Erzincan'ın tarihi evleriyle tanınan Kemaliye ilçesinde, altı kuşaktır kapı tokmağı üreten Ali Demirci, geçmişten gelen motifleri bakıra işleyerek Anadolu'nun kültürel mirasını yaşatmaya devam ediyor. Kemaliye Belediyesinin başvurusuyla "Kemaliye kapı tokmağı/Eğin kapı tokmağı" adıyla 2 Eylül 2025'te mahreç işaretiyle coğrafi işaret tescili alan bakır tokmaklar, estetik değerlerinin yanı sıra yüzyıllardır süregelen inançları ve gelenekleri bugüne taşıyor.
İlçede bu zanaatı sürdüren Ali Demirci, tarihi Kemaliye evlerinden ilham alan motifleri geleneksel yöntemlerle bakıra işleyerek kültürel mirasın aktarılması için çalışıyor. Hayat ağacından güneşe, dağ keçisinden akrep ve yılana kadar onlarca figürü geleneksel yöntemlerle bakıra işleyen Demirci, tarihi evlerdeki özgün motifleri hazırladığı kapı tokmaklarıyla gelecek kuşaklara aktarıyor.
"Tescili Kemaliye İçin Çok Önemliydi"
Ailesinin altı kuşaktır kapı tokmağı ürettiğini belirten Ali Demirci, mesleği babası Mustafa Demirci'den öğrendiğini ifade etti. Babasının bu işe çok büyük emek verdiğini anlatan Demirci, şu değerlendirmede bulundu:
"Rahmetli babam çok zanaatkar birisiydi. Kapı tokmakları işine çok emek verdi. Gece 2'lere, 3'lere kadar motifleri çizmekle uğraştı. Gecesini gündüzüne kattı. Bu meslek bugün belli bir noktaya geldi ama kendisinin ömrü yetmedi maalesef. Kapı tokmaklarının tescilinde emeği geçen herkese teşekkür ederim. Bu Kemaliye için önemli bir adımdı. Çok şükür hak ettiği yere kavuştu."
Bugüne kadar 67 farklı dış kapı tokmağı modeli ürettiklerini dile getiren Demirci, bunların tamamının Kemaliye'nin tarihi evlerindeki özgün kapılardan esinlenerek hazırlandığını kaydetti.
Tokmaklardaki Her Motif Bir Anlam Taşıyor
Tokmaklarda kullanılan her motifin ayrı bir mana barındırdığını vurgulayan Demirci, motiflerin anlamlarını şu sözlerle aktardı:
-
Hayat ağacı ve güneş motifi: Bolluğu ve bereketi simgeliyor.
-
Dağ keçisi boynuzu: Türklerin asıl simgesinin dağ keçisi olması nedeniyle kapı tokmaklarına işlenmiş.
-
Akrep ve yılan motifi: Evde akrep veya yılan bulunması durumunda kötü ruhların, şeytanın ve cinlerin eve girmeyeceğine inanıldığı için kullanılmış.
-
Lamba motifi: Ocağın sönmemesini simgeliyor.
-
Kuş motifleri: Gurbetten haber gelmesi manasını taşıyor.
-
Su yolları: Yine bolluk ve bereketi simgeliyor.
Ayrıca çiftli model tokmakların işlevine değinen Demirci, üstteki tok sesin gelen misafirin erkek olduğunu, alttaki ince ve tiz sesin ise kadın misafirin geldiğini anlamayı sağladığını belirtti.
Kapı tokmaklarının yalnızca ahşap değil çelik kapılarda da kullanılabildiğini aktaran Demirci, dekoratif amaçlı pano ve anahtarlık da ürettiklerini ifade etti.
Yedinci Kuşakta da Yaşayacak
Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinden bugüne uzanan bu önemli kültürel mirası devam ettiren Demirci, oğlunu küçük yaşlardan itibaren atölyede yetiştirdiğini ve mesleğin yedinci kuşakta da süreceğini söyledi. Kültür ve Turizm Bakanlığından Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı belgesini aldığını belirten Demirci, devlet sanatçısı olarak işini en iyi şekilde yapmaya çalıştığını sözlerine ekledi.
Kaynak: AA
