Osmanlı saray mutfağından günümüze uzanan köklü mirası ve binlerce yıllık Anadolu kültürüyle Türkiye, dünyanın en zengin gastronomi duraklarından biri. Antep baklavasından Hamsiköy sütlacına, Hayrabolu tatlısından Kars helvasına kadar her şehrimiz kendi coğrafyasının ürünleriyle eşsiz lezzetler yaratıyor. Peki, 01 Adana’dan 81 Düzce’ye kadar hangi ilimizin hangi tatlısı meşhur? İşte plaka sırasıyla Türkiye’nin eksiksiz 81 il tatlı haritası!
Türkiye’nin 81 iline ait geleneksel tatlılar tek bir listede toplandı. Marmara’dan Güneydoğu’ya kadar coğrafi işaretli lezzetlerden saray mutfağına uzanan bu kapsamlı rehber, illerin en karakteristik tatlılarını bir araya getiriyor.
Marmara Bölgesi’nin Eşsiz Tatlıları
Edirne, Kırklareli ve Tekirdağ Lezzetleri
-
Edirne: Osmanlı saray mutfağından günümüze ulaşan, pürüzsüz dokulu Badem Ezmesi ve fırından çıktıktan sonra bolca pudra şekeri serpilerek servis edilen ay şeklindeki Kavala Kurabiyesi öne çıkar.
-
Kırklareli: Tuzsuz taze koyun ve inek peynirinden yapılan, şerbetiyle süngerimsi bir kıvam alan Peynir Tatlısı ile Balkan göçmen kültüründen gelen, hafif yanık yüzeyli Sütlü Hamur Tatlısı (Kaymakçına) bölgenin bilinen tatlılarındandır.
-
Tekirdağ: Üzerine bol tahin ve dövülmüş ceviz dökülerek sunulan coğrafi işaretli Hayrabolu Tatlısı ile taze tuzsuz peynirin kısık ateşte eritilip irmik ve şekerle kavrulmasıyla yapılan sıcak tüketilen Peynir Helvası yer alır.
İstanbul, Kocaeli, Yalova ve Bursa Tatlıları
-
İstanbul: Bakır tepsinin tabanında yüksek ateşte karamelize edilerek rulo şeklinde sarılan Kazandibi ve mısır nişastasından yapılan ince yufkaların gül suyu karışımıyla ıslatılmasıyla oluşan Güllaç en bilinenlerdendir.
-
Kocaeli: Kavrulmuş un ve tereyağının şeker ağdasıyla tel tel çekilmesiyle üretilen pamuksu Pişmaniye ve mayalı hamurun içine ceviz, tahin ve şeker sürülerek rulo yapılan Cevizli Kandıra Lokumu dikkat çeker.
-
Yalova: İncecik baklava yufkalarının arasına özel sütlü krema, ceviz ve Hindistan cevizi eklenerek fırınlanan coğrafi işaretli Yalova Sütlüsü ile yufka ve cevizle hazırlanan Termal Tatlısı sunulur.
-
Bursa: Uludağ eteklerindeki kestanelerin şerbetle kaynatılmasıyla elde edilen Kestane Şekeri, süt helvası ve Mustafakemalpaşa ilçesine özgü Kemalpaşa Tatlısı şehrin önemli lezzetleridir.
Bilecik, Sakarya, Düzce ve Çanakkale Tatlıları
-
Bilecik: El açması ince yufkaların büzülerek tepsiye dizilmesiyle yapılan Büzme Tatlısı ve fındık veya cevizle sarılıp burularak pişirilen Kıvrım Tatlısı bayram tatlıları arasında yer alır.
-
Sakarya: Beyaz kestane kabaklarının kendi suyunda pişirilmesiyle yapılan Adapazarı Kabak Tatlısı ve çimlendirilmiş buğday suyunun unla kaynatılmasıyla şekersiz yapılan Uhut Tatlısı bulunur.
-
Düzce: Fındık içi ve ceviz konup kızartıldıktan sonra şerbetlenen coğrafi işaretli Melengüçceği Tatlısı ile kat kat yerleştirilen Oturtma Tatlısı yöresel hamur tatlılarındandır.
-
Çanakkale: Taze tuzsuz koyun peyniri, irmik ve şekerin kavrulmasıyla hazırlanan Çanakkale Peynir Helvası ile kuru incirlerin ılık sütle mayalanmasıyla yapılan Biga İncir Uyutması öne çıkar.
