Aziziye Destanı Nedir? 9 Kasım 1877 Gecesi Erzurum'da Yaşanan Tarihi Direnişin Tüm Detayları

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı yani 93 Harbi sırasında, 9 Kasım 1877 gecesi başlayıp Erzurum halkının orduyla omuz omuza vererek Rus işgaline karşı kazandığı tarihi ve epik zafer tüm yönleriyle hafızalardaki yerini koruyor. Türk askerî tarihinde eşine az rastlanır bir asker-millet dayanışması örneği olan bu olay, sivil halkın taş, sopa ve baltalarla nizami bir orduyu püskürtmesiyle destanlaştı.

Destanın Tarihsel Arka Planı: Neden Yaşandı?

Sultan Abdülaziz döneminde Erzurum-Kars yolunu korumak amacıyla stratejik öneme sahip Topdağı sınırına Aziziye Tabyaları inşa edilmişti. 93 Harbi esnasında Kafkas cephesinde ilerleyen Rus ordusu, Deveboynu Muharebesi'ni kazandıktan sonra Erzurum'un eşiğine kadar dayandı. Eğer Erzurum düşerse, tüm Doğu Anadolu Rus kontrolüne geçecekti. Ahmed Muhtar Paşa komutasındaki Türk ordusu, şehri son kanına kadar savunmak üzere tabyalara çekildi.

8-9 Kasım Gecesi: İhanet ve Baskın

• Gece Baskını: 8 Kasım'ı 9 Kasım'a bağlayan gece saat 02.00 sularında, bölgedeki bazı yerel Ermeni çetelerinin kılavuzluk etmesiyle Rus birlikleri sessizce sızarak Aziziye Tabyaları'na (özellikle 2 ve 3 numaralı tabyalara) baskın düzenledi.

• Gaflet Avı: Tabyada uykuda yakalanan 500'e yakın silahsız Mehmetçik haince şehit edildi.

• Direnişin İlk Kıvılcımı: 1 numaralı tabyada bulunan Yarbay Bahri Bey ve sağ kalan askerlerin karşı koymasıyla tabyada büyük bir arbede ve çatışma gürültüsü başladı.

Tarihi Çağrı: "Allah'ını Seven Koşsun!"

Çatışma seslerinin şehir merkezinden duyulması üzerine, Ayazpaşa Camii müezzini Abdullah Efendi minareye çıkarak Erzurum semalarında şu tarihi çağrıyı yaptı:

"Ey Ümmeti Muhammed! Aziziye tabyasına düşman girdi. Eli silah tutan, dinini milletini seven oraya koşsun!"

Erzincan'da bugün hava hafif yağmurlu, sıcaklık 3 dereceye çıkacak

İçeriği Görüntüle

Bu nida dalga dalga tüm şehir minarelerinden yankılandı ve Erzurum halkı bir anda uyandı.

Halkın Hücumu ve Göğüs Göğse Çarpışma

Erzurumlular; kadın-erkek, genç-yaşlı ayırt etmeksizin evlerinde ne bulduysa (balta, nacak, tırpan, satır ve sopalar) kuşanarak tabyalara doğru koşmaya başladı.

O sırada henüz 20 yaşında genç bir gelin olan Nene Hatun, 3 aylık bebeğini beşikte bırakıp, "Seni bana Allah verdi, ben de seni O'na emanet ediyorum. Vatansız mülksüz çocuk yaşayamaz" diyerek ölen abisinin tüfeğini ve eline aldığı satırı alarak meydana fırladı.

Halk, tabyalara ulaştığında Rus ordusunun yaylım ateşine maruz kaldı ancak geri adım atmadı. Tabyaların içine girilerek tam anlamıyla süngü, satır ve baltalarla amansız bir göğüs göğse çarpışma (meydan savaşı) yaşandı. Türk halkının ve askerinin bu gözü kara hücumu karşısında panikleyen Rus ordusu, ağır kayıplar vererek tabyaları terk etmek zorunda kaldı ve püskürtüldü.

Aziziye Muharebesi Analiz Tablosu

Aziziye Destanı'nın Önemi ve Mirası

• Asker-Millet Kavramı: Mareşal Fevzi Çakmak bu savunmayı, "Askerî tarihte eşine rastlanmamış bir halk kahramanlığı" olarak nitelendirmiştir.

• Nene Hatun Simgesi: Nene Hatun, bu savaştaki cesaretiyle Türk kadınının vatan savunmasındaki simgesi haline gelmiştir. Kendisine daha sonra "3. Ordu'nun Nenesi" unvanı verilmiş ve 1955 yılında Türkiye'de ilk defa "Yılın Annesi" seçilmiştir. Kabri bugün hâlâ Aziziye Tabyası'nda bulunmaktadır.

• Anadolu'nun Kilidi: Erzurum halkının gösterdiği bu direniş, Doğu Anadolu'nun tamamen Ruslaşmasını engellemiş ve milli mücadele ruhunun temellerini atmıştır.

Günümüzde her yıl 9 Kasım tarihinde binlerce Erzurumlu, o günü yad etmek ve ecdada vefa borcunu ödemek için sabahın ilk ışıklarıyla tabyalara doğru Aziziye Saygı Yürüyüşü gerçekleştirmektedir.

Kaynaklar;

• Türk Tarih Kurumu (TTK) Yayınları
• Milli Savunma Bakanlığı (MSB) Askerî Tarih ve Stratejik Etüt (ATASE) Daire Başkanlığı Arşivleri
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalı
• İslam Ansiklopedisi (TDV) - "93 Harbi" ve "Erzurum Tabyaları" Maddeleri
• Erzurum Valiliği ve Erzurum Büyükşehir Belediyesi Resmi Kayıtları