Milyonlarca çalışan, fabrika bantlarında, güvenlik noktalarında veya hizmet sektörünün çeşitli kollarında geçimini sağlamak için uzun saatler boyunca ter döküyor. Özellikle gece gündüz döngüsünü zorlayan vardiyalı çalışmalar, işçileri hem fiziksel hem de zihinsel olarak oldukça yıpratıyor. Bu uzun mesailer sırasında nefes almak ve yenilenmek için ayrılan mola süreleri ise işverenler ile çalışanlar arasında sıklıkla anlaşmazlık konusu olabiliyor. Yargıtay tarafından alınan son emsal kararlar, uzun vardiyalarda çalışan işçilerin mola haklarına yönelik kafa karışıklığını gidererek net bir hukuki standart getirdi.
Kanuni Mola Süreleri Nasıl Belirleniyor?
4857 sayılı İş Kanunu'nun "Ara dinlenmesi" başlıklı 68. maddesi, işyerlerindeki mola sürelerinin asgari sınırlarını çiziyor. Yasaya göre, 4 saate kadar olan işlerde 15 dakika, 4 ile 7,5 saat arasındaki çalışmalarda yarım saat, 7,5 saati aşan durumlarda ise 1 saat mola verilmesi gerekiyor. Ancak kanunun 63. maddesi, bir işçinin günlük çalışma süresinin en fazla 11 saat olabileceğini emrediyor. Bu nedenle yasada yer alan "7,5 saati aşan çalışmalar için 1 saat" kuralı, hukuken 11 saate kadar olan mesaileri kapsıyor.
On Bir Saati Aşan Mesaiye Bir Buçuk Saat Mola
Pratikte yaygın olarak kullanılan 8 saat çalışma ve 20 saat dinlenme şeklindeki 8/20 vardiya sistemlerinde, fiili çalışma süreleri zaman zaman yasal sınırları aşabiliyor. Fazla mesai, bekleme veya işe hazırlık gibi nedenlerle işçinin günlük mesaisi 11 saatin üzerine çıkabiliyor. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2021/16018 ve 2025/3472 numaralı kararlarıyla bu duruma kesin bir çözüm getirdi. Yüksek mahkemenin yerleşik içtihadına göre, günlük fiili çalışma süresi 11 saati geçen işçinin daha fazla dinlenmeye ihtiyaç duyduğu kabul edilerek, asgari ara dinlenme süresinin en az 1,5 saate çıkarılması zorunlu kılındı.
Ara Dinlenme Süresinin Özellikleri Nelerdir?
İşçiye hak olarak tanınan bu 1,5 saatlik mola süresi, tamamen kişinin kendi inisiyatifine bırakılıyor. Çalışanlar bu zaman dilimini yemek, çay ve sigara molası veya diğer kişisel ihtiyaçları için serbestçe kullanabiliyor. Bu süreler çalışma süresinden sayılmadığı için ücretlendirilmiyor. Ancak işveren, mola süresi boyunca işçiyi fiilen çalıştırırsa bu zaman dilimi mesai olarak değerlendiriliyor. Yasalara göre mola süreleri iklim, mevsim ve işin niteliği göz önüne alınarak bölünerek kullandırılabiliyor ancak bu bölme işlemi, işçinin dinlenme hakkını ortadan kaldıracak ya da işlevsiz hale getirecek şekilde yapılamıyor.
