Pomza sadece bir volkanik kaya değil. Atatürk Üniversitesi’nde yapılan bu bilimsel çalışma, pomzanın toprağın su, hava ve gözenek yapısını nasıl dönüştürdüğünü ve tarımsal üretimde yepyeni bir pencere açtığını ortaya koyuyor.
Toprağın Görünmeyen Dünyasında Bir Değişim Başlıyor
Toprak, tarımsal üretimin sessiz ama en belirleyici aktörü. Ancak onun verimliliğini belirleyen asıl unsurlar, çoğu zaman gözle görülmeyen fiziksel özelliklerinde gizli. Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü’nde tamamlanan bir yüksek lisans tezi, bu görünmeyen dünyaya odaklanarak çarpıcı bir sorunun peşine düştü:
Volkanik kökenli bir taş olan pomza, toprağın fiziksel kaderini değiştirebilir mi?
Erkan Özkayagil tarafından hazırlanan ve Prof. Dr. Mustafa Yıldırım Canbolat danışmanlığında yürütülen çalışma, pomzanın bitki yetiştirme ortamı olarak toprağa eklendiğinde neleri değiştirdiğini bilimsel verilerle ortaya koyuyor.
Deney Masasında Toprak ve Volkanik Taş Buluştu
Araştırmada, killi tın bünyeli bir toprak ile Erzurum-Pasinler yöresine ait açık gri renkli pomza kullanıldı. Pomza; üç farklı tane boyutuna ayrıldı ve toprağa %0’dan %100’e kadar değişen oranlarda karıştırılarak farklı yetiştirme ortamları oluşturuldu.
Bu ortamlarda toprağın;
-
hacim ağırlığı
-
toplam porozitesi
-
hava ve su geçirgenliği
-
evaporasyon süreci
-
toprak nem karakteristikleri
ayrıntılı şekilde ölçüldü.
Pomza Oranı Arttıkça Toprak Hafifliyor, Nefes Alıyor
Çalışmanın en dikkat çekici bulgularından biri, pomza oranı arttıkça toprağın hacim ağırlığının düşmesi oldu. Bu durum, toprağın daha gevşek ve işlenebilir bir yapıya kavuştuğunu gösteriyor.
Aynı zamanda toplam porozitenin artmasıyla birlikte:
-
hava geçirgenliği yükseldi
-
suyun ortam içinde hareketi kolaylaştı
Başka bir ifadeyle, pomza katkılı ortamlar toprağa adeta nefes aldırdı.
Su Toprakta Daha Uzun Kalıyor
Araştırma, pomzanın yalnızca hava dengesini değil, su yönetimini de kökten etkilediğini ortaya koyuyor. Pomza oranı arttıkça, evaporasyon sürecinde meydana gelen nem kaybının daha yavaş gerçekleştiği belirlendi.
Bu durum, suyun ortamda daha uzun süre tutulmasını sağlarken, bitkilerin suya erişimini de daha dengeli hale getiriyor.
Tarla Kapasitesi Artıyor, Solma Noktası Düşüyor
Toprak nem karakteristikleri açısından elde edilen veriler, pomzanın kritik eşiklerde önemli rol oynadığını gösteriyor.
-
Doygunluk ve tarla kapasitesi değerleri, pomza içeren ortamlarda arttı.
-
Özellikle %60 pomza içeren karışımlarda, devamlı solma noktası daha düşük değerlere indi.
Bu sonuçlar, bitkilerin strese girmeden daha uzun süre suya erişebileceğini işaret ediyor.
Bir Taş, Bir Sistem: Uygun Hava–Su Dengesi
Tezin sonuç bölümünde ulaşılan temel çıkarım net:
Pomza; tane iriliği ve gözenekli yapısı sayesinde, bitki yetiştirme ortamlarında uygun bir hava–su düzeni oluşturuyor.
Bu düzen;
-
fazla suyun drene edilmesini
-
yarayışlı nemin depolanmasını
-
kök bölgesinde dengeli bir ortam oluşmasını
birlikte mümkün kılıyor.
Toprak Yönetiminde Sessiz Bir Alternatif
Çalışma, pomzanın sadece bir inşaat malzemesi değil; aynı zamanda toprak yönetiminde önemli bir düzenleyici olduğunu ortaya koyuyor. Özellikle üretim dışı kalan pomzanın tarımsal amaçla değerlendirilmesi, çevre ve sürdürülebilirlik açısından da dikkat çekici bir potansiyel barındırıyor.
Bilimin Söylediği Net: Pomza Bir Seçenek Değil, Güçlü Bir Araç
Bu tez, pomzanın toprağın fiziksel ve hidrolik özellikleri üzerindeki etkilerini nicel verilerle ortaya koyarak, bitki yetiştirme ortamlarına dair yeni bir bilimsel perspektif sunuyor.
Toprağın sessiz dünyasında, volkanik bir taşın yarattığı bu etki, bilimsel açıdan üzerinde durulması gereken güçlü bir mesaj taşıyor.
Kaynak
Özkayagil, E. (2025). Bitki Yetiştirme Ortamı Olarak Kullanılan Pomzanın Toprak Fiziksel Özellikleri Üzerine Etkisi.
Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Anabilim Dalı, Erzurum. Tez No; 950886
