Toprakla Uğraşanlar Dikkat! Eylül Ayında Hangi Sebzeler Ekilir, Nasıl Bakılır?

Eylül ayı, toprak sıcaklığının tohum çimlenmesi için hâlâ elverişli olduğu, ancak havanın serinleyerek kışlık bitkilerin gelişimini desteklediği ideal bir geçiş dönemi olarak dikkat çekiyor. Uzmanlar, bu dönemde ekim yaparken bulunduğunuz bölgenin sıcaklığı ile doğru ekim derinliğinin en kritik iki unsur olduğuna dikkat çekiyor.

Mevsim geçişiyle birlikte ev bahçelerinde ve saksılarda mesai yeniden başlarken, Eylül ayında toprakla buluşturulabilecek sebzeler üç ana grupta toplanıyor.

1. Yeşillikler (Doğrudan Tohum Ekimi)

Doğrudan bahçeye veya saksıya tohum olarak ekilen bu gruptaki sebzelerin çimlenmesi için toprağın nemli kalması şart koşuluyor:

• Ispanak: Tohumlar 2 cm derinliğe, sıra arası 20 cm olacak şekilde ekiliyor; sık dikimden kaçınılması gerekiyor.

• Marul ve Kıvırcık: Tohumlar çok derine gömülmeyerek 0.5 cm derinlikte bırakılıyor ve üzeri ince bir toprakla kapatılıyor.

• Roka ve Tere: En hızlı büyüyen yeşillikler arasında yer alıyor; serpme yöntemiyle ekilip tırmıkla hafifçe toprağa karıştırılıyor.

• Maydanoz ve Dereotu: Tohumları geç çimleniyor; ekmeden önce tohumları 1 gece suda bekletmek çimlenmeyi hızlandırıyor.

2. Kök ve Yumru Sebzeler (Doğrudan Tohum Ekimi)

Şaşırtmayı yani başka yere taşınmayı sevmeyen kök sebzelerin kalıcı yerlerine ekilmesi gerekiyor. Köklerin düzgün büyümesi için toprağın taşsız ve gevşek olması büyük önem taşıyor:

• Havuç: Çok küçük olan tohumlar 1 cm derinliğe ekiliyor; toprağın kaymak tabaka bağlamamasına (sertleşmemesine) dikkat ediliyor.

• Turp (Fındık, Siyah veya Beyaz Turp): Hızlı büyüme özelliği gösteren tohumlar 1.5 cm derinliğe ekiliyor; seyrek ekim, turpların daha büyük olmasını sağlıyor.

• Pancar: Tohumlar arası 5-10 cm mesafe bırakılarak 2 cm derinliğe ekiliyor.

3. Lahana Grubu ve Pırasa (Fide Dikimi)

Tohumdan büyemesi uzun süren bu sebzelerin Eylül ayında hazır fide olarak bahçeye dikilmesi (şaşırtılması) zamandan büyük tasarruf sağlıyor:

• Brokoli ve Karnabahar: Fideler arası en az 40-50 cm mesafe bırakılması gerekiyor ve bu bitkiler bol güneş alan yerleri seviyor.

  

  Üzümlü'de heyelan bölgesi kameralarla 24 saat izleniyor

  İçeriği Görüntüle

• Lahana ve Karalahana: Baş bağlama döneminde bol suya ihtiyaç duyuyor; fidelerin derin dikilmemesi gerekiyor.

• Pırasa: Fideler, toprağa açılan 10-15 cm derinliğindeki çizgilere (oluklara) dikiliyor ve büyüdükçe gövdenin beyaz kalması için etrafı toprakla dolduruluyor.

Eylül Ayı Ekim Takvimi (Özet Tablo)

Eylül Ayında Bahçe Bakım İpuçları

• Sulama Düzeni: Eylül ayında sıcaklıklar düşse de güneş etkisini sürdürüyor. Sulamanın sabah erken veya akşamüstü yapılması gerekiyor.

• Yabancı Ot Temizliği: Yazdan kalan yabancı otların temizlenmesi, toprağın ekimden önce mutlaka havalandırılması ve kompost ile beslenmesi öneriliyor.

• Bölgesel Farklar: İç veya Doğu Anadolu gibi erken don gören bölgelerde ekimin Eylül'ün ilk haftasında bitirilmesi gerekirken; Ege ve Akdeniz gibi sıcak bölgelerde bu sürenin Eylül sonuna kadar uzatılabildiği belirtiliyor.

