Elektrikli scooterlarda 15 yaş sınırı kuralına uymayanlara ve tedbir almayanlara cezalar yağıyor; altyapı eksikliği nedeniyle şirketlere kesilen 6 bin 923 TL'lik idari para cezası dikkat çekiyor.

Elektrikli scooter (e-scooter) kullanımı pratik bir ulaşım çözümü sunsa da, yürürlüğe giren yeni trafik düzenlemeleri ve sertleşen denetimler kurallara uymayan sürücülere çok ağır yaptırımlar getiriyor. Yapılan yasal güncellemelerle birlikte artık trafikte "görmezden gelinen" hatalar binlerce liralık idari para cezaları ile sonuçlanıyor.

Scooter kullanırken bütçenizi ve can güvenliğinizi tehlikeye atan, en çok ceza kesilen kritik hatalar şu başlıklar altında toplandı:

  • Kaldırımda Sürüş Yapmak: En katı kurallardan biridir. Yayaların güvenliğini tehlikeye attığı için kaldırımda scooter sürmek kesinlikle yasaktır. Sadece bisiklet yolu veya taşıt yolunun sağ şeridi kullanılmalıdır.

  • Çift Kişi Binmek: Scooterlar teknik olarak tek kişilik araçlardır. İki kişi binildiğinde denge kaybı ve kaza riski katlandığından ötürü doğrudan cezai işlem uygulanır.

  • Hız Sınırını Aşmak: Elektrikli scooterlar için yasal azami hız limiti 25 km/s olarak belirlenmiştir. Yazılımla bu hızın üzerine çıkacak şekilde modifiye edilmiş araçlar ağır cezalara tabidir.

    Zamanın Şifresi: 12 Hayvanlı Türk Takvimi ve Kozmik Döngü
    Zamanın Şifresi: 12 Hayvanlı Türk Takvimi ve Kozmik Döngü
    İçeriği Görüntüle

  • Yasak Yollara Çıkmak: Azami hız sınırı 50 km/s'nin üzerinde olan şehirler arası yollarda, otoyollarda ve tünellerde scooter kullanımı tamamen yasaktır.

  • Direksiyona Yük Asmak: Sırt çantası hariç, direksiyona poşet veya paket asarak dengeyi bozacak şekilde yük taşımak yasaktır.

  • Tek Elle Sürüş ve Akrobatik Hareketler: Sürüş esnasında tek eli bırakmak veya trafiği tehlikeye düşürecek hareketler sergilemek yüksek cezai yaptırımlarla sonuçlanır.

  • Yaş Sınırına Uymamak: Mevzuata göre 15 yaşından küçüklerin elektrikli scooter ile trafiğe çıkması yasaktır.

Güvenli Sürüş İçin Altın Kurallar

Cezalardan kaçınmanın ötesinde, olası yaralanmaların önüne geçmek için dikkat edilmesi gereken hususlar ise şunlar:

  • Kısa mesafelerde bile kask korumasını ihmal etmeyin.

  • Gece sürüşlerinde görünürlüğü artırmak adına reflektörlü kıyafetler tercih edin.

  • Çevredeki sesleri ve korna uyarılarını duyabilmek için sürüş esnasında kulaklık kullanmaktan kaçının.

  • Yola çıkmadan önce frenlerinizi, lastik basınçlarınızı ve aydınlatma sistemlerinizi mutlaka kontrol edin.

15 Yaş Sınırı, Zorunlu Donanımlar ve Ağır Cezalar!

Elektrikli scooterların uyması gereken yaş sınırı kuralları, güncel zorunlu donanımlar ve kullanım kısıtlamaları netleşti. Karayolları Trafik Kanunu ve paylaşımlı e-scooter yönetmeliklerine göre belirlenen güncel esaslar şu şekilde:

Yaş Sınırı ve Sorumluluk Esasları

Karayolları Trafik Kanunu ve paylaşımlı e-scooter yönetmeliklerine göre net yaş sınırları ve cezai sorumluluklar şunlardır:

  • Asgari Yaş Sınırı (15 Yaş): Elektrikli scooter kullanabilmek için en az 15 yaşını bitirmiş olmak şarttır. 15 yaşından küçüklerin (14 yaş ve altı) trafiğe açık alanlarda e-scooter kullanması kesinlikle yasaktır.

  • Ehliyet Durumu: 15 yaşını doldurmuş kişilerin e-scooter kullanması için herhangi bir sınıf sürücü belgesine (ehliyete) ihtiyacı yoktur.

  • Cezai Sorumluluk: 15 yaş altı bir çocuğun scooter kullanırken yakalanması durumunda, idari para cezası tutanağı velisine veya vasisine düzenlenir. Kiralama şirketlerinin (Martı, BinBin vb.) sistemlerine başkasının kimliğiyle sahte beyan vererek kaydolup çocuğuna kullandıran ebeveynler de doğrudan yasal olarak sorumlu tutulur.

