonu, beslenme durumunu ve ruh sağlığını da etkileyen kritik bir değişken olarak karşımıza çıkıyor.
Bu doktora çalışması, hemodiyaliz hastalarında D vitamini eksikliğinin yaygın olduğunu ve düşük D vitamini düzeylerinin depresyon skorlarını anlamlı biçimde artırdığını göstermektedir.
Bulgular, kronik böbrek yetmezliği tedavisinde D vitamini düzeylerinin sistematik olarak izlenmesinin, yalnızca fiziksel değil psikolojik iyilik hali açısından da önem taşıdığını ortaya koymaktadır.
Kaynak:
Akbal, A. (2020). Hemodiyaliz Hastalarında D Vitamin Düzeyi ile Beslenme Durumu ve Depresyon İlişkisinin Değerlendirilmesi. Doktora Tezi, Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Tez No; 618337