İnternet gazeteciliği, bilgiye erişimi hızlandıran bir devrim olarak doğdu. Ancak zamanla bu hız, yerini tıklanma kaygısına bıraktı. Dijital haber sitelerinde artan rekabet, haberciliğin temel değerlerini zorlayan yeni bir pratiği beraberinde getirdi: tık odaklı habercilik. Atatürk Üniversitesi’nde hazırlanan kapsamlı bir doktora çalışması, bu dönüşümün yalnızca teknik değil, aynı zamanda derin bir etik kriz yarattığını ortaya koyuyor.
Etik İlkeler Algoritmalar Karşısında Neden Zayıflıyor?
Çalışmaya göre internet gazeteciliğinde yaşanan etik sorunların merkezinde, yeni iletişim teknolojilerinin oluşturduğu otonom algoritmik yapı bulunuyor. Haber üretim süreçleri; doğruluk, kamu yararı ve toplumsal sorumluluk yerine, arama motorlarının taleplerine göre şekilleniyor. Bu durum, haberciliğin geleneksel etik sistemlerini işlevsiz hâle getiriyor.
Tık Tuzağı: Okurun Merakı mı, Manipülasyon mu?
“Tıklama tuzağı” olarak adlandırılan yöntemler; çarpıcı ama içerikle uyumsuz başlıklar, bağlamından koparılmış görseller ve yanıltıcı yönlendirmelerle okuru habere çekmeyi amaçlıyor. Araştırma, bu yöntemin yalnızca etik ihlal değil, aynı zamanda okur güvenini aşındıran sistematik bir sorun olduğunu vurguluyor. Okuyucular, başlık–içerik uyumsuzluğu ile karşılaştıkça tüm haberlere karşı önyargı geliştirmeye başlıyor.
SEO Haberciliğinden Google Gazeteciliğine
Tezin en çarpıcı bulgularından biri, gazeteciliğin “Google gazeteciliği” olarak tanımlanan yeni bir evreye girmiş olması. Anahtar kelime odaklı içerik üretimi, haber değerlerinin önüne geçiyor. Önemlilik, toplumsal etki ve kamusal fayda gibi klasik haber kriterleri; yerini arama motorlarında üst sıralarda çıkma hedeflerine bırakıyor.
Robot Gazetecilik ve Yapay Zekâ: Etik Nerede Başlıyor?
Çalışma, SEO haberciliği ile birlikte yükselen robot gazetecilik uygulamalarını da mercek altına alıyor. Algoritmalar tarafından üretilen içerikler, hız ve maliyet avantajı sağlarken; editoryal denetimin zayıflaması etik riskleri artırıyor. Bu durum, gazeteciliğin insan merkezli doğasını sorgulatan yeni bir tartışma alanı açıyor.
Okur ve Editör Aynı Soruda Buluşuyor
Araştırma kapsamında üniversite öğrencileriyle yapılan anketler ve haber editörleriyle gerçekleştirilen derinlemesine görüşmeler, dikkat çekici bir ortak noktaya işaret ediyor: Hem okurlar hem de editörler, tık odaklı haberciliğin güvenilirliği zedelediği konusunda hemfikir. Bu bulgu, etik sorunun yalnızca teorik değil, sahada da hissedildiğini gösteriyor.
Bilimsel Bir Uyarı: Habercilik Nereye Gidiyor?
Çalışma, internet gazeteciliğinin sürdürülebilirliği açısından etik ilkelerin yeniden tanımlanması gerektiğini savunuyor. Aksi hâlde, kısa vadeli tıklanma kazanımları uğruna uzun vadeli kamusal güvenin kaybedileceği uyarısında bulunuyor. Bu tez, dijital çağda haberciliğin geleceğine dair güçlü bir bilimsel alarm niteliği taşıyor.
Kaynak
Akın AY, İnternet Gazeteciliğinde Yaşanan Etik Sorunlar ve Çözüm Önerileri: Tık Odaklı Habercilik Analizi, Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2023. Tez No; 857280