İşte Türkiye’nin coğrafi bölgelerine göre sebze yetiştiriciliği tavsiyeleri:

Türkiye’nin coğrafi bölgelerine göre sebze yetiştiriciliği tavsiyeleri, iklim koşullarına uygun üretim yapılabilmesi için kritik ipuçları barındırıyor. İşte bölge bölge öne çıkan avantajlı sebzeler ve tarım tavsiyeleri:

1. Akdeniz ve Ege Bölgeleri (Yarı Kurak / Akdeniz İklimi)

Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı olan bu bölgelerde üretim sezonu çok uzun sürüyor.

• Avantajlı Sebzeler: Domates, biber, patlıcan, kavun, karpuz, bamya ve börülce.

• Kritik Tavsiye: Yaz aylarında aşırı sıcaklar çiçeğin meyveye dönmesini engelleyebiliyor. Bu yüzden gölgelik file (gölgeleme tülleri) kullanılması gerekiyor.

• Sulama: Buharlaşma çok yüksek olduğu için kesinlikle damlama sulama yapılması ve kökleri serin tutmak için kalın bir malç tabakası serilmesi öneriliyor.

• Kış Bahçeciliği: Kış aylarında marul, roka, brokoli ve karnabahar gibi serin iklim sebzeleri don tehlikesi olmadan rahatça yetiştirilebiliyor.

2. İç Anadolu Bölgesi (Karasal İklim)

Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlı geçiyor; gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkı çok yüksek seviyelerde bulunuyor.

• Avantajlı Sebzeler: Patates, soğan, sarımsak, havuç, fasulye, bezelye, balkabağı ve lahana çeşitleri.

• Kritik Tavsiye: İlkbahar sonu dondan korunmak için domates ve biber fidelerini toprağa dikmekte acele edilmemesi, genellikle Mayıs ayı ortasının beklenmesi gerekiyor.

• Gece Soğukları: Yazın bile geceler serin olduğu için ısıyı seven domates ve patlıcanların kök çevresine siyah malç naylonu serilerek toprak sıcaklığı korunabiliyor.

3. Karadeniz Bölgesi (Nemli ve Yağışlı İklim)

Her mevsim yağışlı geçen, nem oranı yüksek olan bu bölgede güneşlenme süresi diğer bölgelere göre daha az kalıyor.

• Avantajlı Sebzeler: Karalahana, mısır, fasulye, kabak, pazı, pırasa ve ıspanak.

• Kritik Tavsiye: En büyük sorun aşırı nemden kaynaklanan mantar (külleme, mildiyö) hastalıkları olarak öne çıkıyor.

• Hava Sirkülasyonu: Bitkilerin asla sık dikilmemesi, domateslerin alt yapraklarının sürekli budanarak gövdenin hava almasının sağlanması gerekiyor.

• Toprak Yönetimi: Aşırı yağışlar topraktaki kalsiyumu yıkayabildiği için bu durum domateslerde "çiçek burnu çürüklüğü" (alt kısmın kararması) yapabiliyor. Toprağa kalsiyum/kireç takviyesi yapılması önem taşıyor.

4. Marmara Bölgesi (Geçiş İklimi)

Akdeniz, Karadeniz ve Karasal iklimlerin geçiş özelliklerini taşıyan bölgede nem oranı yüksek seyrediyor.

• Avantajlı Sebzeler: İstanbul ve çevresinde hemen her sebze yetişirken; domates, salatalık, taze fasulye, bezelye, marul ve enginar çok verimli oluyor.

• Kritik Tavsiye: İlkbahar aylarında dengesiz yağış ve sıcaklık dalgalanmaları sık yaşanıyor. Fideler dikildikten sonra ilk haftalarda rüzgardan korumak için önlem alınması gerekiyor.

• Zararlı Mücadelesi: Nem ve sıcaklık birleştiğinde yaprak bitleri ve salyangozlar hızla çoğalıyor. Düzenli olarak neem yağı (tespih ağacı yağı) veya gülleci bulamacı gibi doğal koruyucular kullanılıyor.

5. Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri (Sert Karasal ve Kurak İklim)

Doğu Anadolu'da yazlar çok kısa ve serin geçerken, Güneydoğu'da yazlar aşırı sıcak ve kurak yaşanıyor.

• Doğu Anadolu İçin: Üretim sezonu çok kısa olduğundan tohumdan değil, gelişmiş hazır fide kullanarak zaman kazanılması gerekiyor. Sera veya tünel sistemleri üretimi çok rahatlatırken; kısa sürede hasat edilen pazı, turp, yeşillik ve bezelyeye yönelinmesi tavsiye ediliyor.

• Güneydoğu Anadolu İçin: Türkiye'nin en lezzetli yerli kurutmalık patlıcan ve biberleri burada yetişiyor. Aşırı buharlaşmaya karşı sulamanın yalnızca gece veya sabaha karşı yapılması, bitkilerin gün ortası güneşinde yanmasını önlemek için hafif gölgelik alanlar oluşturulması gerekiyor.