Ege Bölgesi’nin Geleneksel Tatlıları
İzmir, Aydın ve Manisa Lezzetleri
-
İzmir: İrmik, yoğurt ve şekerin karıştırılıp fırınlanmasıyla yapılan Şambali ve cıvık hamurun kızgın yağda kızartılıp şerbete atıldığı İzmir Lokması sokak kültürünün simgesidir.
-
Aydın: İlave şeker kullanılmadan puding kıvamında hazırlanan coğrafi işaretli İncir Uyutması ve bütün ceviz içleri doldurularak haşlanan Cevizli İncir Tatlısı bilinir.
-
Manisa: 41 çeşit baharat ve şifalı otun şekerle kaynatılmasıyla hazırlanan Mesir Macunu ile irmik, badem ve tarçınla yapılan Şehzade Tatlısı saray geleneğini yansıtır.
Muğla, Denizli, Afyonkarahisar, Uşak ve Kütahya Tatlıları
-
Muğla: Yarımadanın bademleriyle hazırlanan Datça Badem Ezmesi ve el açması yufkalarla yapılan Muğla Saraylısı geleneksel tatlardandır.
-
Denizli: İnce açılan hamurların cevizle buluştuğu İnge Tatlısı ve taze ceviz içiyle hazırlanan Cevizli Kadayıf yer alır.
-
Afyonkarahisar: Mayalı hamurdan kurutulan ekmek kadayıfının manda kaymağıyla sunulan Kaymaklı Ekmek Kadayıfı ve Afyon Lokumu bölgenin en meşhurlarındandır.
-
Uşak: Yufka ve cevizin baklava formunda hazırlandığı Cendere Tatlısı ile çiçek şeklindeki demir kalıplarla yapılan Demir Tatlısı dikkat çeker.
-
Kütahya: Kavrulmuş un ve dövülmüş cevizin şeker şurubuyla yoğrulduğu Kütahya Cevizli Helvası ile el açması yufkalı Sini Baklavası sunulur.
Akdeniz Bölgesi’nin Zengin Tatlıları
Antalya, Isparta, Burdur ve Mersin Lezzetleri
-
Antalya: Mayalı akıtma hamurunun içine ceviz ve tarçın konarak yapılan Arap Kadayıfı ve tahinli Kabak Tatlısı yöresel lezzetlerdendir.
-
Isparta: Gül suyu katılarak fırınlanan Gül Tatlısı ve üzüm şırasının nişasta ve cevizle kaynatıldığı Kabune Tatlısı (Üzüm Peltesi) bulunur.
-
Burdur: Pirinç unu ve tam yağlı sütten yapılan Burdur Muhallebisi ile coğrafi işaretli Ceviz Ezmesi yer alır.
-
Mersin: Havuç püresinin şekerle kaynatılmasıyla yapılan Cezerye ve çöven otu kökünden yapılan beyaz köpükle sunulan Kerebiç ünlüdür.
Adana, Osmaniye, Hatay ve Kahramanmaraş Tatlıları
-
Adana: Nişasta muhallebisinin küp doğranıp buz ve şerbetle sunulduğu Bici Bici, Karakuş Tatlısı ve Taş Kadayıf öne çıkar.
-
Osmaniye: Kavrulmuş yer fıstıklarının unla kavrulmasıyla hazırlanan Yer Fıstıklı Helva ile baharatlı hamurdan yapılan Tatlı Kömbe sunulur.
-
Hatay: Tuzsuz özel peynirin tel kadayıf arasına konup kızartıldığı Antakya Künefesi ve sönmemiş kireç kaymağında bekletilen Kireçte Kabak Tatlısı tescillidir.
-
Kahramanmaraş: Keçi sütü ve salebin demir tokmaklarla dövülmesiyle yapılan Maraş Dövme Dondurması ve Ballı Börek coğrafi işaretli lezzetlerdendir.
İç Anadolu Bölgesi’nin Yöresel Tatlıları
Ankara, Konya, Karaman, Aksaray ve Niğde Lezzetleri
-
Ankara: Çok ince açılan yufkalarla yapılan coğrafi işaretli Beypazarı Baklavası ve pekmezli İnceğiz Tatlısı yer alır.
