Her gün milyonlarca fincan çay demleniyor ve geriye çoğu zaman “atık” olarak görülen çay posası kalıyor. Oysa bu sıradan atık, doğru mikroorganizma ve doğru koşullarla bir araya geldiğinde sanayi için son derece değerli bir ürüne dönüşebiliyor. Yapılan bilimsel bir yüksek lisans çalışması, demlenmiş çay posasının çevresel bir sorun olmaktan çıkıp, biyoteknolojinin stratejik hammaddelerinden biri hâline gelebileceğini ortaya koyuyor.

Bilimin Odağında Bir Enzim: Endoglukanaz Neden Önemli?

Endoglukanaz, selülozun parçalanmasında kritik rol oynayan ve kağıt, tekstil, deterjan, gıda, hayvan yemi ve biyoyakıt gibi birçok endüstride kullanılan yüksek ticari değere sahip bir enzimdir. Selüloz zincirlerini iç kısımlarından kırarak daha küçük yapı taşlarına ayıran bu enzim, endüstriyel süreçlerin verimliliğini doğrudan etkiler. Bu nedenle düşük maliyetli, çevre dostu ve sürdürülebilir üretim yöntemleri bilim dünyasında yoğun ilgi görmektedir.

Termal Kaynaklardan Gelen Güç: Ureibacillus thermosphaericus

Çalışmanın merkezinde, termal sıcak su kaynaklarından izole edilen Ureibacillus thermosphaericus adlı termofilik bir bakteri yer alıyor. Yüksek sıcaklıklarda çalışabilme yeteneğiyle bilinen bu mikroorganizma, endüstriyel koşullarda stabil enzim üretimi açısından önemli avantajlar sunuyor. Tez kapsamında elde edilen 20 bakteri suşu arasından, endoglukanaz üretme potansiyeli en yüksek olan GCC25 suşu detaylı şekilde incelendi.

Atık Çay Posasıyla Enzim Üretimi: Bilimsel Bir Dönüşüm

Araştırmada, karbon kaynağı olarak demlenmiş çay posası kullanılarak katı faz fermentasyonu gerçekleştirildi. Çay posasının lignoselülozik yapısı, bakterinin enzim üretimi için uygun bir besin ortamı sağladı. DNS yöntemiyle ölçülen enzim aktiviteleri, atık çayın yalnızca ekonomik değil aynı zamanda işlevsel bir substrat olduğunu açık biçimde ortaya koydu.

En Yüksek Verim Hangi Koşullarda Sağlandı?

Yapılan optimizasyon çalışmaları sonucunda:

  • Optimum sıcaklık: 45 °C

  • Optimum inkübasyon süresi: 48 saat

  • Optimum pH: 8

olarak belirlendi. Karbon kaynağı olarak 0,5 g demlenmiş çay posası, azot kaynağı olarak ise 0,1 g maya ekstraktı en yüksek endoglukanaz aktivitesini sağladı. Bu bulgular, üretim parametrelerinin hassas şekilde ayarlanmasının enzim verimliliğinde belirleyici olduğunu gösterdi.

Çevresel Kazanım ve Endüstriyel Potansiyel Bir Arada

Elde edilen sonuçlar, Ureibacillus thermosphaericus’un lignoselülozik atıkları değerlendirme konusunda güçlü bir mikrobiyal üretici olduğunu ortaya koyuyor. Aynı zamanda demlenmiş çay posasının, endoglukanaz üretiminde ekonomik, sürdürülebilir ve çevre dostu bir alternatif substrat olarak kullanılabileceği bilimsel olarak kanıtlanıyor.

Bilimsel Ufuk: Atık Yönetiminden Biyoteknolojiye

Bu çalışma, atıkların yalnızca bertaraf edilmesi gereken maddeler değil; doğru bilimsel yaklaşımla yüksek katma değerli ürünlere dönüştürülebilecek kaynaklar olduğunu gösteriyor. Endüstriyel enzim üretiminde maliyetleri düşürme ve çevresel sürdürülebilirliği artırma potansiyeli taşıyan bu yaklaşım, biyoteknoloji alanında yeni araştırmalar için güçlü bir zemin oluşturuyor.

Kaynak

Kaptan, G. G. (2025). Demlenmiş Çay Posası Kullanılarak Ureibacillus thermosphaericus’ten Endoglukanaz Üretimi ve Optimizasyonu. Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Moleküler Biyoloji ve Genetik Anabilim Dalı, Erzurum. Tez No; 973370

Muhabir: Merve Kiraz