Kent yaşamında ulaşım yalnızca bir hareketlilik meselesi değil; aynı zamanda verimlilik, erişilebilirlik ve sürdürülebilirlik sorunudur. Erzincan kent merkezinde yapılan yüksek lisans çalışması, şehir içi ulaşımın önemli bir unsuru olan ticari taksilerin mevcut yapısını teknik ve bilimsel yöntemlerle mercek altına aldı.
Erzincan merkez yerleşkesinde gerçekleştirilen analiz, taksi sayısının fazlalığının her zaman daha iyi hizmet anlamına gelmediğini çarpıcı verilerle ortaya koydu.
235 Taksi, Sadece %28 Hizmet Alanı
Çalışmada mevcut durumda kent merkezinde faaliyet gösteren 235 ticari taksinin, yerleşim alanının yalnızca %28’ine hizmet verdiği tespit edildi.
Bu sonuç, taksi sayısının fazla olmasına rağmen hizmetin mekânsal olarak dengesiz dağıldığını gösteriyor. Özellikle:
-
Taksi duraklarının belirli bölgelerde yoğunlaşması
-
Nüfus yoğunluğu ile durak dağılımı arasındaki uyumsuzluk
-
Erişilebilirlik mesafelerinin planlanmamış olması
gibi faktörler hizmet etkinliğini düşürüyor.
500 Metrelik Bilimsel Erişilebilirlik Modeli
Araştırmada mahalle bazlı analiz yapılarak 500 metrelik yürüme mesafesi esas alındı. Bu mesafe, erişilebilirlik kriteri olarak kabul edildi ve alt zon alanları oluşturuldu.
Planlama sürecinde:
-
Nüfusa göre dağılım
-
Alana göre dağılım
-
Mevcut durak konumları
-
Taksi başına düşen hizmet alanı
Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) yardımıyla yeniden değerlendirildi.
Sonuç: Mevcut sistem, alan kullanım verimliliği açısından optimal değil.
Daha Az Taksiyle %67 Hizmet Alanı
Çalışmanın en çarpıcı sonucu şu oldu:
Alternatif planlama modeliyle 132 taksi, yerleşim alanının %67’sine hizmet verebilecek düzeyde konumlandırılabiliyor.
Yani sayı azaltılırken erişim alanı artırılabiliyor.
Bu durum, fazla taksi sayısının:
-
Trafikte boş dolaşımı artırdığı
-
Gereksiz duraklamalara neden olduğu
-
Trafik sıkışıklığını tetiklediği
-
Hizmet kalitesini düşürdüğü
gerçeğini destekliyor.
Trafikte Boş Dolaşım: Görünmeyen Yük
Araştırmaya göre taksi şoförleri müşteri bulmak için sıklıkla trafikte boş gezinti yapmak zorunda kalıyor. Bu durum:
-
Gereksiz yakıt tüketimi
-
Artan karbon salımı
-
Trafik yoğunluğu
-
Ekonomik verimsizlik
gibi zincirleme etkiler oluşturuyor.
Bilimsel planlama ile bu dolaşım minimize edilebiliyor.
Nüfus–Taksi İlişkisi Tek Başına Yeterli Değil
Çalışma, yalnızca “1000 kişi başına düşen taksi sayısı” gibi kaba oranların yeterli olmadığını ortaya koyuyor.
Bir kentte taksi yeterliliği değerlendirilirken şu kriterlerin birlikte analiz edilmesi gerekiyor:
-
Nüfus yoğunluğu
-
Yerleşim alanının yayılımı
-
Toplu taşıma altyapısı
-
Özel araç sahipliği
-
Durakların mekânsal dağılımı
Bu bütüncül yaklaşım olmadan yapılan sayısal artış veya azaltmalar, sorunu çözmek yerine büyütebiliyor.
Park Alanları da Yeniden Tasarlandı
Çalışma yalnızca sayısal öneriyle sınırlı kalmadı. Her bir önerilen durak için:
-
Taksi park alanları tasarlandı
-
Manevra alanları planlandı
-
Trafik akışını engellemeyecek düzenlemeler yapıldı
Bu yönüyle çalışma, teorik değil; uygulanabilir bir kentsel ulaşım modeli sunuyor.
Fazlalık Verimlilik Getirmiyor
Elde edilen bulgular, kent içi ulaşım planlamasında “daha fazla araç = daha iyi hizmet” varsayımının geçerli olmadığını gösteriyor.
Aksine, doğru konumlandırılmış daha az sayıda taksi:
-
Daha geniş hizmet alanı
-
Daha yüksek erişilebilirlik
-
Daha az trafik yükü
-
Daha verimli ekonomik yapı
anlamına gelebiliyor.
Bu çalışma, küçük ve orta ölçekli kentlerde taksi planlamasının yeniden ele alınması gerektiğini ortaya koyuyor.
Kaynak
BEŞİKTAŞ, Halit (2024). Erzincan İli Ticari Taksi Kullanımının ve Duraklarının Teknik Analizi. Yüksek Lisans Tezi, Erzurum Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı. Danışman: Doç. Dr. Muhammed Yasin ÇODUR. Tez No; 858197