-
Konya: İki sac arasında pişirilen Sac Arası Tatlısı ile taze kaymak ve unla yapılan Konya Höşmerimi bilinir.
-
Karaman: Bal, badem ve baharatlarla yapılan Helva-i Cedid ile Guymak Tatlısı saray mutfağındandır.
-
Aksaray: Yufkaların cevizle rulo yapıldığı İncelek Tatlısı ve Aksaray Höşmerimi sunulur.
-
Niğde: Üzüm pekmezi, tereyağı ve unla yapılan Aside Tatlısı ile pekmezli şerbetli Niğde Helvası kış tatlılarıdır.
Nevşehir, Kırşehir, Kırıkkale, Çankırı ve Yozgat Tatlıları
-
Nevşehir: Tereyağı ve unun kavrulup pekmez dökülmesiyle yapılan Dolaz ve tahinli Üzüm Pekmezli Nevzine yer alır.
-
Kırşehir: "Anadolu lokumu" olarak bilinen Köftür ve Pekmez Peltesi geleneksel tatlardandır.
-
Kırıkkale: Tereyağında kavrulan unun sütlü şerbetle buluştuğu Keskin Tava Tatlısı ile Haside sunulur.
-
Çankırı: Tel tel çekilen Teltel Çekme Helva ve bayram tatlısı Yumurta Tatlısı bulunur.
-
Yozgat: Bakır tencerelerde kavrulan un ve tereyağıyla yapılan Yozgat Un Helvası ve İncir Uyutması dikkat çeker.
Sivas, Kayseri ve Eskişehir Lezzetleri
-
Sivas: Kalbur üzerinde şekil verilen Sivas Kalburabastısı ve Hurma Tatlısı yöreseldir.
-
Kayseri: Hamurunda tahin ve ceviz bulunan Nevzine Tatlısı coğrafi işaretlidir.
-
Eskişehir: Pişmaniyeye benzer teknikle yapılan Met Helvası ve boza eşlikçisi tatlılar yer alır.
Karadeniz Bölgesi’nin Eşsiz Lezzetleri
Bolu, Zonguldak, Bartın, Karabük ve Kastamonu Lezzetleri
-
Bolu: Şerbetli hamur tabanıyla Bolu Beyi Tatlısı ve ağızda dağılan Saray Helvası öne çıkar.
-
Zonguldak: Rendelenmiş kabakla yapılan Kabak Burması ile Beyaz Baklava sunulur.
-
Bartın: Süt ve kuru incirin püre haline getirilmesiyle yapılan İncir Dondurması ve Bartın Kabak Burması bulunur.
-
Karabük: Safranbolu safranıyla yapılan Safranlı Zerde ve tescilli Safranbolu Lokumu yer alır.
-
Kastamonu: Tel tel dokuya kavuşturulan Kastamonu Çekme Helvası ile Cırık Tatlısı coğrafi işaretlidir.
Sinop, Samsun, Ordu, Giresun ve Trabzon Lezzetleri
-
Sinop: Kuru üzüm ve ceviz dolgulu Tatlı Nokul ile Prenses Tatlısı sunulur.
-
Samsun: Fındıklı Kıvrım Tatlısı ve Bafra Nokulu tescilli lezzetlerdendir.
-
Ordu: Fındık ezmesiyle yapılan Fındıklı Un Helvası ve pekmezli Kabak Tatlısı bilinir.
-
Giresun: Bol fındıklı Giresun Fındıklı Burma Tatlısı ve Tel Kadayıf yer alır.
-
Trabzon: Toprak kaselerde fırınlanan Hamsiköy Sütlacı ve karabiberli muhallebisiyle Laz Böreği efsanevidir.
Rize, Artvin, Gümüşhane, Bayburt, Tokat, Amasya ve Çorum Lezzetleri
-
Rize: Siyah kokulu üzüm suyuyla yapılan Pepeçura ve sütlü muhallebili Rize Laz Böreği sunulur.
-
Artvin: Kuru meyvelerin tereyağında kavrulduğu Kaysefe ve Artvin Laz Böreği bulunur.
-
Gümüşhane: Dut şırası ve bal ile ipe dizilen cevizlerin buluştuğu Gümüşhane Kömesi ile Dut Pestili coğrafi işaretlidir.
-
Bayburt: Kış gecelerinde yapılan Bayburt Tel Helvası ve Tatlı Çorba yer alır.
