Bilimsel araştırmalar, coğrafi konumu ve jeolojik yapısı nedeniyle doğal afetlere açık olan bölgelerimizde, baraj güvenliğinin ne denli kritik bir "yaşam meselesi" olduğunu kanıtlıyor. Erzincan ilinde tarımsal sulama amacıyla inşa edilen Erzincan Barajı üzerine gerçekleştirilen yeni bir bilimsel çalışma, barajın olası bir yıkılma senaryosunda ortaya çıkabilecek tabloyu, teknolojinin tüm imkânlarını kullanarak adeta yeniden yazdı.
Hassas Teknolojilerle Felaket Senaryosu
Araştırma kapsamında, Erzincan Barajı çevresindeki 1.552,76 hektarlık alan, insansız hava araçları (İHA) kullanılarak havadan tarandı ve yüksek hassasiyetli sayısal yükseklik modelleri oluşturuldu. Bu, bölgenin dijital bir ikizinin yaratılması anlamına geliyor. Baraj gövdesinde meydana gelebilecek en kötü durum senaryosu teorik olarak modellendi ve saniyeler içinde barajın yıkıldığı bir "gedik" simülasyonu çalıştırıldı.
2 Boyutlu vs 3 Boyutlu: Gerçek Risk Hangisi?
Çalışmanın en çarpıcı bulgusu, geleneksel 2 boyutlu (2B) analiz yöntemleri ile gelişmiş 3 boyutlu (3B) analiz yöntemlerinin sonuçları arasındaki farkta ortaya çıktı.
-
Yapılan 3B simülasyonlar, taşkın alanında akım derinliğinin 12,30 metreye, akım hızının ise saniyede 19 metreye ulaşabileceğini gösterdi.
-
2B analizler bazı bölgeleri "güvenli" veya "az etkilenen" olarak işaretlerken, 3B analizler bu bölgelerin aslında ciddi taşkın riski altında olduğunu gözler önüne serdi.
Karar Vericiler İçin Hayati Uyarı
Araştırma, 2B analizlerin daha düşük maliyetli olması nedeniyle yaygın kullanılmasına rağmen, özellikle can güvenliğinin söz konusu olduğu durumlarda yetersiz kalabileceğini vurguluyor. 3B analizler, taşkın sularının çok daha geniş bir alana yayılabileceğini ve daha yıkıcı etkiler yaratabileceğini ortaya koyuyor.
Elde edilen verilere göre, 2B analiz senaryosunda tahmini can kaybı olasılığı 57 kişi olarak hesaplanırken, çok daha detaylı veriler sunan 3B analiz senaryosunda bu sayı 107 kişiye yükseliyor. Bu veriler, acil durum planlarının ve risk önleyici çalışmaların sadece 2B modellerle değil, topografyayı ve akış dinamiklerini üç eksende hassas bir şekilde yansıtan 3B modellerle desteklenmesi gerektiğini açıkça gösteriyor.
Kaynak: ÜSLÜ, A. (2024). Erzincan Barajı'nın Olası Yıkılma Senaryolarının Sayısal Analizlerle İncelenmesi ve Taşkın Etkilerinin Değerlendirilmesi (Doktora Tezi). Gümüşhane Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı. Tez No; 874326
