Yirmi birinci yüzyıl üniversiteleri yalnızca bilgi üreten kurumlar değil; aynı zamanda insanı, anlamı ve dönüşümü yöneten karmaşık yapılar. Peki bu yapıları gerçekten kimler dönüştürüyor? Akademik unvanlar mı, yönetsel yetkiler mi, yoksa çok daha derin bir unsur mu?
Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde hazırlanan bir doktora tezi, üniversite yönetiminde liderliğin görünmeyen yüzünü bilimsel verilerle gün yüzüne çıkarıyor: Ruhsal zekâ ve duygusal zekâ.
219 Yönetici Üzerinden Bilimsel Bir Mercek
Araştırma, 2015–2016 eğitim öğretim yılında Atatürk Üniversitesi’nde görev yapan 219 üniversite yöneticisi üzerinde yürütüldü. Nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeliyle gerçekleştirilen çalışmada;
-
Ruhsal zekâ,
-
Duygusal zekâ
-
ve dönüşümcü liderlik davranışları arasındaki ilişkiler ayrıntılı biçimde incelendi.
Bu üç kavram, çalışmada yalnızca teorik düzeyde değil; ölçme araçları, istatistiksel analizler ve karşılaştırmalı bulgularla ele alındı.
Ruhsal Zekâ: Liderliğin Sessiz Gücü
Tez bulgularına göre üniversite yöneticilerinin ruhsal zekâ algıları; özellikle manevi hayat, farkındalık ve mükemmelik boyutlarında dikkat çekici sonuçlar ortaya koyuyor.
Ruhsal zekâ düzeyleri, yöneticilerin görev yaptıkları birime ve kıdemlerine göre farklılık gösterirken; yaş, cinsiyet, medeni durum ve akademik unvan gibi değişkenlerde anlamlı bir farklılık saptanmadı.
Bu durum, liderliğin biyografik özelliklerden çok içsel farkındalık ve anlam üretme kapasitesiyle şekillendiğine işaret ediyor.
Duygusal Zekâ: Kontrol, Duygusallık ve Liderlik Dengesi
Araştırma, duygusal zekânın da dönüşümcü liderlikte kilit bir rol oynadığını ortaya koyuyor.
Özellikle öz kontrol ve duygusallık boyutlarında; yöneticilerin medeni durumları ve akademik unvanlarıyla ilişkili anlamlı farklar tespit edildi. Buna karşın yaş, kıdem ve cinsiyet gibi değişkenlerin belirleyici olmadığı görüldü.
Bu bulgu, üniversite yönetiminde duygusal zekânın statüden çok duygularla kurulan ilişki biçimiyle bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Dönüşümcü Liderlik Nereden Besleniyor?
Tezin en dikkat çekici sonuçlarından biri, ruhsal zekâ ve duygusal zekâ ile dönüşümcü liderlik arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki bulunması oldu.
Araştırmaya göre;
-
Ruhsal ve duygusal zekâ düzeyi yüksek olan yöneticiler,
-
Dönüşümcü liderlik davranışlarını daha güçlü biçimde sergiliyor.
Bu liderler; vizyon oluşturan, ilham veren, anlam duygusu inşa eden ve kurumu dönüştüren yöneticiler olarak öne çıkıyor.
Bilim Ne Söylüyor?
Çalışmanın sonuçları, üniversite yönetiminde liderliğin yalnızca bilişsel zekâya ya da yönetsel becerilere indirgenemeyeceğini açık biçimde ortaya koyuyor.
Bilimsel veriler, duygusal farkındalık ve ruhsal derinliğin, dönüşümcü liderliğin temel yapı taşları arasında yer aldığını gösteriyor.
Bu bulgular, yükseköğretimde lider yetiştirme anlayışına yeni bir perspektif kazandırıyor.
Geleceğin Üniversiteleri Hangi Liderlerle Şekillenecek?
Tez, üniversitelerde etkili ve dönüştürücü liderliğin; yetkiden çok anlam, otoriteden çok farkındalık, bilgiden çok bilinç üreten yöneticilerle mümkün olabileceğini ortaya koyuyor.
Bilimsel olarak kanıtlanan bu ilişki, üniversite yönetiminde yeni bir liderlik paradigmasının kapısını aralıyor.
Kaynak
Manafzadehtabriz, S. (2020). Üniversite Yöneticilerinin Ruhsal Zekâ ve Duygusal Zekâ ile Dönüşümcü Liderlik Davranışları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum. Tez No; 643198
