Besin alerjisi… Bir çocuğun hayatını saniyeler içinde tehdit edebilecek kadar ciddi; bir ailenin gündelik yaşamını kökten değiştirecek kadar sarsıcı. Peki ebeveynler bu süreci ne kadar doğru yönetebiliyor? Bilgiye nereden ulaşıyorlar? Sosyal medya gerçekten güvenilir bir eğitim aracı olabilir mi?
Bu sorulara yanıt arayan kapsamlı bir doktora çalışması, besin alerjisi olan çocukların ebeveynlerine verilen yapılandırılmış eğitimin etkisini bilimsel yöntemlerle mercek altına aldı. Üstelik biri geleneksel yüz yüze, diğeri sosyal medya (Instagram) üzerinden olmak üzere iki farklı yöntem karşılaştırıldı.
Bilimsel Temelli Bir Müdahale: Model Destekli Eğitim
Araştırma, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Programı bünyesinde yürütüldü. Çalışma, TÜBİTAK tarafından 224S918 numaralı proje kapsamında desteklendi.
Eğitim programı, hemşirelikte sağlığı geliştirme yaklaşımlarının önemli kuramsal çerçevelerinden biri olan Pender’in Sağlığı Geliştirme Modeli temel alınarak hazırlandı. Bu model; bireyin sağlık davranışlarını benimseme, sürdürme ve geliştirme süreçlerini sistematik biçimde ele alıyor.
Araştırmada geliştirilen “Besin Alerjisi ile Yaşam Eğitimi (BAYE)” programı;
-
Besin alerjisinin tanımı
-
Anafilaksi belirtileri
-
Acil durum yönetimi
-
Etiket okuma becerisi
-
Kaçınma stratejileri
-
Günlük yaşam planlaması
gibi hayati başlıkları kapsayacak şekilde yapılandırıldı.
İki Farklı Yol, Aynı Hedef: Bilgi Artışı
Çalışma, ön test–son test yarı deneysel tasarımda gerçekleştirildi.
Toplam 70 ebeveyn iki gruba ayrıldı:
-
35 ebeveyn → Yüz yüze eğitim
-
35 ebeveyn → Instagram üzerinden eğitim
Ebeveynlerin bilgi düzeyleri eğitim öncesi ve sonrası ölçüldü.
Bulgular Ne Diyor?
-
Eğitim öncesinde iki grup arasında anlamlı bir fark yoktu.
-
Eğitim sonrasında her iki grubun da bilgi puanları anlamlı şekilde arttı.
-
Zaman etkisi istatistiksel olarak güçlü bulundu (F=66,737; p<0,001).
-
Ancak zaman*grup etkileşiminde anlamlı fark görülmedi.
Bu sonuç, bilgi artışının yönteme değil, eğitimin kendisine bağlı olduğunu gösterdi. Yani hem yüz yüze hem Instagram eğitimi eşit derecede etkiliydi.
Sosyal Medya: Risk mi, Fırsat mı?
Araştırmanın dikkat çeken yönlerinden biri, Instagram üzerinden yürütülen eğitimin de yüz yüze eğitim kadar bilgi artışı sağlaması.
Bu bulgu, sosyal medyanın:
-
Doğru yapılandırıldığında
-
Kanıta dayalı içerikle desteklendiğinde
-
Uzman kontrolünde yürütüldüğünde
etkili bir sağlık eğitimi platformuna dönüşebileceğini ortaya koyuyor.
Ancak çalışmada önemli bir nüans da vurgulanıyor: Instagram grubunda etkileşim sınırlılığı, öğrenme derinliğini etkileyebilir. Bu nedenle dijital eğitimlerin interaktif tasarlanması kritik önem taşıyor.
Neden Bu Çalışma Önemli?
Besin alerjisi, yalnızca biyolojik değil; psikososyal, ekonomik ve davranışsal boyutları olan karmaşık bir sağlık sorunu. Ailelerin:
-
Kaygı düzeyleri
-
Karar verme süreçleri
-
Acil durum yönetimi becerileri
doğrudan bilgi düzeyleriyle ilişkili.
Bu araştırma, sistematik ve kuramsal temele dayalı bir eğitimin ebeveyn bilgi düzeyini anlamlı biçimde artırdığını bilimsel olarak ortaya koyuyor. Aynı zamanda pediatri hemşirelerinin eğitim ve danışmanlık rolünü güçlendiren kanıt sunuyor.
Eğitim, Hayat Kurtarabilir
Araştırma sonuçlarına göre:
-
Besin Alerjisi ile Yaşam Eğitimi (BAYE), ebeveynlerin bilgi düzeyini artırmaktadır.
-
Yüz yüze ve Instagram yöntemleri bilgi aktarımında eşit derecede etkilidir.
-
Sistematik ve model temelli eğitimler, ailelerin alerji yönetiminde daha bilinçli kararlar almasını sağlar.
Dijital çağda sağlık eğitiminin geleceği, geleneksel yöntemlerle sosyal medyanın bilimsel entegrasyonunda şekilleniyor olabilir.
Kaynak
Özeflanili, A. (2025). Besin Alerjisi Olan Çocuğa Sahip Ebeveynlere Yüz Yüze ve Sosyal Medya Aracılığı ile Verilen Pender’in Sağlığı Geliştirme Modeline Temellendirilmiş Besin Alerjisiyle Yaşam Eğitiminin Etkisinin Değerlendirilmesi. Doktora Tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara. (TÜBİTAK 224S918 nolu proje desteğiyle) Tez No; 919497
