Yapay zekâ sistemlerinin bazen gerçek dışı bilgiler üretmesi, bilim insanları arasında “halüsinasyon” olarak adlandırılıyor. Ancak bu terim, bazı uzmanlara göre yanıltıcı olabiliyor. Çünkü yapay zekânın hatalı yanıtları, yalnızca yanlış bilgi vermekten öte, adeta hikâye uydurabilme yeteneğini de gösteriyor.
Araştırmalara göre bu hatalar üç ana başlık altında toplanıyor: soruyla çelişen yanıtlar, verilen bağlamla çelişen bilgiler ve doğrudan gerçekle çelişen içerikler. Hatta bazı akademisyenler, “halüsinasyon” yerine “yapay zekânın uydurması” teriminin daha doğru olduğunu belirtiyor.
Bu durum, sadece teknik bir problem değil. Kullanıcılar için bilginin doğruluğunu sorgulama zorunluluğunu artırırken, çarpıtılmış bilgiler sosyal medyada ve iletişim ağlarında daha ikna edici olabiliyor. Hızla gelişen yapay zekâ teknolojileri, yanlış bilgi üretimini kolaylaştırıyor ve aldatıcı içeriklerin yayılmasını hızlandırıyor.
Kimi durumlarda yapay zekâ halüsinasyonları ciddi sonuçlar doğurabiliyor. 2023 yılında ABD’de Pentagon yakınlarında bir patlama iddiasıyla sosyal medyada yayılan sahte görsel, kısa sürede paniğe yol açmış ve borsada düşüşe sebep olmuştu. Bu olay, hatalı yapay zekâ içeriklerinin günlük hayatı ve ekonomiyi doğrudan etkileyebileceğini gösteriyor.
Uzmanlar, yapay zekâ çıktılarının her zaman doğrulanması gerektiğini vurguluyor. Özellikle sağlık, hukuk, finans ve haber alanlarında tek başına karar vermek yerine, bilgilerin güvenilir kaynaklardan teyit edilmesi hayati önem taşıyor. Geliştiricilerin de hatalı içerik üretme riskini azaltacak doğrulama mekanizmaları ve etik filtreler geliştirmesi gerekiyor.
Ayrıca okullarda ve medya ortamlarında dijital ve yapay zekâ okuryazarlığının artırılması, “Bu bilgi nereden geliyor ve doğrulanabilir mi?” sorusunun yaygınlaşması açısından kritik öneme sahip.
Özetle, yapay zekâ halüsinasyonu artık sadece bir bilgi hatası değil; mantıksal, dilsel ve toplumsal boyutları olan karmaşık bir dijital risk alanı. Kullanıcılar, teknolojiye güvenmekle birlikte eleştirel düşünme ve doğrulama alışkanlıklarını kaybetmemeli.
Halüsinasyon Türleri:
-
Soruyla çelişen yanıtlar
-
Bağlamla çelişen bilgiler
-
Doğrudan gerçekle çelişen içerikler
-
Matematiksel ve mantık hataları
-
Uydurma kaynaklar ve sağlık bilgileri
-
Dil, çeviri ve tekrar hataları
Kaynak ; TÜBİTAK