Güncel Donanım Zorunlulukları (Şahsi ve Kiralık Araçlar)

Trafiğe çıkacak bir e-scooter'ın üzerinde bulunması yasal olarak zorunlu olan donanımlar şunlardır. Eksikliği halinde araçlar trafikten men edilebilir ve ceza kesilir:

  • Fren Sistemi: Araçta ön ve arka tekerlekleri güvenli bir şekilde kilitleyebilecek, birbirinden bağımsız çalışan en az iki fren mekanizması veya kombine güçlü bir fren sistemi bulunmalıdır.

  • Aydınlatma (Görünürlük): Ön kısımda geceleri en az 20 metre önü aydınlatabilecek beyaz ışık veren bir fener; arka kısımda ise diğer sürücülerin fark etmesini sağlayacak kırmızı ışık veren bir lamba ve kırmızı reflektör (yansıtıcı) bulunmalıdır.

  • Sesli Uyarı Cihazı: Yayaları ve diğer araçları uyarmak amacıyla, yeterli ses şiddetine sahip bir zil, korna veya benzeri sesli cihaz bulunması zorunludur.

  • Hız Sınırlayıcı (Yazılımsal Donanım): Araçların azami hızı fabrika çıkışlı veya yazılımsal olarak 25 km/s hız ile sınırlandırılmış olmak zorundadır. Bu hızı aşabilen modifiyeli araçların trafiğe çıkışı yasa dışıdır.

  • Kişisel Koruyucu Donanım (Sürücü İçin): Sürücülerin gece saatlerinde (güneş batışından bir saat sonrası ile doğuşundan bir saat öncesi arası) arkasında reflektif (yansıtıcı) şeritler bulunan yelek, mont veya ceket giymesi zorunlu hale getirilmiştir. Şahsi kullanımlarda kask kullanımı şiddetle tavsiye edilen bir güvenlik önlemidir; paylaşımlı scooter şirketlerinin bazı yerel belediye kararlarına göre araçla birlikte kask veya koruyucu başlık sağlama yükümlülükleri denetlenmektedir.

Güncel Kullanım Kuralları ve Yasaklar

Sadece donanım değil, sürüşün yapıldığı yerler de sıkı kurallara bağlanmıştır:

  • Yol Ayrımı: Bisiklet yolu veya bisiklet şeridi varsa, e-scooter sürücülerinin taşıt yolunda sürmesi tamamen yasaktır. Bisiklet yolu yoksa, azami hız sınırı 50 km/s'nin altındaki taşıt yollarının en sağ şeridinde sürülebilir.

  • Otoyol Yasağı: Azami hız sınırı 50 km/s’nin üzerinde olan (şehirler arası yollar, çevre yolları, otobanlar) yollarda sürüş yapılamaz.

  • Sırt Çantası Hariç Yük Yasağı: Sürücünün sadece sırtında taşıdığı çanta yasal kabul edilir. Scooter'ın gövdesine, gidonuna (direksiyonuna) veya ayak basılan yerine pazar poşeti, koli veya bagaj yüklemek yasaktır.

  • Yan Yana Sürüş: Bir şeritte yan yana birden fazla e-scooter sürülerek şerit kapatılamaz. Scooterlar şeridin sağından tek sıra halinde gitmek zorundadır.

6 Bin 923 TL Cezası Var: O Sistem Artık Zorunlu

Paylaşımlı elektrikli scooter (Martı, BinBin, Hop vb.) şirketleri için getirilen kurallar, sadece donanımsal değil tamamen yazılımsal, algoritmik ve anlık veri takibine dayalı teknolojik zorunlulukları kapsıyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yapılan son yönetmelik değişiklikleriyle birlikte, şirketlerin sistemlerini devlet altyapısına entegre etmesi ve kullanıcıyı uzaktan kısıtlaması yasal bir zorunluluk haline geldi.

Kiralama şirketlerinin uymak zorunda olduğu en kritik teknolojik kurallar şu başlıklar altında toplandı:

1. Coğrafi Çitleme (Geo-fencing) ve Hız Kısıtlaması

Yönetmeliğe eklenen en büyük yenilik "coğrafi çitleme" sistemidir. Şirketler, belediyeler ve UKOME tarafından belirlenen "yasaklı bölgeleri" (tarihi alanlar, yoğun yaya meydanları, pazar yerleri vb.) kendi mobil uygulamalarında dijital harita üzerinde işaretlemek zorundadır.

  • Kademeli Hız Düşürme: Bir kullanıcı sürüş esnasında bu yasaklı bölgelerden birine girdiğinde, scooter yazılımsal olarak hızını otomatik ve kademeli olarak saatte 6 kilometreye (6 km/s) düşürür. Sürücü gaza bassa bile araç hızlanamaz.

  • İşitsel Uyarı Sistemi: Scooter'ın direksiyonuna (gidonuna) yerleştirilen sesli aygıtlar, sürücü yasaklı bölgeye yaklaşırken veya girdiğinde sesli/işitsel olarak sürücüyü uyarmak zorundadır.

