Kanser tedavisinde yeni umutlar bazen en beklenmedik yerden doğar. Bu kez bilim insanlarının odağında, tarih boyunca ölümcül enfeksiyonlarla anılan bir bakteri ürünü var: difteri toksini.
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Kanser Biyolojisi Doktora Programı kapsamında Tuğba Yalçınkaya tarafından yürütülen ve Prof. Dr. Ahmet Çarhan danışmanlığında tamamlanan doktora tezi, difteri toksininin kolon kanseri hücreleri üzerindeki anti-kanser etkisini moleküler düzeyde inceledi.
Ortaya çıkan sonuçlar, klasik tedavilere alternatif oluşturabilecek biyolojik bir yaklaşımın kapısını aralıyor.
Kolorektal Kanser: Küresel Bir Tehdit
Kolorektal kanser, dünya genelinde en sık görülen üçüncü kanser türü ve kansere bağlı ölümlerde ikinci sırada yer alıyor. Cerrahi, kemoterapi ve radyoterapi gibi mevcut tedaviler her hastada yeterli başarıyı sağlayamıyor.
Bu nedenle bilim dünyası, tümör hücrelerini seçici biçimde hedef alabilecek yeni biyolojik ajanlara yönelmiş durumda. İşte bu noktada bakteriyel toksinler dikkat çekiyor.
Ölüm Mekanizmasından Tedavi Stratejisine
Difteri toksini, normalde hücre içinde protein sentezini durdurarak hücre ölümüne neden olan güçlü bir bakteriyel toksin.
Bu çalışmada toksinin kanser hücrelerine karşı seçici davranıp davranmadığı araştırıldı. Deneylerde insan kolorektal adenokarsinom hücre hattı HT-29 kullanıldı ve sağlıklı hücre modeli olarak Vero hücreleriyle karşılaştırma yapıldı.
Sonuç çarpıcıydı:
-
Toksin, kanser hücrelerinde daha yüksek öldürücü etki gösterdi.
-
Sağlıklı hücrelerdeki etki görece daha sınırlı kaldı.
Bu durum, “seçici sitotoksisite” özelliğini ortaya koydu.
Hücre Döngüsü G1 Fazında Kilitlendi
Akış sitometri analizleri, difteri toksininin kanser hücrelerini G1 fazında durdurduğunu gösterdi.
Hücre döngüsünün bu aşamada bloke edilmesi, hücrenin DNA sentezine geçmesini engelleyerek çoğalmasını durduruyor. Bu mekanizma, tümör büyümesini baskılamada kritik öneme sahip.
Apoptoz Mekanizması Aktive Oldu
DNA fragmentasyon analizleri ve qRT-PCR sonuçları, toksinin yalnızca hücre çoğalmasını durdurmakla kalmadığını; aynı zamanda programlı hücre ölümünü (apoptoz) tetiklediğini gösterdi.
Moleküler düzeyde dikkat çeken değişimler:
-
Bax ve FasL (pro-apoptotik genler) ekspresyonunda artış
-
Bcl-2 (anti-apoptotik gen) ekspresyonunda azalma
Bu gen dengesi, hücrenin yaşam yerine ölümü seçtiğini gösteriyor.
DNA Hasar Yanıtı ve Tümör Baskılayıcı Mekanizmalar
Çalışmada ayrıca kanser biyolojisinin temel kontrol noktalarında görev alan kritik moleküller incelendi:
-
GADD45α
-
PARP1
-
p38α
-
p53
-
FoxO3a
-
RbL2
Elde edilen veriler, difteri toksininin yalnızca sitotoksik bir ajan olmadığını; aynı zamanda DNA hasar yanıtını aktive eden, hücre döngüsünü düzenleyen ve tümör baskılayıcı yolları etkileyen çok katmanlı bir biyolojik etki oluşturduğunu ortaya koydu.
Bulgular Ne Anlama Geliyor?
Bu doktora araştırması, difteri toksininin:
-
Kanser hücrelerinin proliferasyonunu baskıladığını
-
Apoptozu tetiklediğini
-
Hücre döngüsünü durdurduğunu
-
DNA hasar yanıtını aktive ettiğini
bilimsel olarak ortaya koyuyor.
Sonuçlar, difteri toksininin kolorektal kanser tedavisinde potansiyel bir terapötik aday olabileceğini düşündürüyor. Ancak klinik uygulama için ileri faz deneysel ve güvenlik çalışmalarının yapılması gerektiği de vurgulanıyor.
Mikrobiyal Tedavilerde Yeni Bir Ufuk
Bu çalışma, bakteriyel toksinlerin yalnızca patojenik değil; kontrollü koşullarda terapötik araçlara dönüşebileceğini gösteriyor.
Kanser tedavisinde mikroorganizma temelli yaklaşımlar, önümüzdeki yıllarda onkolojinin en heyecan verici araştırma alanlarından biri olabilir.
Kaynak
Yalçınkaya, T. (2025). Difteri Toksinin Kolorektal Kanser Hücreleri Üzerindeki Anti-Kanser Etkisinin Araştırılması. Doktora Tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Kanser Biyolojisi Doktora Programı. Tez No; 920413