Erzincan’ın manevi merkezlerinden biri olan Terzibaba Türbesi haziresinde günümüze sağlam olarak ulaşmış süslemeli mezar ve mezar taşları üzerine yapılan akademik inceleme, taşın yalnızca bir yapı malzemesi değil, aynı zamanda bir kültür taşıyıcısı olduğunu bir kez daha ortaya koydu. Çalışmada, tarihsel süreklilik ve estetik zenginliği yansıtan 15 mezar ve bu mezarlara ait taşlar ayrıntılı biçimde değerlendirilmişti.
İncelemeye alınan mezarların tamamının sanduka tipinde olması, Osmanlı’dan Cumhuriyet’in ilk dönemlerine uzanan mezar mimarisi geleneğinin Erzincan’daki izlerini gözler önüne seriyor. Bu mezarlardan 8’inin erkeklere, 7’sinin ise kadınlara ait olduğu belirlendi.
28 Taş, Yüzyıllara Yayılan Bir Hikâye
Araştırmada toplam 28 şahide (baş ve ayaktaşı) incelendi. Bunların 15’i baştaşı, 13’ü ise ayaktaşı olarak kayıtlara geçti. Tarihi tespit edilebilen örnekler arasında en erken mezar taşı 1791-92, en geç örnek ise 1961 tarihini taşıyor. Bu durum, hazirenin yaklaşık 170 yıllık bir zaman dilimine yayılan kültürel sürekliliğini gözler önüne seriyor.
Mermer ve Yerel Taşın Buluşması
Mezarların 4’ü mermerden yapılmışken, 11’i Erzincan ve çevresinden çıkarılan yerel taş kullanılarak inşa edilmiş. Şahidelerin ölçüleri ise oldukça değişken:
-
Yükseklik: 50 – 179 cm
-
Genişlik: 19 – 39 cm
-
Kalınlık: 6 – 10 cm
Bu çeşitlilik, hem ustaların yaklaşımını hem de dönemsel estetik anlayışın farklılaşmasını yansıtıyor.
Taşa İşlenen Sembol Dili
Mezar taşlarında bitkisel, nesneli ve geometrik olmak üzere üç ana süsleme grubu tespit edildi. Bitkisel bezemelerde özellikle akantüs, gül, hurma, papatya, mimoza, üzüm asması, vazodan çıkan kıvrık dallar, yaprak ve çiçek demetleri öne çıkıyor. Bu motifler kimi zaman geometrik kompozisyonlarla birlikte işlenerek zengin bir görsel dil oluşturuyor.
Nesneli süslemeler arasında vazo, ay-yıldız, mühr-ü Süleyman ve kurdele motifleri yer alırken; geometrik bezemelerde baklava dilimleri, ışın çubukları, dilimli madalyonlar ve testere dişi motifleri dikkat çekiyor.
Kültürel Belleğin Taştaki Yansımaları
Uzmanlara göre bu mezar taşları yalnızca bireysel hatıraları değil, aynı zamanda dönemin inanç dünyasını, estetik anlayışını ve toplumsal sembolizmini yansıtan önemli kültürel belgeler niteliğinde. Terzibaba Haziresi’nde yer alan bu örnekler, Erzincan’ın taş işçiliği geleneğinin de güçlü bir temsilcisi olarak öne çıkıyor.
Kaynak: asosjournal.com (Funda NALDAN)