Instagram’da bir gönderi… Bir yanda estetik bir görsel, diğer yanda “çok şükür”, “niyet”, “dua” ya da “hamdolsun” gibi ifadeler. Peki bu paylaşımlar yalnızca bireysel dindarlığın yansıması mı, yoksa yeni medya kültürünün şekillendirdiği yeni bir dini temsil biçimi mi?
Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamlanan ve yeni medya kültürü ile din arasındaki ilişkiyi Instagram influencerları üzerinden inceleyen kapsamlı doktora tezi, bu soruya çarpıcı yanıtlar sunuyor. Araştırma, dinin dijital dünyada yalnızca aktarılan değil, yeniden üretilen ve dönüştürülen bir olguya dönüştüğünü gözler önüne seriyor.
Din, Yeni Medyada Nerede Duruyor?
Tez, medyayı yalnızca bir araç olarak değil, anlam üreten sembolik bir kültürel sistem olarak ele alıyor. Bu yaklaşım, dinin de medya içinde pasif bir içerik olmaktan çıkarak, yeni medya kültürünün dinamikleriyle şekillendiğini ortaya koyuyor.
Instagram özelinde bakıldığında din;
-
Görsellik,
-
Hikâyeleştirme,
-
Beğeni ve takipçi sayıları,
-
Etkileşim odaklı içerik üretimi
gibi unsurların etkisiyle klasik temsil sınırlarının dışına taşan bir görünüm kazanıyor.
İki Tip Dijital Dini Aktör: Entertainer ve Informer Influencerlar
Araştırmada, Instagram’da aktif olan 31 muhafazakâr influencer, netnografik yöntemle incelendi. Bulgular, bu influencerların dini temsillerinin iki ana tipte yoğunlaştığını gösteriyor:
Entertainer Influencerlar
Din, bu grupta estetik, tüketim, moda, müzik ve popüler kültürle iç içe sunuluyor. Tesettür modası, dini günlerin kutlama estetiği, takipçi sayısının “şükür” diliyle ritüelleştirilmesi bu temsiller arasında yer alıyor.
Informer Influencerlar
Bu grupta ise din; bilgi verme, rehberlik etme, nasihat ve manevi danışmanlık çerçevesinde temsil ediliyor. Ayetler, dualar, ahlaki öğütler ve dini kavramlar daha didaktik bir dille sunuluyor.
Her iki grupta da din, klasik vaaz veya metin merkezli anlatımdan uzaklaşıp platformun doğasına uygun biçimde yeniden kurgulanıyor.
Ritüeller, Semboller ve “Like” Kültürü: Dinin Yeni Görünümü
Tezin dikkat çeken bulgularından biri, dini ritüellerin Instagram’da görselleştirilmiş ve ritüalize edilmiş içerikler hâline gelmesi. Bayramlar, Ramazan, hac ve umre paylaşımları; estetik kompozisyonlar ve kişisel hikâyeler eşliğinde sunuluyor.
Hatta takipçi sayısının artışı bile zamanla bir tür dijital şükür ritüeline dönüşüyor. “3 milyon takipçiye çok şükür” gibi ifadeler, dinî söylemin platform dinamikleriyle nasıl iç içe geçtiğini gösteriyor.
Din Tüketiliyor mu, Yeniden mi İnşa Ediliyor?
Araştırma, influencerların dini içerikleri yalnızca bireysel inançlarını yansıtmak için değil; hedef kitlenin yaşam tarzı, beklentileri ve yeni medya alışkanlıklarına uygun stratejilerle ürettiğini ortaya koyuyor.
Bu durum, dinin:
-
Tüketimle ilişkilendiği,
-
Görsel estetikle anlam kazandığı,
-
Bireyselleştiği,
-
Geleneksel otoritelerden kısmen bağımsızlaştığı
yeni bir dini kamusallığa işaret ediyor.
Yeni Medya Kültürü, Yeni Bir Dini Sosyal Gerçeklik mi Doğuruyor?
Tezin vardığı temel sonuç şu:
Instagram’daki muhafazakâr influencerlar, dinî içerikleri yeni medya kültürünün kurallarına göre yeniden üretiyor. Ortaya çıkan bu temsiller, hem mevcut dini sosyal gerçekliğin bir yansıması hem de onun gelecekteki biçimlerinin habercisi.
Bu yönüyle çalışma, din sosyolojisi açısından yalnızca bugünü değil, dijital çağda inancın alacağı muhtemel yönleri de anlamaya imkân tanıyor.
Kaynak
Nihat Oyman,
“Yeni Medya Kültürü ve Din: Instagram’daki Influencerların Temsil Stratejilerine Netnografik Bir Bakış”,
Doktora Tezi,
Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü,
Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, 2025. Tez No; 938747