Hayvancılıkta maliyeti düşürmek amacıyla alternatif protein kaynakları giderek daha fazla gündeme geliyor. Ancak Atatürk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde gerçekleştirilen bir doktora çalışması, bu arayışın her zaman güvenli sonuçlar doğurmayabileceğini gösteriyor. Araştırma, kuzu rasyonlarında buğday gluteni ve mısır gluteninin tek başına protein kaynağı olarak kullanılmasının, yalnızca büyüme performansını değil; bağırsak, karaciğer ve antioksidan sistem üzerinde de belirgin etkiler oluşturduğunu ortaya koydu.
Çalışmanın sonuçları, özellikle buğday gluteninin yüksek oranlarda kullanımının hayvan sağlığı açısından ciddi riskler barındırabileceğine işaret ediyor.
Deney Nasıl Yürütüldü?
Araştırma, her biri 8 kuzudan oluşan üç grup üzerinde 56 gün boyunca yürütüldü.
-
Kontrol Grubu: Soya küspesi + aspir küspesi
-
Buğday Gluteni Grubu: Protein kaynağı olarak yalnızca buğday gluteni
-
Mısır Gluteni Grubu: Protein kaynağı olarak yalnızca mısır gluteni
Tüm rasyonlar izokalorik ve izonitrojenik olacak şekilde hazırlandı. Böylece farkların yalnızca protein kaynağından kaynaklanması hedeflendi.
Performans Değerlerinde Çarpıcı Farklar
Besi sonu canlı ağırlıklar arasında genel olarak fark görülmezken, günlük canlı ağırlık artışı en yüksek kontrol grubunda, en düşük ise buğday gluteni grubunda belirlendi.
Yemden yararlanma oranı açısından ise en iyi sonuç mısır gluteni grubunda, en kötü sonuç buğday gluteni grubunda ortaya çıktı. Bu bulgular, buğday gluteninin büyüme performansını baskılayıcı etkisi olabileceğini düşündürüyor.
Antioksidan Sistem Alarm Veriyor
Karaciğer dokusunda ölçülen antioksidan parametreler, gluteni merkeze alan rasyonların hücresel stresle ilişkili değişiklikler oluşturduğunu gösterdi.
Buğday ve mısır gluteni verilen gruplarda; katalaz (KAT), glutatyon peroksidaz (GPx), glutatyon (GSH) ve lipid peroksidasyon (LPO) düzeyleri benzer bulunurken, kontrol grubuna kıyasla anlamlı derecede farklılıklar saptandı.
Bu durum, gluten kaynaklı rasyonların oksidatif dengeyi etkileyebileceğine işaret ediyor.
Bağırsakta Villus Atrofisi: En Ağır Hasar Buğday Gluteninde
Histopatolojik incelemeler, bağırsak dokusunda en yüksek villus atrofisinin buğday gluteni grubunda görüldüğünü ortaya koydu.
Ayrıca:
-
Bağırsak yangısı en yüksek buğday grubunda
-
Kript hiperplazisi en düşük mısır grubunda
Bu bulgular, buğday gluteninin bağırsak mukozasında yapısal bozulmalara yol açabileceğini düşündürüyor.
Karaciğerde Nekroz ve Yangı Artışı
Karaciğer dokusunda:
-
Nekroz en yüksek buğday gluteni grubunda
-
Yangı en yüksek yine buğday grubunda
-
Safra kanalı hiperplazisi en düşük mısır gluteni grubunda
Bu sonuçlar, özellikle buğday gluteninin karaciğer sağlığı üzerinde olumsuz etkilere sahip olabileceğini ortaya koyuyor.
Transglutaminaz Aktivitesi: Bağışıklıkla İlişkili Bir İşaret
İmmunohistokimyasal analizlerde ince bağırsak ve karaciğerde transglutaminaz enzim aktivitesinin:
-
En yüksek buğday gluteni grubunda
-
En düşük mısır gluteni grubunda olduğu belirlendi.
Transglutaminaz, glutenle ilişkili bağışıklık süreçlerinde kritik rol oynayan bir enzim olarak biliniyor. Bu artış, buğday gluteninin dokularda immunolojik yanıtları tetikleyebileceğini düşündürüyor.
Her Gluten Eşit Değil
Araştırma, kuzu rasyonlarında protein kaynağı olarak buğday ve mısır gluteninin tek başına ve yüksek oranda kullanılmasının, özellikle buğday gluteni açısından belirgin olumsuz etkilere yol açtığını gösteriyor.
Mısır gluteninin etkileri ise değişken olmakla birlikte, buğday glutenine kıyasla daha az riskli bir profil sergiliyor.
Kaynak:
Can, M. B. (2022). Buğday ve Mısır Gluteninin Kuzularda Besi Performansı, Bazı Dokuların Antioksidan, Histopatoloji ve İmmunohistokimyasal Parametreleri Üzerine Etkisi. Atatürk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi. Tez Danışmanı: Prof. Dr. Halit İmik. Tez No; 767733