Ekonomiler çoğu zaman büyüme oranları, kişi başına gelir veya toplam üretim gibi göstergelerle değerlendirilir. Ancak yeni bir doktora araştırması, bu ölçümlerin bir ülkenin gerçek ekonomik zenginliğini açıklamakta yetersiz kaldığını ortaya koyuyor.
Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde hazırlanan doktora tezinde araştırmacı Kayhan Öcal, Türkiye ekonomisini farklı bir perspektiften ele alarak “ekonomik zenginlik” kavramını yeniden tanımlayan bir ölçüm modeli geliştirdi. Çalışma, danışmanlığını Güray Küçükkocaoğlu’nun yaptığı doktora araştırması kapsamında yürütüldü.
Araştırma, yalnızca ekonomik büyümeye değil; üretim kapasitesi, kurumsal yapı, teknoloji üretimi ve gelir dağılımı gibi çok sayıda faktörü birlikte değerlendirerek bir ülkenin gerçek ekonomik gücünü ölçmeye çalışıyor. Türkiye için yapılan analizler ise oldukça dikkat çekici sonuçlar ortaya koyuyor.
Ekonomik zenginliği ölçmek için yeni bir endeks geliştirildi
Araştırmanın en önemli katkılarından biri, Ekonomik Zenginlik Endeksi (EZE) adı verilen yeni bir ölçüm modelinin oluşturulması oldu.
Çalışmada, ekonomik zenginliğin yalnızca üretim miktarıyla değil; üretimin niteliği, topluma dağılımı ve ekonomik sistemin sürdürülebilirliği ile birlikte değerlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor. Bu nedenle geliştirilen endeks çok boyutlu bir yapı içeriyor.
Endeksin temel bileşenleri arasında şunlar yer alıyor:
Klasik makro göstergeler
-
Gayrisafi yurtiçi hasıla
-
Kişi başına düşen gelir
-
Gelir dağılımı (GINI)
-
İstihdam oranı
-
Ulusal tasarruf düzeyi
-
Sabit sermaye yatırımları
Yapısal ve kurumsal göstergeler
-
Patent başvuru sayıları
-
Ekonomik kompleksite
-
Beşeri sermaye
-
Ekonomik özgürlük
-
Yolsuzluk kontrolü
Bu göstergeler, 2000–2020 dönemine ait Türkiye verileri kullanılarak Temel Bileşenler Analizi (PCA) yöntemiyle bir araya getirildi ve ülkenin ekonomik zenginliğini temsil eden yeni bir endeks oluşturuldu.
Yabancı yatırımlar gerçekten zenginlik yaratıyor mu?
Araştırmanın ikinci aşamasında, Türkiye’ye gelen dört farklı dış finansman türünün ekonomik zenginlik üzerindeki etkisi incelendi:
-
Doğrudan yabancı yatırımlar
-
Yabancı portföy yatırımları (hisse senedi ve tahvil)
-
Yabancılara gayrimenkul satışları
-
Özel sektörün yurtdışından aldığı uzun vadeli krediler
Zaman serisi analizleri ve ekonometrik testler sonucunda ortaya çıkan tablo ise oldukça çarpıcı.
Pozitif etki yaratan finansman türleri
Çalışmaya göre şu finansman kanalları ekonomik zenginliği artırıcı etki gösteriyor:
-
Doğrudan yabancı yatırımlar
-
Tahvil bazlı yabancı portföy yatırımları
-
Yabancılara yapılan gayrimenkul satışları
Bu finansman türlerinin üretim kapasitesini ve ekonomik yapıyı destekleyebildiği tespit edildi.
Negatif etki yaratan finansman türleri
Buna karşılık bazı dış finansman araçlarının ekonomik zenginlik üzerinde olumsuz etkiler oluşturduğu görüldü:
-
Hisse senedi bazlı yabancı portföy yatırımları
-
Uzun vadeli dış krediler
Araştırma, bu kaynakların ekonomik yapıda kırılganlık oluşturabileceğine veya üretken alanlara yönelmediğinde ekonomik zenginliği artırmak yerine sınırlayabileceğine işaret ediyor.
Ekonomik zenginlik için kritik mesaj: Kaynağın miktarı değil yönü önemli
Tezin en önemli sonuçlarından biri, dış finansmanın tek başına ekonomik zenginlik yaratmadığı yönündeki bulgu oldu.
Araştırmaya göre yabancı sermaye ancak şu koşullarda kalıcı ekonomik zenginliğe katkı sağlayabiliyor:
-
üretken sektörlere yönlendirilmesi
-
teknolojik kapasiteyi artırması
-
kurumsal yapıyı güçlendirmesi
-
kredi tahsis süreçlerinin şeffaf olması
Aksi durumda dış finansman kısa vadeli büyüme yaratabilse bile uzun vadeli ekonomik zenginliğe dönüşmeyebiliyor.
Ekonomi literatürüne yeni bir ölçüm aracı
Çalışma, ekonomik zenginliği ölçen yeni bir endeks geliştirmesi ve farklı dış finansman türlerini aynı model içinde analiz etmesi açısından literatüre özgün bir katkı sunuyor.
Araştırma aynı zamanda ekonomik performansın yalnızca büyüme oranlarıyla değerlendirilmesinin yeterli olmadığını ve daha kapsamlı ölçüm araçlarına ihtiyaç duyulduğunu ortaya koyuyor.
Bu yaklaşım, gelecekte ülkelerin kalkınma stratejilerinin değerlendirilmesinde yeni bir metodolojik kapı açabilecek potansiyele sahip.
Kaynak
Öcal, K. (2025). Yurtdışı Finansmanın Türkiye’nin Ekonomik Zenginliğine Etkisi. Doktora Tezi, Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Tez No; 951409