Doğanın sessiz tanıkları olan çam ağaçları, şehir yaşamının çevreye olan etkilerini kanıtlayan çarpıcı veriler sunuyor. Bilimsel bir araştırmada, Erzincan şehir merkezindeki hava kirliliğinin, sarıçam (Pinus sylvestris L. var. hamata Steven) ağaçları ve toprak üzerindeki ağır metal birikimi üzerindeki doğrudan etkileri mercek altına alındı.
Şehir Merkezinde Görünmez Metal Yükü
Erzincan şehir merkezinde belirlenen farklı bölgelerden (İstasyon, Aşağı Çarşı, Buğday Meydanı, Şehir Merkezi ve Park) toplanan bitki ve toprak örnekleri, laboratuvar ortamında detaylı analizlerden geçirildi. Elde edilen veriler, şehir merkezindeki bitki ve toprak yapısının, kırsal bir kontrol bölgesine kıyasla önemli ölçüde farklılık gösterdiğini ortaya koydu.
İnversiyon Etkisi Kirleticiyi Hapsediyor
Araştırma sonuçlarına göre, özellikle şehrin aşağı kotlarında yer alan İstasyon ve Aşağı Çarşı bölgeleri, ağır metal birikiminin en yoğun olduğu noktalar olarak belirlendi. Bu bölgelerdeki kirliliğin temel nedenlerinden biri olarak "inversiyon" (terselme) olayı işaret ediliyor. Kışın durgun havalarda yere yakın soğuk hava tabakası, üstteki sıcak hava tarafından adeta bir kapak gibi baskılanarak, şehirdeki kirli havanın dağılmasını engelleyip alt tabakalarda hapsolmasına neden oluyor.
Yapraklar Kirliliğin İzini Taşıyor
Bitkilerin, çevredeki kirliliği yansıtma kapasitesi üzerine yapılan incelemeler, yıkanmış ve yıkanmamış yapraklar arasında anlamlı yüzdelik farklar olduğunu gösterdi. Yıkanmamış yaprak yüzeylerinde tespit edilen yüksek ağır metal birikimi, doğrudan havadan gelen kirliliğin bir kanıtı olarak değerlendiriliyor.
Analizler sonucunda, tüm bölgelerdeki toprak ve bitkilerde nikel (Ni) ve demir (Fe) seviyelerinin, kabul edilen sınır değerlerin üzerinde yüksek düzeyde seyrettiği saptandı. Bununla birlikte, bitki kısımları incelendiğinde, ağır metal birikiminin en yüksek seviyede kabuk dokusunda gerçekleştiği gözlemlendi.
Bu çalışma, kentsel faaliyetlerin ve trafik yoğunluğunun ekosistem üzerindeki birikimli etkilerini somut bir şekilde gözler önüne sererek, hava kalitesinin korunması yönünde stratejiler geliştirilmesi gerektiğini hatırlatıyor.
Kaynak: Karakoyun, G. (2014). Erzincan’da Hava Kirliliğine Bağlı Olarak Sarı Çamlarda (Pinus sylvestris L. var. hamata Steven) Ağır Metal Birikimi. (Yüksek Lisans Tezi). Erzincan Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Anabilim Dalı. Tez No; 373761
