Dijital çağ, iletişim sınırlarını ortadan kaldırırken yeni risk alanları da yaratıyor. Sosyal medya platformlarının yaygınlaşması, yalnızca bireyler arası etkileşimi artırmakla kalmadı; suç pratiklerinin biçimini de dönüştürdü. Bu dönüşümün en çarpıcı ve yıkıcı boyutlarından biri ise çocuğun cinsel istismarı suçunun dijital ortamlara taşınması.
Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Radyo, Televizyon ve Sinema Doktora Programı kapsamında Rabia Demir Güvenli tarafından hazırlanan doktora tezi, sosyal medya ile çocuğun cinsel istismarı arasındaki ilişkiyi adli dosyalar üzerinden bilimsel yöntemlerle analiz ediyor. Çalışma, yalnızca kuramsal değil; doğrudan yargı kayıtlarına dayanan somut veriler sunuyor.
10 Yıllık Adli Veriler: 1078 Dosya, Tek Bir Soru
Araştırma, Ankara’da bir Cumhuriyet Başsavcılığı’nda 2014-2023 yılları arasında görülen 1257 çocuğun cinsel istismarı dosyasını inceliyor. Bunlardan 1078’i araştırma kapsamına alınarak analiz ediliyor.
Çalışmanın temel sorusu şu:
Sosyal medya kullanımı, çocuğun cinsel istismarı suçunda kolaylaştırıcı ve artırıcı bir rol oynuyor mu?
Bu soruya yanıt aramak için Ki-Kare Bağımsızlık Testi uygulanıyor ve dosyalardaki mağdur ile şüpheli profilleri çok boyutlu biçimde değerlendiriliyor.
Hangi Çocuklar Daha Risk Altında?
İstatistiksel analizler, sosyal medya aracılığıyla gerçekleşen istismar vakalarında şu değişkenlerle anlamlı ilişkiler olduğunu ortaya koyuyor:
-
Mağdurun yaşı
-
Mağdurun eğitim durumu
-
Mağdurun cinsiyeti
-
Ailenin eğitim ve ekonomik durumu
-
Şüphelinin mağdura yakınlık derecesi
-
Şüphelinin yaşı ve ekonomik durumu
-
Şantaj ve tehdit unsurlarının varlığı
Özellikle şantaj ve tehdidin sosyal medya kullanımıyla güçlü bir ilişki göstermesi dikkat çekiyor. Dijital platformlar, istismar sonrası baskı ve manipülasyon aracı olarak da kullanılabiliyor.
Yeni Medya: Avantaj mı, Suç Zemini mi?
Tezde yeni medya teknolojilerinin özellikleri; etkileşimsellik, dijitallik, kullanıcı türevli içerik ve yayılım kapasitesi bağlamında ele alınıyor. Bu özellikler iletişim kolaylığı sağlarken, suç işleme potansiyeline sahip bireyler için de anonimlik, hızlı erişim ve delil yok etme imkânı sunuyor.
Çalışmada özellikle:
-
Siber takip
-
Siber taciz
-
Çevrim içi sömürü
-
İntikam pornosu
gibi dijital istismar biçimlerinin çocuğun cinsel istismarı suçuyla kesiştiği vurgulanıyor.
Aile İçi İletişim: Görünmeyen Kritik Değişken
Araştırmada elde edilen veriler, yalnızca bireysel değil ailevi faktörlerin de belirleyici olduğunu gösteriyor. Mağdur çocukların aile içi iletişim durumlarının, sosyal medya üzerinden istismara maruz kalma riskini etkilediği değerlendiriliyor.
Ayrıca medya okuryazarlığı eğitimlerinin varlığına rağmen yıllar itibarıyla olumsuzluklarda gözlenen artış, mevcut önleyici mekanizmaların yeterliliğini sorgulatıyor.
Uzman Görüşleriyle Desteklenen Bulgular
Çalışma yalnızca dosya analiziyle sınırlı değil. Alanında uzman altı Cumhuriyet Savcısı ile yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler de betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiş. Bu görüşmeler, sosyal medyanın istismar suçlarında:
-
İlk temas aracı,
-
Güven inşa etme zemini,
-
Şantaj mekanizması
olarak işlev gördüğünü destekliyor.
Sosyal Medya Nötr Değil
Araştırmanın bulguları, sosyal medya kullanımının çocuğun cinsel istismarı suçunda anlamlı ve istatistiksel olarak ilişkili bir değişken olduğunu ortaya koyuyor. Özellikle belirli yaş ve eğitim gruplarında yoğunlaşma dikkat çekiyor.
Çalışmanın önerileri arasında:
-
Sosyal medya platformlarında devlet eliyle daha güçlü güvenlik sistemleri oluşturulması,
-
Çocuklar ve ailelere yönelik farkındalık artırıcı eğitimlerin yaygınlaştırılması,
-
Medya okuryazarlığının güçlendirilmesi
yer alıyor.
Dijital Çağın Sorumluluğu
Bu doktora araştırması, dijital çağda çocuk güvenliğinin yalnızca ailelerin değil; eğitim kurumlarının, hukuk sisteminin ve dijital platformların ortak sorumluluğu olduğunu gösteriyor.
Sosyal medya, çocuklar için yalnızca bir iletişim alanı değil; kontrol edilmediğinde yüksek riskli bir kamusal alan haline gelebiliyor.
Kaynak
Güvenli, R. D. (2025). Sosyal Medya ve Çocuğun Cinsel İstismarı; Ankara Örneği. Doktora Tezi, Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Radyo, Televizyon ve Sinema Doktora Programı, Ankara. Tez No; 943623
