Bilim eğitimi uzun yıllar boyunca sınıf ortamında, ders kitabı merkezli ve kazanım odaklı bir yapı içinde ele alındı. Ancak günümüz dünyasında yalnızca bilgiye sahip olmak yeterli görülmüyor; bilginin kullanılabilmesi, sorgulanabilmesi ve gerçek yaşamla ilişkilendirilebilmesi bekleniyor. Erzincan’da gerçekleştirilen kapsamlı bir araştırma, tam da bu noktada çarpıcı bir gerçeği ortaya koyuyor: Fen öğrenimi, sınıfın dışına taşındığında öğrencilerin bilimsel düşünme biçimleri köklü biçimde dönüşüyor.
Çalışma, okul dışı öğrenme ortamlarında yürütülen fen etkinliklerinin, öğrencilerin hem bilimsel süreç becerilerini hem de 21. yüzyıl becerilerini anlamlı biçimde desteklediğini ortaya koyuyor.
Öğrenmenin Yeni Adresi: Okul Dışı Ortamlar
Araştırmada okul dışı öğrenme ortamları; müze, planetaryum, bilim merkezi, doğa parkları, sanayi tesisleri, gözlem etkinlikleri ve çeşitli saha uygulamalarını kapsayan yapılandırılmış öğrenme alanları olarak ele alınıyor. Bu ortamlar, öğrencilerin bilgiyi yalnızca dinleyerek değil, deneyimleyerek edinmesini mümkün kılıyor.
Tezde yer alan bulgulara göre bu tür ortamlar, öğrencilerin bilişsel gelişimlerinin yanı sıra merak, öğrenmeye istek ve motivasyon gibi duyuşsal özelliklerini de destekliyor. Öğrenciler teorik bilgileri gerçek yaşamla ilişkilendirme fırsatı bulurken, öğrenme süreci daha anlamlı ve kalıcı hale geliyor.
Bilimsel Süreç Becerilerinde Belirgin Gelişim
Araştırmanın odaklandığı temel alanlardan biri, bilimsel süreç becerileri. Gözlem yapma, veri toplama, analiz etme, çıkarımda bulunma ve deney tasarlama gibi becerilerin, okul dışı öğrenme ortamlarında daha etkili biçimde geliştiği vurgulanıyor.
Bu ortamlar sayesinde öğrenciler, “Bu bilgi ne işe yarar?” sorusuna doğrudan deneyimleri üzerinden yanıt arıyor. Soyut kavramlar somutlaşıyor, bilimsel düşünme günlük yaşamın bir parçası haline geliyor. Tez, özellikle yapılandırmacı etkinliklerle desteklenen okul dışı uygulamaların bu becerilerin gelişiminde güçlü bir rol üstlendiğini ortaya koyuyor.
21. Yüzyılın Anahtarı: İletişim, İş Birliği ve Eleştirel Düşünme
Çalışmada dikkat çeken bir diğer boyut ise 21. yüzyıl becerileri. İletişim, yaratıcılık, eleştirel düşünme, problem çözme ve iş birliği gibi becerilerin, okul dışı öğrenme ortamlarında doğal olarak desteklendiği belirtiliyor.
Öğrenciler grup çalışmaları içinde sorumluluk alıyor, fikirlerini savunuyor, farklı bakış açılarını dinliyor ve ortak çözümler üretiyor. Bu süreç, bireylerin yalnızca akademik olarak değil, sosyal ve zihinsel açıdan da güçlenmesine katkı sağlıyor.
Erzincan’da Uygulanan Bilimsel Model
Araştırma, 2023–2024 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Erzincan ili merkezinde öğrenim gören 7. sınıf öğrencileriyle gerçekleştirildi. İnceleme, biyogaz tesisi, su arıtma tesisi ve gözlem etkinlikleri gibi belirlenen okul dışı öğrenme ortamlarında yürütülen fen etkinlikleriyle sınırlandırıldı.
Veri setinin nicel boyutunda bilimsel süreç becerileri testi ve 21. yüzyıl becerileri ölçeği kullanılırken; nitel boyutta öğrencilerin gezi günlükleri ve yarı yapılandırılmış görüşme formları esas alındı.
Eğitim Sistemine Güçlü Bir Mesaj
Tezde, mevcut öğretim programlarının büyük ölçüde bilgi ve kazanım temelli yapıya dayanmasının, öğrencilerin günlük yaşamla anlamlı bağ kurmasını sınırladığına dikkat çekiliyor. Buna karşın, beceri temelli öğretimin birçok OECD ülkesinde sistematik biçimde benimsendiği ifade ediliyor.
Araştırma, okul dışı ortamlarda yürütülen beceri odaklı fen etkinliklerinin, öğrencilerin öğrenmelerini yaşamsal bağlamlarla ilişkilendirmelerine önemli katkı sağladığını ortaya koyarak, eğitim sisteminin yeniden yapılandırılmasına yönelik veri temelli öneriler sunmayı amaçlıyor.
Sınıfın Ötesinde Şekillenen Bir Gelecek
Bu çalışma, okul dışı öğrenme ortamlarının yalnızca destekleyici bir unsur değil, fen eğitiminin merkezinde yer alabilecek güçlü bir araç olduğunu gösteriyor. Öğrencilerin bilimsel düşünme becerileri ve 21. yüzyıl yetkinlikleri, sınıfın dışına taşan öğrenme deneyimleriyle daha derin ve kalıcı biçimde gelişiyor.
Araştırma, geleceğin bilim insanlarının ve problem çözücülerinin, dört duvar arasında değil; yaşamın içinde yetiştiğine işaret ediyor.
Kaynak
Yüksek Lisans Tezi: Okul Dışı Öğrenme Ortamlarının Ortaokul Öğrencilerinin Bilimsel Süreç Becerileri ve 21. Yüzyıl Becerileri Üzerindeki Etkilerinin İncelenmesi, 2023–2024, Erzincan. Tez No; 956895