Asansörde herkes tavana bakarken boncuk boncuk terleyen o kişi siz misiniz? Ya da sessiz bir ofis ortamında karnınızdan gelen senfoniyi bastırmak için aniden yapay bir "öksürük krizine" girenlerden misiniz? Endişelenmeyin, bu "gürültülü" ve utanç verici sorunda yalnız değilsiniz. Tıbbi araştırmalara göre sağlıklı bir insan günde ortalama 14 ila 23 kez gaz çıkarıyor. Ancak bu sayı kontrolden çıkıp "aralıksız" bir hale geldiğinde, vücudunuz size bir şeyler anlatmaya çalışıyor olabilir. Uzmanlar, aşırı gaz oluşumunun altında yatan şaşırtıcı nedenleri sıraladı.
Farkında Olmadan Hava Yutuyor Olabilirsiniz
Tıpta "aerofaji" olarak adlandırılan hava yutma durumu, aşırı gazın en yaygın ancak en az bilinen suçlularından biri. Özellikle yemek yerken acele edenler, gün boyu sakız çiğneyenler veya pipetle içecek tüketenler, midelerine sürekli olarak hava pompalıyor. Sindirim sistemine giren bu "kaçak yolcu", vücudu ya geğirme yoluyla ya da bağırsak gazı olarak terk etmek zorunda kalıyor.
Sağlıklı Beslenmenin Görünmeyen Bedeli
"Daha sağlıklı besleniyorum ama daha çok şişiyorum" diyorsanız, suçlu tabağınızdaki o masum görünen lifli gıdalar olabilir. Fasulye, mercimek, brokoli, lahana ve tam tahıllar sağlık deposu olsalar da, içerdikleri kompleks karbonhidratlar ince bağırsakta tam olarak emilemez. Kalın bağırsağa geçen bu besinler, buradaki bakteriler tarafından parçalanırken yan ürün olarak yoğun miktarda gaz açığa çıkarır.
Bağırsak Bakterileri Yanlış Yerde Olabilir
Normal şartlarda kalın bağırsakta bulunması gereken bakterilerin, ince bağırsağa doğru yayılması durumuna SIBO (İnce Bağırsakta Aşırı Bakteri Çoğalması) adı veriliyor. Bu durum yaşandığında, besinler henüz sindirim yolunun başındayken fermente olmaya başlıyor. Sonuç ise yemekten hemen sonra başlayan karın şişliği ve durdurulamayan gaz çıkışı oluyor.
Gıda İntoleransları Alarm Veriyor
Vücudunuz bazı besinleri sindirmek için gerekli enzimlere sahip olmayabilir ve bunu size "gaz" yoluyla haber veriyor olabilir. Toplumda sıkça görülen laktoz (süt ürünleri) veya gluten hassasiyeti, bu besinler tüketildiğinde bağırsaklarda bir savaşa neden oluyor. Sindirilemeyen gıdalar bakteriler için ziyafete dönüşüyor ve bu süreç aşırı gaz üretimiyle sonuçlanıyor.
Stres Bağırsakları Kilitliyor
Beyin ile bağırsaklar arasında doğrudan bir iletişim hattı bulunuyor. Aşırı stres ve kaygı durumlarında vücut "savaş ya da kaç" moduna girerek sindirim fonksiyonlarını yavaşlatıyor veya düzensizleştiriyor. İrritabl Bağırsak Sendromu (Huzursuz Bağırsak) olarak bilinen durum, stresle tetiklenerek bağırsak hareketlerini bozuyor ve gaz sıkışmalarına yol açıyor.
Sorun Nerede Başlıyor: Mide Mi, Bağırsak Mı?
Uzmanlara göre, gazın oluşma zamanı sorunun kaynağı hakkında en büyük ipucunu veriyor. Eğer yemekten hemen sonra, henüz sofradan kalkmadan şişkinlik ve geğirme ihtiyacı hissediyorsanız, bu genellikle "hava yutma" veya mide asidi sorunlarına işaret ediyor. Ancak şikayetler yemekten 2-3 saat sonra başlıyorsa, sorun sindirilemeyen besinlerin kalın bağırsağa ulaşmasıyla ilgili olabilir. Bu durumda gıda intoleransları (laktoz, gluten vb.) "olağan şüpheli" haline geliyor.
Dedektif Gibi İz Sürün: Gıda Günlüğü
Doktorlar, en doğru teşhis için vatandaşlara basit ama etkili bir yöntem öneriyor: 1 haftalık "besin günlüğü" tutmak. Yediğiniz yemekleri ve sonrasında hissettiğiniz rahatsızlık derecesini not etmek, hangi besinin size dokunduğunu ortaya çıkarıyor. Ayrıca "eliminasyon diyeti" adı verilen yöntemle, şüphelendiğiniz gıdayı (örneğin sütü) 3 gün boyunca hayatınızdan çıkarıp vücudunuzun tepkisini ölçebilirsiniz.
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Gaz çıkarmak doğal bir süreç olsa da, bazı belirtiler masum olmayabilir. Uzmanlar; gaz şikayetine eşlik eden şiddetli karın ağrısı, açıklanamayan kilo kaybı, dışkıda kan görülmesi veya kronik ishal/kabızlık durumlarında vakit kaybetmeden bir gastroenteroloji uzmanına başvurulması gerektiği konusunda uyarıyor.