Türkiye'de tarım ürünlerinin ticaretini daha güvenli, şeffaf ve modern bir yapıya kavuşturmayı hedefleyen adımlara yenileri eklendi. Ticaret Bakanlığının Sermaye Piyasası Kurulu ile koordineli şekilde hazırladığı iki yeni yönetmelik değişikliği, Resmî Gazete’nin 33394 sayılı nüshasında yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yapılan bu kapsamlı mevzuat güncellemeleri, Türkiye Ürün İhtisas Borsasındaki (TÜRİB) ticaret mekanizmasını güçlendirirken borsada işlem görecek ürün çeşitliliğini artırıyor ve borsa üyelerinin sorumluluk alanlarını yeniden belirliyor.
Borsada Ürün Yelpazesi Genişledi, Vadeli Sözleşmeler Netleşti
Yeni düzenlemeyle birlikte borsanın faaliyet alanı sadece Elektronik Ürün Senetleri (ELÜS) ile sınırlı kalmayıp fiziki ürünleri ve Bakanlıkça uygun görülen diğer sözleşmeleri de kapsayacak şekilde genişletildi. İleri tarihli alım-satım imkanı tanıyan vadeli işlem sözleşmelerinin tanımı baştan yapılarak; ELÜS'lerin yanı sıra borsa endekslerine dayalı işlemler de yasal güvenceye kavuşturuldu.
Aracı Kurumlara Kendi Adına İşlem Yetkisi ve Uyum Esnekliği
Aracı kuruluşların TÜRİB’de işlem yapabilmesi için borsaya üye olmaları zorunlu kılındı. Aracıların fiziki ürünü temsil eden spot senetleri (ELÜS) kendi hesaplarına alıp satamama kuralı korunurken, vadeli işlem sözleşmelerinde kendi ad ve hesaplarına işlem yapmalarına izin verildi. Hatalı verilen emirlerin düzeltilmesi veya küçük üreticilerin elinde kalan asgari limit altındaki ürünlerin pazarlanması ise bu yasağın istisnası tutuldu. Ayrıca aracı kurumların bu yeni sisteme tam uyum sağlaması için öngörülen son tarih 31 Aralık 2028’e kadar uzatıldı.
Ödeme, Teslimat ve Teminat Mekanizması Güçlendirildi
Alım-satım işlemlerinde tarafların haklarını korumak adına ödeme ve teslimat süreçleri ile temerrüt (yükümlülüğü yerine getirmeme) kuralları borsa yönergelerine bağlandı. İşlemlerin aksamadan yürümesi için borsa veya takas merkezi tarafından üyelerden; Türk Lirası, döviz, Devlet İç Borçlanma Senedi, ELÜS veya banka teminat mektubu şeklinde teminat yatırılması zorunlu tutulabilecek. Borsanın kendisi ise üyelerin veya takas kuruluşlarının müşterilerine karşı olası ihlallerinden doğrudan sorumlu olmayacak.
Bu Düzenleme Çiftçi, Tüccar ve Vatandaş İçin Ne Anlama Geliyor?
Atılan bu çifte hukuki adım, tarım ürünleri ticaretini doğrudan etkileyen somut sonuçlar doğuracak:
-
Aşırı Fiyat Dalgalanmaları Engellenecek: Vadeli işlemler ve endekse dayalı sözleşmeler sayesinde tarım ürünlerinin fiyatlarında sezonsal olarak yaşanan sert dalgalanmaların ve belirsizliklerin önüne geçilecek.
-
Üreticiye Geleceğe Yönelik Fiyat Garantisi: Çiftçiler ve üreticiler, ürünleri henüz tarladayken veya depodayken gelecekteki satış fiyatını sabitleyerek finansal risklerini sıfırlayabilecek.
-
Güvenli Ödeme ve Sağlam Teminat: İşlemlerde dövizden devlet tahviline, teminat mektubundan TL'ye kadar geniş bir teminat yelpazesinin zorunlu tutulabilmesi, alıcı veya satıcının parasını veya ürününü alamama riskini ortadan kaldıracak.
-
Küçük Üreticinin Ürünü Değerinde Satılacak: Borsa alt limitinin altında kalan küçük miktardaki ürünler dahi aracı kurumlar vasıtasıyla borsaya aktarılarak değerinde alıcı bulabilecek.