  • Park Engelleme: Coğrafi çit dışında kalan veya park edilmesi yasaklanan kırmızı bölgelerde, yazılım sürüşün sonlandırılmasına (kilitlemeye) izin vermez; kullanıcının sayacı işlemeye devam eder.

2. U-Net Entegrasyonu ve 3 Dakikada Bir Konum Takibi

Şirketlerin tüm filosu, bakanlığın U-Net (Ulaştırma Net) bilgi sistemine doğrudan ve gerçek zamanlı olarak bağlı olmak zorundadır.

  • Her bir scooter’ın seri numarası, plaka/ID bilgisi, anlık batarya durumu ve konum verileri her 3 dakikada bir otomatik olarak bakanlığın veri tabanına aktarılır.

  • Bu sayede devlet, hangi caddede kaç adet aktif veya pasif kiralık scooter olduğunu canlı haritadan izleyebilir.

3. Yapay Zekalı Devrilme ve Kaza Algılama

Scooterların içerisindeki jiroskop ve ivmeölçer sensörleri aktif bir denetim mekanizmasına dönüştürülmüştür.

  • Sürüş esnasında veya park halindeyken scooter’dan "devrilme veya sert darbe (kaza)" uyarısı alındığı an, şirketin yazılım sistemi alarma geçer.

  • Şirket, sistem üzerinden otomatik olarak veya müşteri hizmetleri aracılığıyla sürücü ile cep telefonu üzerinden derhal irtibat kurmak, sağlık/güvenlik durumunu kontrol etmek ve varsa kaza bilgilerini kayıt altına almakla yükümlüdür.

4. Mobil Uygulama Şeffaflığı Zorunluluğu

Kullanıcıların indirdiği mobil uygulamalar, sürüşe başlamadan önce şu bilgileri net bir şekilde göstermekle yükümlüdür:

  • İlçelere göre güncel izinli sürüş ve yasaklı alan haritaları.

  • Açılış ücreti, dakika tarifesi ve olası ek maliyetlerin şeffaf dökümü.

  • Çevre kurallarına uygun doğru park istasyonlarının yerleri.

5. Kota ve Yerli Üretim Kontrolü

Bakanlık, sokaklardaki scooter kirliliğini önlemek için şirketlerin şehirdeki toplam araç sayılarına dijital kota koymuştur.

  • Şirketler, bir ilde izin aldıkları toplam scooter sayısının yüzde 70'inden az, yüzde 130'undan fazla aracı aynı anda sahada bulunduramaz. Kış aylarında (Kasım-Şubat) ise bu alt sınır yüzde 40'a kadar esnetilir. Bu kotaların hesabı, gün boyu (00:00 - 23:59) sistemden gelen ortalama verilerle dijital olarak denetlenir.

  • Ayrıca filolara kademeli olarak yerli üretim scooter bulundurma şartı entegre edilmektedir.

Şirketlere Ağır Para Cezası: Coğrafi çitleme yapmayan, 6 km/s hız sınırını yazılımla devreye sokmayan, işitsel uyarı koymayan veya devrilme anında sürücüyü aramayan işletmeci firmalara her ihlalde 6 bin 923 lira idari para cezası doğrudan kesilir.

Daha da detaya inmek gerekirse durum şöyle;

Şirkete Başka, Size Ayrı Ceza!

Neden Şirkete Kesiliyor?

  • Teknolojik Altyapı Sorumluluğu: Bakanlık, paylaşımlı scooter şirketlerine teknik bir zorunluluk getirmiştir. Şirketler, scooterların yüksek hızlı/yasaklı yollara (otobanlar vb.) girdiğini sistemden tespit etmek ve scooterın hızını otomatik olarak düşürmek/durdurmak zorundadır.

  • Cezanın Gerekçesi: Eğer bir şirket bu yazılımsal ve teknik tedbirleri almazsa, gerekli kısıtlamaları uygulamadığı için 6 bin 923 TL idari para cezası doğrudan şirkete yazılır.

Kullanıcıya Ceza Yok mu?

Kullanıcıya bu madde kapsamında değil, trafik kurallarını ihlal ettiği için ayrı cezalar kesilir. Trafik polisleri veya jandarma tarafından yakalanıldığında bireysel olarak şu cezalarla karşılaşılmaktadır:

  • Yaya yolunda (kaldırımda) scooter sürmek: 5.000 TL.

  • Scooter'a iki kişi binmek veya yük taşımak: 1.506 TL.

  • 15 yaşından küçük birine scooter kullandırmak: (Ebeveynine/kullandırana) 20.000 TL.

  • Alkollü scooter kullanmak: İlk yakalanmada 25.000 TL.

Özetle; bahsedilen 6.923 TL, sistemi kurallara uygun şekilde sınırlandırmayan scooter markasına kesilen bir cezadır. Ancak yasak yollara girilmesi veya kaldırımdan sürülmesi durumunda polis doğrudan bireysel trafik cezası yazmaktadır.

Muhabir: Merve Kiraz