Kadınların eğitim hakkı, modern çağın bir kazanımı mı, yoksa İslam’ın ilk yıllarında bilinçli biçimde inşa edilmiş bir ilke mi? Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi’nde hazırlanan bir yüksek lisans tezi, bu soruya doğrudan hadisler üzerinden cevap veriyor. Hz. Peygamber’in kadınlara yönelik eğitim anlayışını rivayetler ışığında inceleyen çalışma, Asr-ı Saadet’te kadınların pasif değil; öğrenen, soran, öğreten ve ilim aktaran özne konumunda olduğunu ortaya koyuyor.
Nebevî Eğitim Modelinde Kadınlar Merkezde
Tezde yer alan bulgulara göre Hz. Peygamber, kadınların eğitimini tali bir mesele olarak görmedi. Aksine onların bilgiye erişimi için özel günler belirledi, sorularını rahatça sorabilecekleri ortamlar oluşturdu ve eğitimi yalnızca erkeklerle sınırlı bir faaliyet olmaktan çıkardı. Hadis rivayetleri, kadınların doğrudan Hz. Peygamber’e soru sorduğunu, anlamadıkları konularda tekrar talep ettiğini ve bu tutumun teşvik edildiğini gösteriyor.
Soru-Cevap, Tekrar ve Örnekleme: Bir Eğitimci Olarak Hz. Peygamber
Araştırma, Hz. Peygamber’in kullandığı eğitim yöntemlerini modern pedagojik ilkelerle karşılaştırıyor. Tebyin (soru-cevap), temsil (örnekleme), tekrar ve teşvik-sakındırma gibi yöntemlerin, günümüz eğitim biliminde hâlâ geçerliliğini koruyan tekniklerle örtüştüğü vurgulanıyor. Bu yöntemlerin kadınlara yönelik eğitimde de sistemli biçimde uygulandığı hadislerle temellendiriliyor.
“Kadınların Eğitimi Engellendi” İddiası Hadis İlmiyle Sorgulanıyor
Tezin dikkat çeken bölümlerinden biri, kadınların eğitimini engellediği iddia edilen rivayetlerin isnad ve metin tenkidine tabi tutulması. Çalışma, bu tür rivayetlerin önemli bir kısmının zayıf ya da bağlamından koparılarak aktarıldığını ortaya koyuyor. Böylece kadınların eğitimine dair sınırlayıcı algının, Hz. Peygamber’in uygulamalarından değil, sonraki dönem yorumlarından kaynaklandığına işaret ediliyor.
Hanım Sahâbîler: Öğrenci Değil Sadece Öğretici
Tez, Hz. Âişe başta olmak üzere birçok hanım sahâbînin hadis, fıkıh ve Kur’an ilimlerine yaptığı katkıları detaylandırıyor. Kadınların sadece öğrenen değil; rivayet aktaran, fetva veren ve ilim meclislerinde söz sahibi bireyler olduğu, Kütüb-i Sitte’de yer alan rivayet sayılarıyla somut biçimde gösteriliyor.
Günümüz Eğitim Tartışmalarına Tarihsel Bir Ayna
Araştırma, Hz. Peygamber dönemindeki kadın eğitimi pratiğinin, günümüz eğitim sistemleri için güçlü bir referans sunduğunu ortaya koyuyor. Ne katı yasakçı yaklaşımlar ne de sınırları belirsiz modern yorumlar… Tez, kadın eğitimi konusunda dengeli ve sahih bir modelin, sünnet merkezli bir okumayla mümkün olduğunu vurguluyor.
Kaynak
Semra Ecer, Hz. Peygamberin Hadislerinde Kadınların Eğitim-Öğretimi,
Yüksek Lisans Tezi, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü,
Temel İslâm Bilimleri Ana Bilim Dalı, Danışman: Doç. Dr. İbrahim Tozlu,
Erzincan, 2024. Tez No; 910217