Obezite yalnızca estetik bir sorun değil; metabolik sendromdan kardiyovasküler hastalıklara kadar pek çok kronik rahatsızlığın temel belirleyicilerinden biri. Geleneksel kilo verme yaklaşımları çoğunlukla kalori kısıtlamasına odaklanırken, son yıllarda bilim dünyasında farklı bir soru öne çıkıyor: Besin tüketiminin zamanlaması metabolik sağlığı etkileyebilir mi?
Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Beslenme ve Diyetetik Doktora Programı kapsamında hazırlanan bir tez çalışması, bu soruya güçlü verilerle yanıt aradı. 2025 yılında tamamlanan araştırma, obez kadın bireylerde erken ve geç zaman kısıtlı beslenmenin (ZKB) metabolik sendrom ve kardiyovasküler risk üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı olarak inceledi.
8 Haftalık Randomize Kontrollü Müdahale
Araştırma, 20–49 yaş aralığında, beden kütle indeksi (BKİ) ≥30 kg/m² olan 36 obez kadın üzerinde yürütüldü. Katılımcılar üç gruba ayrıldı:
-
Erken Zaman Kısıtlı Beslenme (EZKB) – Günün erken saatlerinde beslenme penceresi
-
Geç Zaman Kısıtlı Beslenme (GZKB) – Günün geç saatlerinde beslenme penceresi
-
Kontrol Grubu – Serbest zamanlı ancak %25 enerji kısıtlı diyet
Tüm gruplarda bireysel enerji gereksinimi hesaplandı ve %25 oranında kalori kısıtlaması uygulandı. Müdahale süresi 8 hafta olarak planlandı.
Değerlendirme kapsamı oldukça genişti:
-
Antropometrik ölçümler
-
Vücut kompozisyonu
-
Biyokimyasal parametreler
-
Kan basıncı
-
Metabolik sendrom bileşenleri
-
Kardiyovasküler risk (Framingham Risk Skoru)
-
Uyku kalitesi ve diyet memnuniyeti
En Fazla Kilo Kaybı Erken Zaman Kısıtlı Beslenmede
Çalışma sonunda tüm gruplarda anlamlı kilo kaybı gözlendi. Ancak dikkat çekici bir bulgu vardı:
-
EZKB grubunda ortalama −5,1 kg ağırlık kaybı sağlandı.
-
Bu kayıp, diğer gruplara kıyasla istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksekti.
Ayrıca BKİ, bel çevresi, bel/boy oranı ve vücut yağ kütlesinde her üç grupta da anlamlı azalma görüldü.
Bu sonuç, beslenme zamanlamasının yalnızca kalori miktarından bağımsız olarak metabolik yanıtı etkileyebileceğini düşündürüyor.
Kardiyovasküler Risk Parametrelerinde İyileşme
Erken zaman kısıtlı beslenmenin en dikkat çekici etkilerinden biri lipid profili ve kan basıncı üzerindeki değişimler oldu:
EZKB grubunda:
-
Total kolesterol düşüşü
-
LDL-kolesterol düşüşü
-
Total kolesterol / HDL oranında iyileşme
-
Diyastolik kan basıncında anlamlı azalma
GZKB grubunda:
-
Trigliserit düzeylerinde anlamlı düşüş
-
Diyastolik kan basıncında azalma
Bu bulgular, özellikle kardiyovasküler risk açısından erken zaman kısıtlı beslenmenin daha avantajlı olabileceğine işaret ediyor.
Metabolik Sendrom ve Sirkadiyen Ritmin Önemi
Zaman kısıtlı beslenme, yalnızca enerji kısıtlaması değil, aynı zamanda sirkadiyen ritimle uyumlu beslenme yaklaşımıdır. İnsan metabolizmasının günün erken saatlerinde daha aktif olması, insülin duyarlılığı ve lipid metabolizması açısından avantaj sağlayabilir.
Çalışmada erken zaman kısıtlı beslenme grubunda metabolik parametrelerdeki iyileşme, bu biyolojik uyum hipotezini destekler nitelikte bulundu.
Uyku Kalitesi ve Diyet Memnuniyeti
Araştırma yalnızca biyokimyasal sonuçlara değil, davranışsal ve psikolojik boyutlara da odaklandı.
-
Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PUKİ) puanları EZKB ve kontrol grubunda anlamlı şekilde iyileşti.
-
Diyet memnuniyet puanı en yüksek kontrol grubunda, en düşük ise EZKB grubunda bulundu.
Bu sonuç, erken zaman kısıtlı beslenmenin metabolik açıdan etkili olmasına rağmen bireysel sürdürülebilirlik açısından dikkatli planlanması gerektiğini ortaya koyuyor.
Zamanlama Metabolik Bir Müdahaledir
Bu doktora çalışmasının sonuçları, erken zaman kısıtlı beslenmenin:
-
Daha fazla kilo kaybı sağlayabileceğini
-
Kardiyovasküler risk parametrelerini iyileştirebileceğini
-
Metabolik sendrom bileşenleri üzerinde olumlu etki gösterebileceğini
ortaya koymaktadır.
Ancak araştırma, aynı zamanda önemli bir noktaya da vurgu yapmaktadır:
Her beslenme modeli bireye özgü değerlendirilmelidir.
Metabolik fayda ile diyet memnuniyeti arasında denge kurulmadığı sürece uzun vadeli başarı zorlaşabilir.
Erken zaman kısıtlı beslenme, obez bireylerde yalnızca kilo kaybı değil, kardiyometabolik sağlık açısından da umut verici bir yaklaşım olarak öne çıkmaktadır. Beslenmenin zamanlaması, metabolik sağlığın göz ardı edilmemesi gereken yeni bir parametresi olabilir.
Bu çalışma, beslenme biliminde “ne kadar?” sorusuna ek olarak artık güçlü biçimde “ne zaman?” sorusunun da sorulması gerektiğini gösteriyor.
Kaynak
Erçakır, M. (2025). Obez Bireylerde Erken ve Geç Zaman Kısıtlı Beslenme ile Ağırlık Kaybının Metabolik Sendrom ve Kardiyovasküler Risk Üzerine Etkisi. Doktora Tezi, Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik Programı, Ankara. Tez No; 951033
