Dünya genelinde iklim kriziyle mücadele ve yeşil dönüşüm adımları sanayi üretiminin temel kurallarını baştan aşağı değiştirirken, çevreye salınan zararlı gazların sınırlandırılması ekonomik kalkınmanın da en kritik başlığı haline geldi. Küresel ticarette karbon ayak izini düşürmeyen tesislerin sınırda vergi ve pazar kaybı riskleriyle karşılaşması, Türkiye'de sanayi çarklarının çevre dostu teknolojilere geçişini zorunlu kıldı. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), hem çevreyi korumak hem de fabrikaların saldığı karbonu piyasa kurallarıyla denetleyip azaltmak amacıyla devrim niteliğinde bir adımı devreye aldı. 21 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelikle, Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) resmen kuruldu.
Sanayi Tesislerine Karbon Salımı Kotası Getirildi
Yeni sistem doğrudan çimento, demir-çelik, enerji üretimi gibi atmosfere yoğun sera gazı salan sanayi tesisleri ile fabrikaları kapsıyor. Yönetmelikle hayata geçirilen modelde devlete ait yetkili kurumlar, sanayi kuruluşları için toplam bir sera gazı salım üst sınırı belirleyecek. Belirlenen bu sınır çerçevesinde fabrikalara belirli miktarda salım hakkı, yani "tahsisat" verilecek. Her bir tahsisat, atmosfere bırakılabilecek tam bir tonluk karbondioksit eşdeğeri sera gazı hakkını temsil edecek. Çevreyi daha az kirleten sanayici elindeki fazla kota hakkını satabilecek; belirlenen sınırı aşan fabrika ise piyasadan ek kota satın almak zorunda kalacak.
Karbon Borsa Gibi Alınıp Satılacak
Sistemin bütün teknik altyapısını ve piyasa yönetimini Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. (EPİAŞ) yürütecek. Fabrikalar, İşlem Kayıt Sistemi (İKS) adı verilen resmi dijital kayıt platformuna kaydolarak hesap açacak. Tahsisatlar öncelikle EPİAŞ tarafından düzenlenecek ihalelerle birincil piyasada satışa sunulacak. İhalelere katılım için asgari teklif büyüklüğü 100 tona denk gelen 1 lot olarak uygulanacak. Ardından işletmeler, spot piyasada sürekli ticaret yöntemiyle ayda en az dört iş günü saat 10.00 ile 15.00 arasında karbon haklarını hisse senedi gibi birbirlerine satabilecek. Kurallara uymayan veya borcunu kapatmayan tesislerin işlem yapması engellenecek.
Daha Temiz Hava Ve Uluslararası Rekabet Gücü Sağlanacak
Teknik detaylarla dolu görünen bu mekanizma, sokaktaki vatandaşın doğrudan soluduğu havanın kalitesini ve ülkenin ekonomik refahını yakından ilgilendiriyor. Bu yönetmelikle vatandaşa vergi yükü getirilmiyor; aksine havayı en çok kirleten büyük sanayi kuruluşlarının bacalarına ekonomik bir filtre konuluyor. Tesislerin fazla kota parası ödememek için filtreleme, yenilenebilir enerji ve yeşil üretime yatırım yapması teşvik edilecek; böylece çevre kirliliği doğrudan kaynağında azaltılacak. Ayrıca Türk ihraç ürünlerinin Avrupa Birliği başta olmak üzere dünya pazarlarında karbon cezalarıyla karşılaşması önlenerek fabrikaların rekabet gücü ve istihdam dengesi korunmuş olacak.
Bu gece yürürlüğe giren yeni mevzuat hükümlerini EPDK Başkanı yürütecek.
