Kent yaşamının artan riskleri, özellikle evcil hayvanlarda travmatik yaralanmaları daha görünür hale getiriyor. Kafa travması geçiren kedilerde prognozun belirlenmesi ise veteriner hekimlikte hâlâ önemli bir belirsizlik alanı. İşte tam da bu noktada, Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde Veteriner Cerrahisi Anabilim Dalı’nda hazırlanan bir doktora tezi, travmatik beyin hasarında biyobelirteç temelli yeni bir yaklaşımı gündeme taşıyor.
Arda Şenel tarafından, Prof. Dr. Ümit Kaya danışmanlığında hazırlanan çalışma; travmatik beyin hasarlı kedilerde Serum Amiloid A (SAA) düzeylerinin, Modifiye Glasgow Koma Skalası (mGKS) ile birlikte değerlendirilerek hasta sağ kalımının öngörülüp öngörülemeyeceğini araştırdı.
Ortaya çıkan sonuçlar, klinik pratiği doğrudan etkileyebilecek nitelikte.
Travmatik Beyin Hasarında Biyobelirteç Arayışı
Travmatik beyin hasarı (TBH), primer mekanik hasarın ardından gelişen sekonder süreçlerle ilerleyen kompleks bir patolojidir. Ödem, iskemi, inflamasyon ve intrakraniyal basınç artışı gibi mekanizmalar, klinik seyrin belirlenmesinde kritik rol oynar.
Bu çalışmanın temel hipotezi şuydu:
Travmanın şiddeti arttıkça Serum Amiloid A (SAA) düzeyleri yükselecek ve bu artış sağ kalımla ilişkili olacaktır.
SAA, akut faz proteini olarak sistemik inflamatuvar yanıtın güçlü bir göstergesidir. Ancak veteriner nörolojide, özellikle kedilerde travmatik beyin hasarında prognoz belirteci olarak kullanımı literatürde sınırlı düzeydedir.
26 Travmatik Olgu Üzerinde Prospektif Takip
Çalışmaya travma öncesinde bilinen bir sağlık sorunu bulunmayan 26 sahipli kedi dahil edildi.
-
Travma tanısı anamnez ve nörolojik muayene ile doğrulandı.
-
İlk değerlendirmede Modifiye Glasgow Koma Skalası uygulandı.
-
Serum örnekleri travmanın 0., 1., 2. ve 3. günlerinde alındı.
-
Numuneler -20°C’de saklanarak ELISA yöntemiyle analiz edildi.
Elde edilen veriler;
-
Student t testi
-
Mann Whitney U testi
-
Kruskal Wallis testi
-
ROC analizi
-
Youden J indeksi
-
Kaplan-Meier sağ kalım analizi
-
Spearman korelasyon analizi
kullanılarak değerlendirildi.
Tüm istatistiksel analizler Stata 16 programında gerçekleştirildi.
mGKS ile SAA Arasında Anlamlı ve Zıt Bir İlişki
Çalışmanın en dikkat çekici bulgusu şu oldu:
Modifiye Glasgow Koma Skalası ile Serum Amiloid A düzeyleri arasında anlamlı ve ters yönlü bir ilişki saptandı.
Yani;
-
mGKS puanı düştükçe (nörolojik tablo ağırlaştıkça)
-
SAA düzeyleri yükseldi.
Bu sonuç, sistemik inflamatuvar yanıtın travmanın şiddetiyle paralel seyrettiğini ve biyokimyasal düzeyde prognoz hakkında bilgi verebileceğini ortaya koydu.
ROC Analizi: Tanısal Performans Ne Diyor?
Araştırmada ROC analizi ile hem mGKS’nin hem de SAA’nın sağ kalım tahminindeki performansı incelendi.
Youden J indeksi kullanılarak en uygun kesim noktaları belirlendi ve bu eşik değerler için:
-
Duyarlılık
-
Özgüllük
hesaplandı.
Elde edilen veriler, SAA düzeylerinin ölen ve hayatta kalan hastaları ayırt etmede istatistiksel olarak anlamlı performans gösterdiğini ortaya koydu.
Kaplan-Meier Analizi ile Sağ Kalım Süresi
Kaplan-Meier analizi ile bireylerin ortalama yaşam süresi hesaplandı. Sağ kalım eğrileri, biyobelirteç düzeyleri ile klinik skorların birlikte değerlendirilmesinin prognoz tahmininde daha güçlü bir model sunduğunu gösterdi.
Klinik Pratik İçin Ne Anlama Geliyor?
Bu tez çalışması, veteriner nörolojide önemli bir boşluğu dolduruyor:
-
SAA, yalnızca sistemik inflamasyon göstergesi değil;
-
Travmatik beyin hasarında prognoz belirteci olarak da değerlendirilebilir.
Modifiye Glasgow Koma Skalası ile birlikte kullanıldığında, klinisyene daha objektif bir karar zemini sunabilir.
Özellikle yoğun bakım sürecinde, erken dönemde prognozun öngörülmesi;
-
Tedavi stratejisinin belirlenmesi
-
Sahip bilgilendirmesi
-
Kaynak yönetimi
açısından kritik önem taşımaktadır.
Bilimsel Literatüre Katkı
Literatürde kedilerde travmatik beyin hasarında SAA’nın prognostik değerini doğrudan inceleyen çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu çalışma, biyokimyasal ve klinik parametrelerin birlikte analiz edilmesi açısından özgün bir model sunmaktadır.
Bulgular, travmatik beyin hasarının yalnızca nörolojik bir olay değil; sistemik inflamatuvar bir süreç olduğunu da güçlü biçimde ortaya koymaktadır.
Travmatik beyin hasarlı kedilerde Serum Amiloid A düzeyleri ile Modifiye Glasgow Koma Skalası arasında anlamlı ve ters yönlü bir ilişki bulunmuştur.
Bu sonuç, SAA’nın klinik değerlendirme süreçlerine entegre edilebilecek potansiyel bir prognostik biyobelirteç olduğunu göstermektedir.
Veteriner hekimlikte travmatik beyin hasarının yönetiminde, biyobelirteç temelli yaklaşımın gelecekte daha fazla önem kazanacağı öngörülmektedir.
Kaynak
Şenel, A. (2024). Kafa Travması Alan Travmatik Beyin Hasarlı Kedilerde Serum Amiloid A (SAA) Akut Faz Proteininin Nörolojik Muayene ve Modifiye Glasgow Koma Skalası ile Birlikte Takip Edilerek Hasta Sağ Kalımının Değerlendirilmesi. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Veteriner Cerrahisi Anabilim Dalı, Ankara. Tez No; 922583
