Dijitalleşme artık sadece teknolojik bir dönüşüm değil; eğitimin yapısını, ölçme-değerlendirme anlayışını ve öğrenmenin doğasını yeniden tanımlayan bir paradigma. Özellikle pandemi süreciyle birlikte hız kazanan bu dönüşüm, tüm eğitim sistemini ani ve zorunlu bir dijital adaptasyona sürükledi. Peki bu dönüşüm, her okul türünde aynı etkiyi mi yarattı?
Ankara Bilim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Yönetim Bilişim Sistemleri Anabilim Dalı’nda Abdullah Sezer tarafından 2025 yılında hazırlanan yüksek lisans tezi, bu soruya bilimsel verilerle yanıt veriyor. Çalışma, Ankara’daki meslek liseleri ile proje okullarında dijitalleşmenin öğrenme performansına etkisini karşılaştırmalı olarak inceliyor — ve sonuçlar ezber bozuyor.
Dijitalleşme Her Okulda Aynı Sonucu Vermiyor
Araştırmada Ankara ilinde iki meslek lisesi ve iki proje okulunda dijitalleşme süreci üç ayrı dönem üzerinden incelendi:
-
Pandemi öncesi
-
Pandemi dönemi
-
Pandemi sonrası
Öğrenme performansı ölçümünde öğrencilerin pandemi öncesi ve pandemi dönemi ağırlıklı başarı ortalamaları esas alındı. Bunun yanında öğretmen ve öğrencilere uygulanan anketlerle dijitalleşmenin algısal ve davranışsal boyutları analiz edildi.
Elde edilen bulgulara göre dijitalleşmenin öğrenme performansına etkisi okul türüne göre farklılık gösteriyor. Yani dijital eğitim, her eğitim modelinde aynı çıktıyı üretmiyor.
Sadece Okul Türü Değil: Cinsiyet ve Branş da Belirleyici
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri de dijital eğitimin etkisinin yalnızca okul türüyle sınırlı olmaması.
Çalışmada:
-
Cinsiyet farklılıklarının
-
Öğretmen branşlarının
-
Ders türlerinin
öğrenme performansı üzerindeki dijital etkiyi değiştirdiği tespit edildi.
Bu bulgu, dijitalleşmenin tek tip bir eğitim modeliyle yönetilemeyeceğini, aksine hedef kitleye özgü yapılandırılması gerektiğini ortaya koyuyor.
Dijital Okuryazarlık mı, Dijital Yeterlilik mi?
Tezde önemli bir kavramsal ayrım da dikkat çekiyor: Dijital yeterlilik ile dijital okuryazarlık aynı şey değil.
-
Dijital yeterlilik teknik beceriyi ifade ederken,
-
Dijital okuryazarlık eleştirel düşünme, analiz ve bilinçli kullanım boyutunu kapsıyor.
Dolayısıyla teknolojik altyapı tek başına başarıyı garanti etmiyor. Öğrencinin ve öğretmenin bilişsel donanımı ve dijital farkındalığı öğrenme performansında belirleyici oluyor.
Uzaktan Eğitimde “Tek Model” Yaklaşımı İşe Yaramıyor
Araştırma sonuçlarına göre uzaktan eğitime geçiş sürecinde her okul türü için ayrı öğrenme ortamları tasarlanmalı.
Başarılı bir dijital eğitim için:
-
Hedef kitlenin sosyo-ekonomik durumu
-
Öğrenme ortamı koşulları
-
Kullanılan materyalin niteliği
-
Ölçme-değerlendirme yöntemleri
bir bütün olarak planlanmalı.
Aksi halde dijitalleşme, performans artışı yerine performans farklılaşması yaratabiliyor.
Bilimsel Güvenirliği Yüksek Bir Ölçek Geliştirildi
Çalışmada öğretmenlere yönelik 15 soruluk, 5’li Likert tipi özgün bir ölçek geliştirildi.
Ölçeğin:
-
Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı: 0.82
-
Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonuçları: Geçerli ve güvenilir
Bu değerler, elde edilen bulguların istatistiksel olarak güçlü ve bilimsel açıdan güvenilir olduğunu gösteriyor.
Dijital Eğitim Sürdürülebilir mi?
Araştırma, dijital eğitimin:
-
Olumlu yönlerini
-
Olumsuz yönlerini
-
Geliştirilebilir alanlarını
ortaya koyarak sürdürülebilir bir dijital eğitim modeli için veri temelli öneriler sunuyor.
En kritik sonuçlardan biri şu:
Dijitalleşme ancak doğru hedef kitle analizi, uygun sanal sınıf tasarımı ve eğitim türüne özgü planlama ile öğrenme performansını artırabiliyor.
Yeni Bir Eğitim Paradigması mı Doğuyor?
Bu tez, dijitalleşmenin sadece teknik bir dönüşüm olmadığını; pedagojik, sosyolojik ve performans temelli çok boyutlu bir değişim olduğunu gösteriyor.
Meslek liseleri ve proje okulları arasında ortaya çıkan farklılıklar, geleceğin eğitim politikalarının daha mikro düzeyde planlanması gerektiğini ortaya koyuyor.
Belki de asıl soru artık şu:
Dijitalleşmeye adapte olmak yeterli mi, yoksa dijitalleşmeyi eğitim modeline göre yeniden tasarlamak mı gerekiyor?
Kaynak
Sezer, A. (2025). Eğitimde Dijitalleşmenin Öğrenme Performansına Etkisi – Meslek Liseleri ve Proje Okulları Karşılaştırması. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Bilim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yönetim Bilişim Sistemleri Anabilim Dalı, Ankara. Tez No; 933044