Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi’nde yürütülen doktora tezine göre bilinçli farkındalık temelli psikoeğitim programı, ergenlerin mantık dışı inançlarını, negatif duygularını ve zorba davranışlarını anlamlı biçimde azaltıyor. Bulgular, okul temelli ruh sağlığı müdahaleleri için yeni bir yol haritası sunuyor.
Ergenlik… Duyguların yoğunlaştığı, düşüncelerin hızlandığı ve davranışların keskinleştiği bir dönem. Bu dönemde yaşanan içsel karmaşa, kimi zaman mantık dışı inançlarla besleniyor, kimi zaman yoğun negatif duygulara dönüşüyor ve kimi zaman da zorba davranışlar olarak dışa vuruluyor. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi’nde hazırlanan bir doktora tezi, bu karmaşık döngüyü kırabilecek güçlü bir yaklaşımı bilimsel olarak ortaya koyuyor: Bilinçli farkındalık temelli psikoeğitim.
Haziran 2025’te tamamlanan araştırma, ergenlerin düşünce, duygu ve davranış dünyasında farkındalık temelli bir eğitimin nasıl dönüştürücü bir etki oluşturduğunu deneysel verilerle gözler önüne seriyor.
Bilinçli Farkındalık Nedir ve Neden Önemlidir?
Bilinçli farkındalık; bireyin içinde bulunduğu ana, yargılamadan, kabullenici ve dikkatli bir şekilde odaklanması olarak tanımlanıyor. Bu yaklaşım, yalnızca “anda kalmayı” değil; düşüncelerin, duyguların ve bedensel duyumların nasıl ortaya çıktığını fark etmeyi de kapsıyor.
Tezde, bilinçli farkındalığın ergenlerde özellikle üç alanda etkili olabileceği vurgulanıyor:
-
İşlevsiz ve mantık dışı düşüncelerin fark edilmesi
-
Negatif duyguların düzenlenmesi
-
Davranışların daha bilinçli biçimde yönlendirilmesi
Bu üç alanın birbirini beslediği düşünülürse, tek bir müdahale ile zincirleme bir iyileşmenin mümkün olabileceği görülüyor.
Araştırma Nasıl Yürütüldü?
Çalışma, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Orta Karadeniz Bölgesi’nde bir lisede öğrenim gören öğrencilerle gerçekleştirildi.
-
15 öğrenci deney grubunda,
-
12 öğrenci kontrol grubunda yer aldı.
Deney grubuna bilinçli farkındalık temelli psikoeğitim programı uygulanırken, kontrol grubuna herhangi bir müdahale yapılmadı. Araştırmada ön test, son test ve izleme testleri kullanıldı.
Ergenlerin:
-
Mantık dışı inançları
-
Pozitif ve negatif duygulanımları
-
Zorbalık davranışları
geçerli ve güvenilir ölçeklerle ölçüldü. Ayrıca öğrenciler ve öğretmenlerle yapılan görüşmelerle nitel veriler de toplandı.
Mantık Dışı İnançlarda Anlamlı Azalma
Araştırmanın bulgularına göre, psikoeğitim programına katılan öğrencilerin mantık dışı inançlarında istatistiksel olarak anlamlı bir düşüş yaşandı.
Bu sonuç, ergenlerin kendilerine ve çevrelerine yönelik katı, esnek olmayan ve gerçekçi olmayan düşüncelerini sorgulamaya başladıklarını gösteriyor. Başka bir ifadeyle, “Her zaman mükemmel olmalıyım” ya da “Herkes beni onaylamalı” gibi inançlar zayıflıyor.
Negatif Duygular Geriliyor
Programın bir diğer dikkat çekici etkisi, negatif duygulanımlardaki azalma oldu. Kaygı, öfke, stres ve karamsarlık gibi duyguların düzeylerinde anlamlı düşüşler tespit edildi.
Bu bulgu, bilinçli farkındalık çalışmalarının ergenlere duygularını bastırmak yerine tanıma ve düzenleme becerisi kazandırdığını düşündürüyor.
Zorba Davranışlar Neden Azaldı?
Tezin en çarpıcı sonuçlarından biri, deney grubundaki öğrencilerin zorba davranışlarında görülen belirgin düşüş.
Araştırma, zorbalığın yalnızca davranışsal bir sorun olmadığını; altında çoğu zaman işlevsiz düşünceler ve yoğun negatif duygular bulunduğunu ortaya koyuyor. Bu iki alan güçlendikçe, davranışlar da olumlu yönde değişiyor.
Öğrenci ve Öğretmen Gözlemleri Ne Söylüyor?
Nitel bulgular, nicel sonuçları destekler nitelikte.
Öğrenciler; kendilerini daha iyi tanıdıklarını, duygularını daha kolay fark ettiklerini ve tepkilerini kontrol edebildiklerini ifade ediyor.
Öğretmenler ise öğrencilerde daha sakin, daha düşünerek hareket eden ve sosyal ilişkilerinde daha uyumlu bir profil gözlemlediklerini belirtiyor.
Okullar İçin Yeni Bir Yol Haritası mı?
Bu tez, bilinçli farkındalık temelli psikoeğitim programlarının okullarda önleyici ruh sağlığı hizmetleri kapsamında yaygınlaştırılabileceğine işaret ediyor.
Zorbalıkla mücadelede yalnızca disiplin temelli yaklaşımlar yerine, öğrencilerin iç dünyasını güçlendiren bütüncül programların daha kalıcı sonuçlar doğurabileceği görülüyor.
Bilimsel Sonuç: İçten Dışa Değişim Mümkün
Araştırma, ergenlerin değişiminin önce düşüncede başladığını, ardından duygulara ve davranışlara yansıdığını gösteriyor. Bilinçli farkındalık temelli psikoeğitim, bu içsel dönüşüm için güçlü bir anahtar sunuyor.
Kaynak:
YİĞİT, Atakan (2025). Bilinçli Farkındalık Temelli Psikoeğitim Programının Ergenlerin Mantık Dışı İnançlarına, Negatif Duygulanımlarına ve Zorba Davranışlarına Etkisi. Doktora Tezi, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Tez No; 950095