Doğu Anadolu’nun en yüksek noktalarından biri olan Erzincan’daki Esence Dağları, barındırdığı jeomorfolojik izlerle bölgenin buzul tarihine ışık tutuyor. Erzincan Ovası ile Tercan-Çayırlı depresyonu arasında, 3549 metreye ulaşan bu görkemli dağ silsilesi üzerinde gerçekleştirilen kapsamlı bilimsel çalışma, bölgenin sanılandan daha zengin bir buzul geçmişine sahip olduğunu kanıtladı.
Dağların Zirvesinde 47 Buzul İzleri
Modern Coğrafi Bilgi Sistemleri, Uzaktan Algılama teknikleri ve detaylı arazi çalışmalarıyla yürütülen araştırmada, Esence Dağları’nda toplam 8 buzul vadisi ve irili ufaklı 47 sirk tespit edildi. "Alp tipi" buzullaşma karakteri gösteren bu bölge, topografyanın şekillendirdiği eşsiz buzul vadileriyle dikkat çekiyor.
Özellikle Aksu, Yedigöller, Soğanlı, Teknecik ve Karakaya gibi buzul vadilerinde; aretler, morenler, buzul gölleri ve hörgüç kayalar gibi klasik buzul izlerinin yanı sıra, bölgenin soğuk geçmişine tanıklık eden kaya buzulları ve soliflüksiyon taraçaları gibi periglasiyal şekiller de kayıt altına alındı.
Buzulların Altındaki Çarpıcı Rakamlar
Yapılan buzul rekonstrüksiyonu (yeniden kurma) çalışmaları, paleobuzulların (eski dönem buzulları) bölgede yaklaşık 61,33 km²’lik devasa bir alan kapladığını ortaya koydu. Kalınlıkları 111 ile 230 metre arasında değişen bu buz devri kütlelerinin, vadi içlerinde 14 kilometreye varan mesafeler katederek 1900 metre rakıma kadar indiği belirlendi. Bölgedeki paleo kalıcı kar sınırının ise 2746 metre seviyelerinden geçtiği hesaplandı.
Buzullaşma Hangi Dönemde Yaşandı?
Araştırmanın en dikkat çekici kısımlarından birini de buzul depolarından alınan örneklerin yaşlandırma analizi oluşturuyor. Optik Uyarımlı Lüminesans (OSL) yöntemiyle elde edilen veriler, Esence Dağları’ndaki ana buzullaşmanın yaklaşık 33.000 ila 44.000 yıl öncesini kapsayan MIS 3 (Marine Isotope Stage 3) döneminde gerçekleştiğini ortaya koydu. Bu sonuç, Doğu Anadolu’daki iklimsel değişimlerin ve buzul geçmişinin küresel ölçekteki buzul takvimleriyle nasıl uyum sağladığını bilimsel olarak doğrulamış oldu.
Kaynak: Seven, M. (2024). Esence Dağları'nın (Erzincan) Buzul Jeomorfolojisi ve Jeokronolojisi. (Doktora Tezi). Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Elazığ. Tez No; 886610
