Tıp dünyasında yıllardır üzerinde çalışılan CRISPR gen düzenleme teknolojisi, laboratuvar aşamasını geçerek hastalar üzerinde kalıcı sonuçlar vermeye başladı. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) ile Avrupa İlaç Ajansı (EMA) tarafından onaylanan Casgevy (exagamglogene autotemcel) adlı tedavi, kalıtsal kan hastalıkları olan orak hücre anemisi ve beta talasemi (Akdeniz anemisi) hastaları için dönüm noktası oldu.

Bu yöntemde hastanın kendi kök hücreleri alınarak laboratuvar ortamında hatalı gen bölgesi düzeltiliyor ve vücuda geri veriliyor. Klinik deneylerde tedaviyi alan hastaların büyük çoğunluğunda şiddetli ağrı krizlerinin tamamen durduğu ve düzenli kan nakli ihtiyacının ortadan kalktığı bilimsel verilerle kanıtlandı.

İneksiz Süt, Topraksız Tarım: Geleceğin Gıda Teknolojileri Dünyayı Nasıl Kurtaracak?
İneksiz Süt, Topraksız Tarım: Geleceğin Gıda Teknolojileri Dünyayı Nasıl Kurtaracak?
İçeriği Görüntüle

Peki CRISPR Nedir? "Moleküler Makas" Nasıl Çalışıyor?

Peki tüm dünyada yankı uyandıran bu CRISPR (Krispır) teknolojisi tam olarak nedir? En basit anlatımıyla CRISPR, bilim insanlarının DNA üzerinde tıpkı bir bilgisayar programında olduğu gibi "kesme, kopyalama ve yapıştırma" yapmasını sağlayan biyolojik bir araçtır.

Doğada bakterilerin virüslere karşı geliştirdiği bir savunma mekanizmasından esinlenilen bu yöntem, hücrelerimizin içindeki "yaşam reçetesi" olan DNA'mızda hastalıklara yol açan hatalı genleri adeta bir moleküler makas gibi bulup kesiyor. Kesilen bu hatalı bölge, ya devre dışı bırakılıyor ya da yerine sağlıklı gen parçaları eklenerek hücrenin kendini doğru bir şekilde onarması sağlanıyor. Kısacası CRISPR, hastalıklara dışarıdan ilaçla müdahale etmek yerine, hastalığı doğrudan hücrenin kendi genetik kodunu düzelterek temelinden çözüyor.

Kanser Tedavisinde de Umut Veren Klinik Başarı

CRISPR teknolojisinin gelişmiş bir versiyonu olan baz düzenleme (base editing) yöntemi ise bazı zorlu kanser türlerinde de tarihi bir başarıya imza attı. İngiltere'deki Great Ormond Street Çocuk Hastanesi ve University College London (UCL) araştırmacıları tarafından yürütülen klinik çalışmalarda, standart kemoterapiye yanıt vermeyen T-hücreli akut lenfoblastik lösemi (T-ALL) hastalarında bağışıklık hücreleri genetik olarak yeniden programlandı.

Dünyada ilk kez bu yöntemle tedavi edilen genç hastaların kanserden tamamen kurtularak tam remisyona (iyileşme dönemine) girdiği ve hastalık belirtilerinin ortadan kalktığı resmi tıp dergilerinde yayımlandı.

Tıpta Yeni Bir Dönemin Kapısı Aralandı

Hem ABD ve Avrupa sağlık otoritelerinin onayladığı resmi tedaviler hem de hakemli bilim dergilerinde (New England Journal of Medicine gibi) yayımlanan klinik deney sonuçları, genetik müdahalenin güvenilirliğini ortaya koydu. Uzmanlar, önümüzdeki yıllarda bu teknolojinin daha fazla kalıtsal hastalık ve kanser türünün kalıcı tedavisinde standart hale geleceğini belirtiyor.

Muhabir: Sümeyra İÇER