Dünyanın doğal kaynakları hızla tükenirken, iklim krizi geri dönülmez eşiklere yaklaşırken ve klasik ekonomik büyüme modelleri çevresel maliyetleri görmezden gelmeye devam ederken, bilim insanları yeni bir sorunun peşine düştü: Ekonomi büyürken doğa da korunabilir mi?
Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde hazırlanan ve OECD ülkelerini kapsayan kapsamlı doktora çalışması, bu soruya bilimsel verilerle yanıt arıyor. Çalışma, yeşil büyümenin yalnızca bir çevre politikası değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal dönüşümün anahtarı olduğunu ortaya koyuyor.
Araştırma, yeşil inovasyon, yenilenebilir enerji, insani gelişme, ekonomik özgürlükler ve finansal gelişmişlik gibi değişkenlerin yeşil büyüme üzerindeki etkisini 22 yıllık verilerle analiz ederek, sürdürülebilir kalkınmanın hangi temeller üzerinde yükseldiğini gözler önüne seriyor.
Yeşil Büyüme Nedir ve Neden Hayati?
Tezde yeşil büyüme, ekonomik faaliyetlerin çevreye verdiği zararı azaltırken refah artışını sürdürebilen bir kalkınma yolu olarak tanımlanıyor. Amaç, büyüme ile çevresel tahribat arasındaki geleneksel bağı koparmak.
Bu yaklaşım, ekonomik büyümenin devam ettiği fakat karbon salımı, kaynak tüketimi ve ekosistem baskısının mutlak biçimde azaldığı bir modeli işaret ediyor. Başka bir ifadeyle: Daha fazla üretirken daha az kirleten bir ekonomi.
22 Yıllık Dev Veri Setiyle Yapılan Analiz
Çalışmada OECD ülkelerine ait uzun dönemli veriler panel veri analiz yöntemleriyle incelendi. Westerlund, Pedroni ve Kao eşbütünleşme testleri, ele alınan değişkenler ile yeşil büyüme arasında uzun dönemli güçlü ilişkiler bulunduğunu gösterdi.
Regresyon analizleri ise hangi faktörlerin yeşil büyümeyi gerçekten beslediğini net biçimde ortaya koydu.
Yeşil İnovasyon: Dönüşümün Lokomotifi
Araştırmanın en güçlü bulgularından biri, yeşil inovasyonun yeşil büyümeyi anlamlı ve pozitif yönde etkilediği yönünde.
Çevre dostu ürünler, temiz üretim süreçleri ve sürdürülebilir teknolojiler geliştiren ülkeler, yalnızca karbon ayak izini azaltmakla kalmıyor; aynı zamanda uzun vadeli ekonomik avantajlar elde ediyor.
Tez, yeşil inovasyon olmadan yeşil büyümenin gerçekleşmesinin neredeyse imkânsız olduğunu vurguluyor.
Yenilenebilir Enerji: Fosil Yakıtlara Gerçek Alternatif
Yenilenebilir enerji kullanımının artması, yeşil büyüme üzerinde pozitif ve güçlü bir etki yaratıyor. Güneş, rüzgâr ve diğer temiz enerji kaynakları, hem sera gazı emisyonlarını düşürüyor hem de enerji arz güvenliğini artırıyor.
Bu bulgu, enerji dönüşümünün yalnızca çevresel değil, aynı zamanda ekonomik bir zorunluluk olduğunu gösteriyor.
Beşerî Sermaye: İnsan Faktörü Olmadan Yeşil Dönüşüm Olmaz
Eğitim ve sağlık düzeyi yüksek toplumların, yeşil büyüme sürecinde daha başarılı olduğu ortaya konuluyor.
Yüksek nitelikli iş gücü, çevreci teknolojilerin geliştirilmesi ve uygulanmasında kilit rol oynuyor. Çalışmaya göre, insani gelişme endeksindeki artış yeşil büyümeyi doğrudan destekliyor.
Finansal Gelişmişlik: Etkisi Var Ama Sınırlı
Tezde finansal gelişmişliğin yeşil büyüme üzerinde sınırlı bir etkisi olduğu tespit edildi. Bu sonuç, finansal sistemlerin tek başına yeterli olmadığını; kaynakların özellikle yeşil yatırımlara yönlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.
Ekonomik Özgürlükler ve Politika Tasarımı
Ekonomik özgürlüklerin, girişimciliği ve yenilikçiliği destekleyerek yeşil dönüşüm için uygun bir zemin oluşturduğu belirtiliyor. Ancak bu özgürlüklerin, çevresel hedeflerle uyumlu politikalarla birlikte ele alınması gerektiği vurgulanıyor.
Bilimsel Sonuç: Yeşil Büyüme Bir Tercih Değil, Zorunluluk
Araştırmanın genel sonucu açık:
Yeşil büyüme, sürdürülebilir kalkınmanın merkezinde yer alıyor ve özellikle yeşil inovasyon, yenilenebilir enerji kullanımı ve insani gelişme alanlarında atılacak adımlar geleceğin ekonomilerini belirleyecek.
Bu bulgular, politika yapıcılar için de güçlü bir mesaj içeriyor: Çevreyi koruyan ekonomi, ekonomik büyümeyi yavaşlatmaz; doğru tasarlandığında onu güçlendirir.
Kaynak:
Arıcan, M. (2025). Yeşil Büyüme Üzerinde Yeşil İnovasyon, Yenilenebilir Enerji, Beşerî Sermaye, Ekonomik Özgürlükler ve Finansal Gelişmişlik Seviyesinin Etkisinin Panel Veri Analizi: OECD Ülkeleri İncelemesi. Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta. Tez No; 963479