Yumurta… Sofralarımızda sıradan görünen bu besinin arkasında, hayvan refahı, kemik biyolojisi ve hormon dengeleriyle örülü karmaşık bir bilimsel dünya bulunuyor. Erzurum’da yürütülen kapsamlı bir doktora çalışması, yumurtacı tavukların kafes içinde ne kadar sık yerleştirildiğinin; yumurta veriminden kemik bütünlüğüne, hatta hormon düzeylerine kadar uzanan zincirleme etkiler yarattığını ortaya koydu.
Araştırma, küçük gibi görünen bir yetiştirme ayrıntısının, hem hayvan refahı hem de üretim kalitesi açısından kritik sonuçlar doğurduğunu gözler önüne seriyor.
Aynı Tavuk, Farklı Yoğunluk: Deney Nasıl Yapıldı?
Çalışmada iki yaygın yumurtacı genotip kullanıldı:
-
Hy-Line Brown (HB)
-
Isa Tinted (IT)
Tavuklar üç farklı yerleşim sıklığında barındırıldı:
-
5 tavuk/kafes (düşük sıklık)
-
7 tavuk/kafes (orta sıklık)
-
10 tavuk/kafes (yüksek sıklık)
Toplam 396 tavuk üzerinde yürütülen deneyde; yumurta verimi, yem tüketimi, yemden yararlanma, yumurta iç-dış kalite özellikleri, bazı kemik metabolizması hormonları ve göğüs kemiği hasarı ayrıntılı biçimde incelendi.
Kafes Kalabalıklaştıkça Performans Düşüyor
Elde edilen bulgular net:
Kafes başına düşen tavuk sayısı arttıkça, her iki genotipte de performans özelliklerinde gerileme meydana geliyor.
Yani daha kalabalık kafesler:
-
Daha düşük yumurta verimi
-
Daha zayıf yemden yararlanma
-
Genel üretim performansında düşüş anlamına geliyor.
Buna karşın Hy-Line Brown tavukların, tüm gruplarda Isa Tinted tavuklara göre daha yüksek performans sergilediği belirlendi.
İlginç Çelişki: Daha Kalabalık Kafeste Daha Az Kırık Yumurta
Çalışmanın şaşırtıcı bulgularından biri, kırık-çatlak yumurta oranının yüksek yerleşim sıklığında daha düşük olması.
Bu durum, kalabalık kafeslerde hareket alanının sınırlanmasının yumurtanın darbe alma ihtimalini azaltabileceğini düşündürüyor. Ancak araştırmacılar, bu avantajın genel performans kaybını telafi etmediğini vurguluyor.
Yumurta Kalitesi Büyük Ölçüde Sabit
Yerleşim sıklığının:
-
Kabuk kalınlığı
-
Kırılma mukavemeti
-
Haugh birimi
-
Sarı indeksi gibi çoğu iç ve dış kalite parametresi üzerinde önemli bir etkisi olmadığı saptandı.
Genotip açısından ise:
-
HB tavukların yumurta ağırlığı daha yüksek
-
IT tavukların yumurta sarısı rengi daha yoğun bulundu.
Bu sonuç, yumurta kalitesinin büyük ölçüde genetik altyapıyla şekillendiğini gösteriyor.
Kemik Sağlığının Sessiz Habercisi: Parathormon
Kemik metabolizmasıyla ilişkili üç hormon incelendi:
-
Osteokalsin (OC)
-
Kalsitonin (CT)
-
Parathormon (PTH)
Bunlar arasında yalnızca PTH hormonunun yaş ve genotipten etkilendiği belirlendi.
-
Yaş ilerledikçe PTH düzeyi artıyor
-
Isa Tinted tavuklarda PTH seviyesi daha yüksek
Bu bulgu, kemik mineral dengesinin zamanla değiştiğini ve genetik faktörlerle şekillendiğini ortaya koyuyor.
Göğüs Kemiğinde Kırık mı, Eğrilik mi?
Göğüs kemiği hasarı iki şekilde değerlendirildi:
-
Kırık
-
Deviasyon (eğrilik)
Sonuçlar dikkat çekici:
-
Kafes sıklığı kırık oluşumunu anlamlı düzeyde etkilemedi
-
Ancak deviasyon düşük kafes sıklığında daha fazla görüldü
Bu durum, daha geniş alanın her zaman kemik sağlığı açısından avantajlı olmayabileceğini düşündürüyor.
Bilimin Söylediği Net: Denge Şart
Tezden çıkan genel tablo şu:
-
Kalabalık kafesler üretim performansını düşürüyor
-
Daha seyrek kafesler göğüs kemiği deviasyonunu artırabiliyor
-
Yumurta kalitesi büyük ölçüde korunuyor
-
Genotip seçimi belirleyici rol oynuyor
Başka bir ifadeyle, ideal üretim için yalnızca “daha fazla alan” ya da “daha fazla hayvan” yaklaşımı yeterli değil. Bilimsel verilere dayalı denge gerekiyor.
Kaynak
Uysal, A. (2024). Kahverengi ve Beyaz Yumurtacı Tavuklarda Farklı Yerleşim Sıklığının Yumurtlama Performansı, Yumurta Kalitesi ve Göğüs Kemiği Hasarı Üzerine Etkisi. Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, Veterinerlik Zootekni Anabilim Dalı, Erzurum. Tez No; 872324