-
Tokat: Fırınlanan Hira Tatlısı ve Zile Pekmezi Tatlısı dikkat çeker.
-
Amasya: Dene Hasudası ve bayat ekmekle yapılan Unutma Beni Tatlısı öne çıkar.
-
Çorum: Ev yufkasıyla yapılan Çorum Baklavası ile Teltel Helvası bilinir.
Doğu Anadolu Bölgesi’nin Geleneksel Tatlıları
Erzurum, Erzincan, Kars, Ardahan ve Iğdır Lezzetleri
-
Erzurum: Yumurtaya bulanarak kızartılan coğrafi işaretli Kadayıf Dolması ve Hasuta yer alır.
-
Erzincan: Kuru kayısıların pekmezle tatlandırıldığı Gasefe ve Kesme Kadayıf sunulur.
-
Kars: Sabırla kavrulan Kars Helvası ve Umaç Helvası kış tatlılarındandır.
-
Ardahan: Dut pekmeziyle yapılan Ardahan Hasutası ve şerit halindeki Mafiş bulunur.
-
Iğdır: Şekerpare kayısıların pişirilmesiyle yapılan Iğdır Kayısı Tatlısı ve Kaysava öne çıkar.
Ağrı, Muş, Bitlis, Van, Hakkari, Bingöl, Tunceli, Elazığ ve Malatya Lezzetleri
-
Ağrı: Kavrulmuş un ve pekmezle yapılan Hasude ile Omaç Helvası yer alır.
-
Muş: Helve-i Hasude ve cevizli Cevizli Pestil sunulur.
-
Bitlis: Coğrafi işaretli Gebole ve Halise Tatlısı bilinir.
-
Van: Kavrulmuş buğday unundan yapılan Kavut ve Eğdek Tatlısı bulunur.
-
Hakkari: Şemdinli balıyla tatlandırılan Laleped ve Aside dikkat çeker.
-
Bingöl: Dut pekmezli Dut Pekmezli Helva ve Löl Tatlısı yöreseldir.
-
Tunceli: Munzur balı ve cevizle yapılan Sire Tatlısı ile Dut Pekmezli Pestil Sarması yer alır.
-
Elazığ: Coğrafi işaretli Taş Ekmeği ve Orcik meşhurdur.
-
Malatya: Kaymak ve ceviz doldurulan tescilli Kayısı Dolması ile Yassı Kadayıf sunulur.
Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin Lezzetleri
Gaziantep, Şanlıurfa, Diyarbakır, Mardin ve Batman Lezzetleri
-
Gaziantep: AB tescilli Antep Baklavası, sabah tatlısı Katmer ve Şöbiyet öne çıkar.
-
Şanlıurfa: Coğrafi işaretli Şıllık Tatlısı ve bayram kurabiyesi Külünçe bulunur.
-
Diyarbakır: Tescilli Diyarbakır Burma Kadayıfı ve hafif bir türev olan Nuriye Tatlısı yer alır.
-
Mardin: Sıcak servis edilen Mardin Peynir Helvası ve Harire Tatlısı bilinir.
-
Batman: Yerel cevizle taş fırında pişirilen Batman Cevizli Kadayıfı ve Şam Böreği Tatlısı sunulur.
Siirt, Şırnak, Kilis ve Adıyaman Lezzetleri
-
Siirt: Siirt fıstıklı Siirt Fıstıklı Helva ile yufkalı Varaka Tatlısı yer alır.
-
Şırnak: Pekmez şerbetine batırılan Kutlık Tatlısı ve Hışır Tatlısı bulunur.
-
Kilis: Kaşıkla yenen tescilli Cennet Çamuru ve çöven köpüklü Gerebiç öne çıkar.
-
Adıyaman: Kalıplara basılarak dilimlenen Tene Helvası ve Adıyaman Şıllığı yöresel tatlılardandır.
Kaynaklar;
• Türk Patent ve Marka Kurumu (Coğrafi İşaretler Portalı)
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (Türkiye Kültür Portalı)
• Türkiye Gastronomi Turizmi Derneği (GTD)
• İl Kültür ve Turizm Müdürlükleri Yöresel Mutfak Envanterleri
• Geleneksel Türk Mutfağı ve Osmanlı Saray Mutfağı Araştırmaları



