Çölyak hastalığı, buğday, arpa ve çavdarda bulunan “gluten” adlı proteine karşı bağışıklık sisteminin anormal tepki vermesiyle ortaya çıkan kronik bir sindirim sistemi hastalığıdır. İnce bağırsakta hasara yol açarak besin emilimini bozar ve vücudun birçok sistemini etkileyebilir.
Hastalık, her yaşta görülebilmekle birlikte genellikle çocukluk döneminde ya da yetişkinlikte belirti vermeye başlar. Genetik yatkınlığı olan kişilerde daha sık ortaya çıkmaktadır.
Çölyak Hastalığının Nedenleri
Çölyak hastalığının temel nedeni genetik yatkınlık ve gluten tüketimidir. Ailede çölyak hastalığı olan bireylerde risk daha yüksektir. Hastalık, bağışıklık sisteminin gluten proteinine karşı ince bağırsak yüzeyine saldırmasıyla gelişir.
Bu saldırı sonucunda bağırsaklarda bulunan ve besin emilimini sağlayan “villus” adı verilen yapılar zarar görür. Bu durum, vitamin ve mineral eksikliklerine yol açabilir.
Belirtileri Nelerdir?
Çölyak hastalığının belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişilerde şiddetli belirtiler görülürken, bazı hastalarda hafif ya da fark edilmeyen semptomlar olabilir.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
Kronik ishal veya kabızlık
Karın ağrısı ve şişkinlik
Kilo kaybı
Kansızlık (anemi)
Halsizlik ve yorgunluk
Çocuklarda gelişme geriliği
Ciltte döküntüler (dermatitis herpetiformis)
Kemik erimesi (osteoporoz)
Tanı Nasıl Konulur?
Çölyak hastalığının tanısı kan testleri ve ince bağırsak biyopsisi ile konulur. Kan testlerinde gluten karşıtı antikorların varlığı araştırılır. Şüpheli durumlarda endoskopi ile ince bağırsaktan örnek alınarak kesin tanı konur.
Uzmanlar, tanı sürecinde gluten içeren gıdaların tamamen kesilmemesi gerektiğini vurgulamaktadır. Aksi halde test sonuçları yanlış çıkabilir.
Tedavisi Var mı?
Çölyak hastalığının kesin bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır. Tek ve en etkili tedavi yöntemi ömür boyu glutensiz beslenmedir.
Glutensiz diyet uygulandığında ince bağırsak zamanla kendini yenileyebilir ve belirtiler büyük oranda ortadan kalkar. Ancak diyetin bozulması, hastalığın yeniden alevlenmesine neden olabilir.
Glutensiz Beslenmede Dikkat Edilmesi Gerekenler
Çölyak hastalarının şu gıdalardan uzak durması gerekir:
Buğday, arpa, çavdar ve bunlardan yapılan ürünler
Ekmek, makarna, bulgur, unlu mamuller
Paketli gıdalarda gizli gluten içeren ürünler
Tüketilebilecek gıdalar arasında ise:
Pirinç
Mısır
Patates
Et, balık ve yumurta
Sebze ve meyveler
Glutensiz unlar (örneğin pirinç unu, mısır unu)
