Bir zamanlar yalnızca geleneksel alışkanlıkların parçası olarak görülen ev yapımı gıdalar, bugün bilimsel verilerle desteklenen güçlü bir tüketim eğilimine dönüşmüş durumda. Süleyman Demirel Üniversitesi’nde tamamlanan bir doktora çalışması, ev yapımı gıdaların hanehalkı tercihlerini hangi dinamiklerin yönlendirdiğini ve bu tercihin arkasındaki ekonomik mantığı gözler önüne seriyor.
Araştırma, ev mutfağında üretilen yoğurttan reçele, turşudan peynire kadar pek çok ürünün, yalnızca damak tadı meselesi olmadığını; aynı zamanda sağlık algısı, sosyo-ekonomik yapı ve kültürel mirasla doğrudan ilişkili olduğunu ortaya koyuyor.
Ev Yapımı Gıda: Bir Gelenekten Fazlası
Çalışmaya göre, ev yapımı gıdalar hanehalkları tarafından yaygın biçimde tercih ediliyor. Bu tercihin temelinde, ürünlerin daha sağlıklı olduğu algısı ve katkı maddesi içermediğine dair güçlü inanç bulunuyor.
Araştırma, ev yapımı gıdaların sadece nostaljik bir alışkanlık değil; bilinçli bir beslenme tercihi olarak konumlandığını ortaya koyuyor. Sağlık bilincine sahip bireylerin bu ürünleri daha fazla tükettiği belirleniyor.
Tüketici Kararlarını Şekillendiren Sosyo-Ekonomik Faktörler
Tez kapsamında yapılan analizler, ev yapımı gıda tüketimini etkileyen başlıca değişkenleri net biçimde ortaya koyuyor:
-
Gelir seviyesi
-
Eğitim düzeyi
-
Hanehalkı yaş ortalaması
-
Ev ortamının üretime uygunluğu
-
Aileden gelen alışkanlıklar
-
Ürünlere tanıdık ve akrabalar aracılığıyla erişim
Bu faktörlerin her biri, tüketicinin ev yapımı gıda tüketip tüketmemesinde anlamlı rol oynuyor.
Ekonometrik Modeller Ne Söylüyor?
Araştırmada elde edilen veriler, logit ve multinomial logit modeller kullanılarak analiz edildi.
Sonuçlar, ev yapımı gıdaların daha sağlıklı olarak algılanmasının ve üretim için ev ortamının uygun olmasının, tüketim ihtimalini güçlü biçimde artırdığını gösteriyor.
Bu bulgular, tüketici davranışlarının yalnızca fiyat odaklı değil, algı ve yaşam tarzı temelli olarak da şekillendiğini ortaya koyuyor.
Sağlıklı Beslenme ile Ekonomik Tercih Arasında Güçlü Bağ
Araştırma, sağlıklı beslenme eğilimi ile ev yapımı gıda talebi arasında doğrudan bir ilişki olduğunu ortaya koyuyor.
Ev yapımı gıdalar, bireylerin yalnızca beslenme tercihini değil; aynı zamanda harcama kalıplarını ve ekonomik kararlarını da etkiliyor.
Bu durum, ev yapımı gıdaları hem sağlık politikaları hem de yerel kalkınma açısından stratejik bir unsur haline getiriyor.
Politika Yapıcılar İçin Yol Haritası
Tez bulgularına göre;
-
Yerel üretimin teşvik edilmesi
-
Sürdürülebilir tüketim stratejilerinin geliştirilmesi
-
Tüketicilere yönelik bilinçlendirme ve eğitim programlarının artırılması
ev yapımı gıdaların yaygınlaşmasını destekleyecek temel adımlar arasında yer alıyor.
Ev Mutfağı, Geleceğin Gıda Politikalarında Anahtar Rol Oynayabilir
Araştırma, ev yapımı gıdaların yalnızca bireysel bir tercih olmadığını; toplumsal sağlık, yerel ekonomi ve sürdürülebilirlik açısından çok katmanlı bir etkiye sahip olduğunu gösteriyor.
Bu bulgular, geleceğin gıda politikalarında ev mutfağının göz ardı edilemeyecek bir aktör olabileceğine işaret ediyor.
Kaynak
KEBAPÇI, Hasan (2025). Ev Yapımı Gıda Ürünlerinin Talep Analizi: Isparta İli Örneği. Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, Isparta. Tez No; 938451
