Günümüzde sağlıklı yaşam, yalnızca dengeli beslenme ya da egzersiz yapmakla sınırlı olmayan, çok boyutlu ve dinamik bir süreç olarak ele alınıyor. Ancak bu davranışları başlatan ve sürdürülebilir kılan temel gücün ne olduğu hâlâ bilimsel olarak tartışılan bir konu. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sağlık Yönetimi Anabilim Dalı’nda hazırlanan bir doktora tezi, bu soruya kapsamlı bir yanıt sunuyor.
Elif Özer tarafından yürütülen araştırma, bireylerin sağlıklı yaşam motivasyonunu etkileyen faktörleri belirlemek ve bu motivasyonu ölçebilecek geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmek amacıyla tasarlandı. Çalışma, nitel ve nicel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma bir araştırma modeliyle gerçekleştirildi.
Üç Temel Tema: Unsurlar, Dürtüler ve Yansımalar
Araştırmanın ilk aşamasında, sağlıklı yaşam davranışlarını benimseyen bireylerle yapılan görüşmeler sonucunda üç kapsayıcı tema ortaya kondu:
1. Sağlıklı Yaşama Motive Eden Unsurlar
Bireylerin sağlıklı yaşama yönelmesinde gelecek kaygısı, fiziksel sağlığı koruma isteği, psikolojik iyi oluşu artırma arzusu, sosyal çevreden destek görme ve sosyal olarak beğenilme gibi faktörlerin belirleyici olduğu saptandı.
2. Sağlıklı Yaşama Motive Eden Dürtüler
Geçmişte yaşanan hastalıklar, olumsuz yaşam deneyimleri, aile ve arkadaş çevresi ile sağlıksız yaşam tarzına sahip bireylerle karşılaşma, sağlıklı yaşama yönelmede güçlü birer tetikleyici olarak öne çıktı.
3. Sağlıklı Yaşamın Yansımaları
Sağlıklı yaşam alışkanlıklarını sürdüren bireylerin fiziksel sağlıklarının güçlendiği, sosyal ilişkilerinde daha aktif oldukları ve psikolojik olarak kendilerini daha iyi hissettikleri belirlendi. Ayrıca bu bireylerin özgüven ve özsaygılarında artış gözlendiği, genel yaşam kalitelerinin yükseldiği tespit edildi.
976 Kişilik Veriyle Geliştirilen Yeni Ölçek
Araştırmanın ikinci aşamasında, elde edilen nitel bulgular temel alınarak Sağlıklı Yaşam Motivasyonu Ölçeği (SYMÖ) geliştirildi. Ölçek geliştirme sürecinde üç farklı örneklem ve beş ayrı çalışma grubunda toplam 976 bireyden veri toplandı.
Yapılan analizler sonucunda, dört alt boyuttan ve 18 maddeden oluşan geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı ortaya kondu. Bu ölçek, bireylerin sağlıklı yaşam motivasyonunu nicel olarak değerlendirebilecek bilimsel bir araç niteliği taşıyor.
Sağlık Politikalarına ve Uygulamalara Yol Gösterici
Araştırma bulguları, sağlıklı yaşam davranışlarının sürdürülebilmesi için motivasyon kaynaklarının anlaşılmasının hayati önem taşıdığını ortaya koyuyor. Çalışma, sağlık politikalarının şekillendirilmesinde, toplumsal eğitim programlarının tasarlanmasında ve bireysel müdahalelerin geliştirilmesinde kullanılabilecek bilimsel bir zemin sunuyor.
Bilimsel Ufuk Açan Bir Katkı
Bu doktora çalışması, sağlıklı yaşam motivasyonunu yalnızca tek bir boyut üzerinden değil, bireysel deneyimler ve istatistiksel verilerle birlikte ele alarak literatüre özgün bir katkı sağlıyor. Geliştirilen ölçeğin, gelecekte yapılacak araştırmalarda da yaygın biçimde kullanılması bekleniyor.
Kaynak:
Özer, E. (2025). Sağlıklı Yaşam Motivasyonu: Güdüleyici Unsurların Çok Boyutlu İncelenmesi ve Ölçek Geliştirme Çalışması. Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta. Tez No; 932557