Erzincan’ın ilçeleri, tarihsel süreçte yaşadıkları isim değişiklikleriyle modern kimliklerini kazanmıştır. Refahiye, eski adı olan "Gercanis" yerine Mutasarrıf Şefik Paşa tarafından "bolluk" anlamına gelen bugünkü adını almıştır. Eskiden "Karakulak" olarak bilinen Otlukbeli ise 1473 yılındaki tarihi savaşa atfen 1973 yılında şimdiki ismini almıştır. İliç ilçesi, demiryolunun bölgeden geçmesi ve 1938 yılında "Kuruçay" kaza merkezinin buraya taşınmasıyla ilçe statüsünü pekiştirmiştir.

Tercan ilçesi, bir dönem kurucusu kabul edilen kadın hükümdar Mama Hatun’un adıyla anılmıştır. 1954 yılına kadar "Mans" adıyla Tercan’a bağlı bir bucak olan Çayırlı, ilçe statüsü alarak bugünkü ismine kavuşmuştur. Kemaliye ise "Eğin" olan eski adını, Mustafa Kemal Atatürk’ün isminden esinlenerek değiştirmiş ve bu değişimi modern bir kimlikle taçlandırmıştır. Bölgenin en eski isim miraslarından birine sahip olan Kemah ise köklerini M.Ö. 205 yılındaki "Gamakha" isminden almaktadır. Son olarak Üzümlü ilçesi de adını bölgeye özgü meşhur siyah renkli Cimin üzümü (Karaerik) bağlarından alır. Eski adı Cimin olan yerleşim, 1987 yılında ilçe statüsü kazandıktan sonra, bu üzümün yoğun üretimi nedeniyle 'Üzümlü' ismini almıştır.

Doğa Harikaları ve Coğrafi Farklar: Dünyada Tek Olan Göl ve Dev Ormanlar

Coğrafi yapı, ilçeler arasında keskin sınırlar çizmektedir:

  • Orman Varlığı: Refahiye, 59.712 hektarlık orman alanıyla il genelindeki ormanların %57'sine ev sahipliği yaparak bu alanda liderdir.

  • Eşsiz Göller: Otlukbeli, dünyada tek tip oluşum özelliği gösteren, maden sularının oluşturduğu traverten seddi gölüne (Otlukbeli Gölü) sahiptir ve bu göl "doğal anıt" sayılmaktadır.

  • Yüzölçümü Kıyaslaması: Kemah 2354 km² ile en geniş topraklara sahipken , Otlukbeli 254 km² ile Erzincan'ın en küçük ilçesidir.

    Yükseklik ve Turizm: Refahiye’de 2000 metre rakımlı Dumanlı Yaylaları kış sporlarına imkan tanırken , İliç 1168 km² yüzölçümüyle daha engebeli bir ulaşım hattı üzerindedir.

Ekonomik Güç Odakları: Tulum Peyniri, Manganez ve Arıcılık

İlçelerin geçim kaynakları bölgesel imkanlara göre şekillenmektedir:

  • Hayvancılık ve Peynir: İliç, 75.000 koyun varlığıyla öne çıkar ve yılda 1.260.000 kg ünlü Erzincan tulum peyniri üretir.

  • Maden Zenginliği: Otlukbeli, tarım ve hayvancılığın yanı sıra zengin manganez rezervleri ile sanayi kolunda diğer ilçelerden ayrışır.

  • Bal Üretimi: Refahiye, yılda 350 ton bal üretimiyle ve her yıl düzenlenen bal festivaliyle arıcılığın merkezidir.
  • Tarım Potansiyeli: Tercan ve Çayırlı gibi ilçelerde buğday ve hububat ziraatı temel ekonomi iken; İliç'in toprağı her çeşit tarım ürününe uygun olmasıyla bilinir.
  • Sanayi ve Modern Girişimler: Kemah’ta günlük 480 ton kapasiteli bir yem fabrikası gibi sanayi girişimleri bulunurken, Çayırlı daha çok kamu hizmet binaları ve küçük ölçekli ticaretle (banka, pancar şefliği) ön plana çıkar.
  • ​​​​​​​Turizm Odaklı Kalkınma: Kemaliye, diğer ilçelerden farklı olarak kurtuluşunu turizmde görmektedir. Dünya Kültür Mirası listesindeki evleri, Karanlık Kanyonu ve ünlü el dokuma halıcılığı ile Erzincan’ın turizm lokomotifi olma özelliğini taşır.

Tarihi Miras: Kalelerden Külliyelere

Tarih kokan ilçelerde her durak farklı bir dönemi yansıtır:

  • Kadın Hükümdarın Mirası: Tercan, 1190'lı yıllarda hüküm süren Mama Hatun'un inşa ettirdiği kervansaray, hamam ve özgün dairesel planlı türbe ile Anadolu'nun en ilginç külliyesine sahiptir.

  • Savaşların Tanığı: Otlukbeli, Fatih Sultan Mehmet ile Uzun Hasan arasındaki büyük savaşın meydanıdır.
  • Antik Kalıntılar: İliç Altıntaş köyünde Roma dönemine ait kalıntılar bulunurken , Refahiye’de Hititlere kadar uzanan Kutsal Kaya ve Roma Antreposu yer almaktadır.

​​​​​​​Eğitim, Sosyal Hayat ve Altyapı Standartları

İlçelerin modernizasyon seviyeleri de farklılık göstermektedir:

  • Eğitim: Kemah'ta okuma yazma oranı %98'lere ulaşmışken , Refahiye'de orman fidanlığı gibi teknik eğitim alanları gelişmiştir. Kemaliye’de ise halıcılık gibi yerel değerleri korumak adına Hacı Ali Akın Meslek Yüksek Okulu’nda özel bölümler açılarak eğitim ve ekonomi harmanlanmıştır. Sosyal alanda ise her üç ilçede de halkın boş zamanlarını değerlendirme biçimleri (piknik, avcılık, festivaller) benzerlik gösterse de Kemaliye Halı Festivali ve Kemah Sultan Melik Şenlikleri gibi etkinliklerle kültürel canlılık korunmaya çalışılmaktadır.

  • Altyapı: Çayırlı’nın köy yollarının %40’ı asfaltlanmış olup toprak yolu kalmamıştır. İliç ise 1938'den beri demiryolu ağıyla stratejik bir ulaşım avantajına sahiptir.

  • Stratejik Projeler: Kemaliye, Osmanlı döneminden beri hayal edilen "Taşyolu Projesi" ile Ankara ve İstanbul yolunu 220 km kısaltarak ulaşımda devrim niteliğinde bir adım atmıştır.
  • ​​​​​​​Demiryolu: Üzümlü ise 1938 yılında Atatürk’ün demiryolu politikası sayesinde modern ulaşım aracı trenle tanışmış, Karasu nehri üzerine kurulan betonarme köprülerle ulaşım ağını güçlendirmiştir.

Muhabir: Merve Kiraz