Sanayileşme, hızlı nüfus artışı ve kontrolsüz tüketim alışkanlıkları, insanlığın doğayla kurduğu ilişkiyi kritik bir eşiğe taşıdı. Gezegenin sınırlı kaynakları karşısında artan talepler, sürdürülebilir kalkınma ve ekolojik denge kavramlarını yalnızca akademik bir tartışma olmaktan çıkarıp, yaşamsal bir zorunluluk haline getirdi.
Tam da bu noktada, eğitim alanında geliştirilen yenilikçi bir çalışma, sürdürülebilir yaşam bilincinin dijital teknolojilerle nasıl güçlendirilebileceğini ortaya koyuyor.
Aksaray Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü’nde Tuğçe Şahin tarafından hazırlanan ve danışmanlığını Prof. Dr. Özgül Keleş’in yürüttüğü doktora tezi, artırılmış gerçeklikle zenginleştirilmiş “ECohool” adlı mobil uygulamanın ortaokul öğrencilerinin ekolojik ayak izi ve sürdürülebilir yaşam farkındalıklarına etkisini bilimsel olarak inceledi.
Artırılmış Gerçeklikle Sürdürülebilirlik Eğitimi
Çalışmanın temel amacı, sürdürülebilir yaşama yönelik geliştirilen ve artırılmış gerçeklik (AG) ile desteklenen ECohool mobil uygulamasının, öğrencilerin farkındalık düzeylerine etkisini belirlemek oldu.
Araştırma iki boyutlu olarak tasarlandı:
-
Tasarım temelli araştırma modeli çerçevesinde mobil uygulama geliştirildi.
-
Tek gruplu ön test–son test yarı deneysel model ile uygulamanın etkililiği ölçüldü.
2023-2024 eğitim öğretim yılında Kırşehir il merkezinde özel bir okulda öğrenim gören toplam 105 yedinci ve sekizinci sınıf öğrencisi araştırmanın çalışma grubunu oluşturdu.
Ölçülen Değişkenler: Ekolojik Ayak İzi ve Sürdürülebilir Yaşam
Araştırmada nicel veri toplamak için iki ölçek kullanıldı:
-
Ekolojik Ayak İzi Farkındalık Ölçeği
-
Sürdürülebilir Yaşama Yönelik Farkındalık Ölçeği
Ayrıca öğrencilerin deneyimlerini derinlemesine analiz edebilmek amacıyla yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulandı.
Verilerin analizinde betimsel istatistik tekniklerinden yararlanıldı.
İstatistiksel Olarak Anlamlı Artış
Araştırma bulguları, artırılmış gerçeklikle zenginleştirilmiş ECohool mobil uygulamasının uygulanmasının ardından:
-
-
ve 8. sınıf öğrencilerinin ekolojik ayak izi farkındalık düzeylerinde,
-
-
Sürdürülebilir yaşama yönelik farkındalık düzeylerinde
istatistiksel olarak anlamlı bir artış sağladığını ortaya koydu.
Sınıf düzeyi değişkenine göre yapılan analizlerde ise, 8. sınıf öğrencileri lehine anlamlı bir farklılık belirlendi.
Öğrenciler Ne Dedi?
Nitel bulgular, uygulamanın yalnızca ölçülebilir farkındalık artışı sağlamadığını; aynı zamanda öğrenciler üzerinde olumlu bir öğrenme deneyimi yarattığını da gösterdi.
-
sınıf öğrencileri:
-
Uygulama tasarımını “çok iyi” olarak değerlendirdi,
-
Kullanım sırasında keyif aldıklarını belirtti,
-
Soruları kolay bulduklarını ifade etti,
-
Kullandıkları cihazlardan kaynaklı bazı teknolojik sorunlar yaşadıklarını dile getirdi,
-
Sürdürülebilir yaşamla ilgili oyun ve bölüm sayısının artırılmasını önerdi.
Bu geri bildirimler, dijital tabanlı sürdürülebilirlik eğitiminde kullanıcı deneyiminin ne denli kritik olduğunu da ortaya koyuyor.
Eğitimde Yeni Bir Ufuk: Mobil Artırılmış Gerçeklik
Tez kapsamında geliştirilen ECohool uygulaması; enerji, gıda, su, ulaşım, geri dönüşüm, sürdürülebilir okul ve sürdürülebilir kalkınma hedefleri gibi başlıkları oyunlaştırılmış ve etkileşimli içeriklerle sunuyor.
Bu yönüyle çalışma, sürdürülebilir kalkınma için eğitimin yalnızca teorik içeriklerle değil; deneyimsel ve teknoloji destekli araçlarla daha etkili hale getirilebileceğini gösteriyor.
Araştırma sonucunda geliştirilen mobil artırılmış gerçeklik uygulamasının farklı yaş gruplarında ve daha geniş örneklemlerle test edilebileceği önerildi.
Sürdürülebilirlik Bilinci Dijitalle Güçleniyor
Bu doktora tezi, sürdürülebilir yaşam eğitiminin artırılmış gerçeklik destekli mobil uygulamalarla güçlendirilebileceğini bilimsel verilerle ortaya koyuyor.
Ekolojik ayak izi ve sürdürülebilir yaşam farkındalığında sağlanan anlamlı artış, eğitim teknolojilerinin çevre bilinci oluşturmadaki potansiyeline işaret ediyor.
Geleceğin dünyasında sürdürülebilir kararlar alabilecek bireyler yetiştirmek için, teknoloji ve eğitimin kesişim noktasında geliştirilen bu tür yenilikçi uygulamalar kritik bir rol üstlenebilir.
Kaynak
Şahin, T. (2025). Artırılmış Gerçeklik ile Zenginleştirilmiş Sürdürülebilir Yaşam Eğitimi: ECohool Mobil Uygulamasının Ortaokul Öğrencilerinin Ekolojik Ayak İzi ve Sürdürülebilir Yaşam Farkındalıklarına Etkisi. Doktora Tezi, Aksaray Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Tez No; 954495