Türkiye, aktif deprem kuşakları üzerinde yer alması nedeniyle hem modern yapı stokunu hem de paha biçilemez tarihi miraslarını koruma noktasında kritik bir sınavla karşı karşıya. Yapılan yeni bir bilimsel çalışma, tarihi yığma yapıların deprem anındaki dinamik davranışlarını anlamak ve olası afetlere karşı nasıl güçlendirilebileceklerini belirlemek amacıyla çarpıcı analizler ortaya koydu. Amasya’da İlhanlı döneminden günümüze ulaşan Bimarhane (Darüşşifa) üzerinde gerçekleştirilen bu kapsamlı çalışma, tarihi yapıların deprem performanslarının öngörülmesinin gelecek nesillere aktarılmaları için hayati önem taşıdığını vurguluyor.

Dijital İkizler ile Deprem Simülasyonu

Araştırma kapsamında, tarihi yapının üç boyutlu hassas bir modeli oluşturuldu. Sonlu elemanlar yöntemi kullanılan bu modelleme tekniği, binanın deprem anında hangi noktalardan hasar alabileceğini milimetrik düzeyde hesaplamayı mümkün kıldı. Çalışmada, Kahramanmaraş merkezli 2023 depremlerinin ivme kayıtlarının yanı sıra, bölgenin depremselliği göz önünde bulundurularak 1992 Erzincan depremi verileri de kullanıldı. Bu simülasyonlar, tarihi dokunun sadece depreme değil, depremin yarattığı statik ve dinamik zorlanmalara karşı gösterdiği direnci bilimsel verilerle ortaya koydu.

Zayıf Noktalar ve Olası Hasarlar

Bilimsel analizler sonucunda, tarihi yapının deprem anında özellikle Kuzey-Güney doğrultusunda düşük performans sergilediği tespit edildi. Deformasyonların yoğunlaştığı kritik bölgeler ise şu şekilde sıralandı:

Bu bölgeler, depremin yarattığı yanal ötelenme ve gerilmelere karşı yapının en kırılgan kısımları olarak tanımlandı.

Gelecek Nesillere Aktarım İçin Güçlendirme Önerileri

Araştırma, sadece hasar tespitiyle kalmayıp, bu tarihi hazinenin özgünlüğünü bozmadan güçlendirilmesi için yenilikçi yöntemler de öneriyor. Özellikle taş temizliğinde hassas yöntemlerin kullanılması, zemindeki eğimin düzenlenerek yapıya su girişinin engellenmesi ve taşıyıcı elemanların lif takviyeli polimer (FRP) şeritler veya gergi çubuklarıyla desteklenmesi, yapının sünekliğini artıracak temel müdahaleler arasında yer alıyor. Bu yöntemlerin, yapının tarihi dokusunu korurken depreme dayanıklılığını maksimum seviyeye çıkarabileceği öngörülüyor.

Kaynak: Yılmaz, L. (2024). Tarihi Yığma Yapıların Restorasyonuna Yönelik Performans Analizi: Amasya Bimarhanesi Örneği [Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi]. Tez No; 876067

Muhabir: Merve Kiraz