Erzincan’ın dut üretimindeki köklü geleneği, Kemaliye (Eğin) ilçesinde bambaşka bir boyuta ulaşıyor. Bölgenin kendine has rakımı, killi-tınlı toprak yapısı ve gece-gündüz arasındaki yüksek sıcaklık farkıyla harmanlanan Kemaliye Dutu, sadece bir meyve değil, tescilli bir lezzet mirası olarak sofralardaki yerini alıyor.
2021 yılının Temmuz ayından bu yana Coğrafi İşaret Tescili ile koruma altına alınan bu özel ürün, bölgenin kültürel dokusuyla da iç içe geçmiş durumda. Öyle ki, ilçede dut üretiminin yaygınlığı, bölgeye “Dutluca” adında bir mahalle kazandıracak kadar derin bir kültüre dayanıyor.
Çekirdeksiz Bir Lezzet: Kemaliye (Eğin) Dutu
Latince ismi Morus alba L. olan bu üzümsü meyve, özellikle çekirdeksiz yapısıyla dikkat çekiyor. Haziran ayında başlayan hasat süreci, meyvenin çabuk bozulabilir yapısı nedeniyle titizlikle yönetiliyor. Yaş olarak tüketilebilen dut, uzun süre saklanabilmesi için geleneksel yöntemlerle kurutularak “kırık beyaz-sarı” bir renge kavuşturuluyor. Kurutulmuş hali tek başına bir atıştırmalık olmanın ötesinde; pekmez, lök ve beş ateş gibi yöresel lezzetlerin de ana ham maddesini oluşturuyor.
Doğanın ve İklimin İmzası
Kemaliye Dutu’nun ayırt edici özellikleri, bölgenin coğrafi avantajlarından ileri geliyor. Uzmanlar, ilçedeki gece ve gündüz sıcaklık farklarının, meyvedeki suda çözünebilir kuru madde (SÇKM) oranını artırdığını ve dutu ideal bir kurutma randımanına ulaştırdığını belirtiyor. Hasat dönemindeki yaş meyvelerde SÇKM değeri en az %17, şıra randımanı ise en az %59 olarak ölçülüyor.
Geleneksel Üretim ve Hasat Hassasiyeti
Üretim aşamaları, kapama bahçelerden ziyade bahçe aralarında ve sınırlarında yetişen ağaçlarla gerçekleştiriliyor. Aşı kalemleri ile vejetatif yollarla çoğaltılan bu dut ağaçları, baharda dikimden başlayarak hasat dönemine kadar büyük bir özenle takip ediliyor.
Hasat süreci ise yaklaşık üç ay sürüyor. Dutların ezilmemesi için elle toplama, silkeleme ve ağaç altlarına file germe gibi yöntemler uygulanıyor. Özellikle 21 Haziran (gün dönümü) sonrasında toplanan meyveler, güneş altında hijyenik şartlara uygun şekilde kurutularak tüketime hazır hale getiriliyor.
Sıkı Denetim Altında
Coğrafi işaret tescili ile korunan Kemaliye Dutu, sıkı bir denetim mekanizmasına sahip. Kemaliye Belediyesi koordinatörlüğünde; Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Kemaliye Esnaf ve Sanatkârlar Odası ve İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü temsilcilerinden oluşan bir heyet, ürünün üretimden depolamaya kadar her aşamasını yılda en az bir kez denetliyor.
Bugün “Kemaliye Dutu / Eğin Dutu” ibaresi ve menşe adı amblemi ile raflarda yerini alan bu özel ürün, yöre ekonomisine katkı sağlamaya devam ediyor. Üreticiler, ürünün kalitesini korumak adına depolama aşamasında da oldukça hassas; kuru, serin ve kokusuz ortamları tercih ederek lezzetin doğallığını tüketiciye ulaştırıyor.
