Dijital çağın en yaygın kabul gören varsayımlarından biri şu: Z kuşağı sabırsızdır, kısa içerik tüketir ve uzun videolardan uzak durur. Ancak Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde hazırlanan ve 2025 yılında tamamlanan doktora tezi, bu algıyı bilimsel verilerle yeniden tartışmaya açıyor.
Asena Demirci tarafından Radyo, Televizyon ve Sinema Doktora Programı kapsamında hazırlanan “İçerik Üretimi: Kısa Videolardan Uzun Videolara Z Kuşağının Dönüşümü – YouTube Rewind Örneği” başlıklı çalışma, Z kuşağının video izleme kriterlerini sistematik bir analizle ortaya koyuyor. Tez, yalnızca bir içerik eğilimini değil; dijital iletişim dilinin evrimini de gözler önüne seriyor.
İnternet Çağı ve Değişen İletişim Dili
İnternetin ortaya çıkışıyla birlikte iletişim, zaman ve mekân sınırlarını aşarak çok yönlü ve anlık bir yapıya kavuştu. Metin, ses, görüntü ve videonun eş zamanlı kullanılabilmesi, kitle iletişimini köklü biçimde dönüştürdü.
Bu yeni iletişim ekosisteminde video; yalnızca bir içerik formatı değil, başlı başına bir anlatı dili haline geldi. Video paylaşım platformları aracılığıyla gerçek olaylar, ürünler ve deneyimler; görsel ve işitsel unsurların gücüyle aktarılır oldu.
YouTube: Dijital Çağın Video Laboratuvarı
Tez çalışmasının merkezinde, dünyanın en fazla video içeriğine sahip platformu olan YouTube yer alıyor. Kullanıcı kitlesinin önemli bir bölümünü Z kuşağının oluşturduğu platform, bu araştırmada bir tür “dijital gözlem alanı” olarak ele alındı.
Araştırmada özellikle 2019 yılına ait “Rewind” videoları incelendi. YouTube Rewind formatı; o yılın en beğenilen ve en çok izlenen videolarını bir araya getirmesi bakımından, izleyici tercihlerini analiz etmek için güçlü bir örneklem sundu.
Bilimsel Yöntem: Döküman Analizi ve Model Önerisi
Çalışmada iki aşamalı bir yöntem benimsendi:
1. Video Anlatım Dili ve Yapım Süreci Analizi
Rewind 2019 kapsamında yer alan videolar; anlatım dili, prodüksiyon özellikleri ve yapım süreci unsurları açısından döküman analizi yöntemiyle incelendi. Ortaya çıkan ortak yapısal özellikler üzerinden “en çok izlenen video modeli”ne dair bir öneri geliştirildi.
2. 300 Z Kuşağı Öğrencisi ile Anket
Z kuşağını temsil eden 300 üniversite öğrencisine Rewind videoları izletildi ve video izleme kriterlerine ilişkin anket uygulandı. İzleyicilerin:
-
Hangi unsurlara dikkat ettiği
-
Videoyu neden tercih ettiği
-
İzleme motivasyonları
gibi sorulara verdikleri yanıtlar, önerilen model ile karşılaştırıldı.
Z Kuşağı: Dijital Dünyanın Belirleyici Gücü
Araştırmaya göre Z kuşağı, internet ortamına en hâkim nesil olarak dijital medya kullanımında diğer kuşaklardan ayrışıyor. İletişimden tüketime kadar birçok alanda dönüşüme öncülük eden bu kuşak, video içeriklerinin üretim ve tüketim dinamiklerini de şekillendiriyor.
Tezin en çarpıcı yönü ise şu soruyu bilimsel zemine taşıması:
Z kuşağı gerçekten yalnızca kısa videoları mı tercih ediyor, yoksa anlatı gücü yüksek uzun videolara da yöneliyor mu?
Araştırma, video süresinden çok; anlatım dili, yapım kalitesi ve içerik unsurlarının izlenme üzerinde belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.
Kısa Videolardan Uzun Anlatılara: Bir Dönüşüm Modeli
Tez kapsamında geliştirilen model önerisi, en çok izlenen videolarda ortak olan yapım süreci unsurlarını sistematik biçimde ortaya koyuyor. Böylece içerik üreticileri için yalnızca “trend” odaklı değil, bilimsel temelli bir üretim perspektifi sunuluyor.
Bu çalışma, dijital çağda video üretiminin yalnızca algoritmalarla değil; izleyici psikolojisi, anlatı dili ve kuşak özellikleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.
Dijital Geleceğin Kodları Z Kuşağında mı Saklı?
Z kuşağının video izleme alışkanlıklarını anlamak; yalnızca medya araştırmaları açısından değil, pazarlama, siyaset iletişimi, eğitim ve kültürel üretim açısından da kritik öneme sahip.
Bu tez, video içeriklerinin geleceğine dair güçlü bir bilimsel çerçeve sunarak şu gerçeği görünür kılıyor:
Dijital çağın anlatı dili değişiyor ve bu değişimin merkezinde Z kuşağı yer alıyor.
Kaynak
Demirci, A. (2025). İçerik Üretimi: Kısa Videolardan Uzun Videolara Z Kuşağının Dönüşümü “YouTube Rewind Örneği”. Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Radyo, Televizyon ve Sinema Doktora Programı. Tez No;921533