Laboratuvar ortamında yürütülen yeni bir çalışmada, belirli karayosunu türlerinin kolon kanseri hücre hattı üzerinde anlamlı sitotoksik etkiler gösterdiği tespit edildi.
Kanser tedavisinde en büyük engellerden biri olan ilaç direnci ve metastaz, tıp dünyasını yenilikçi arayışlara itmekte. Geleneksel tedavi yöntemlerinin sağlıklı dokulara zarar vermesi ve zamanla etkisini yitirmesi, araştırmacıları doğanın derinliklerindeki alternatif kaynaklara yöneltti. Son yıllarda yapılan kapsamlı bilimsel çalışmalar, bitkisel kökenli biyoaktif bileşiklerin kanser hücreleri üzerindeki baskılayıcı gücünü gözler önüne seriyor. Bu doğrultuda gerçekleştirilen çığır açıcı bir araştırma, ilkel bitkiler arasında yer alan karayosunlarının kolon kanseri hücrelerinde hayati bir rol oynayan epitel-mezenkimal dönüşüm (EMT) sürecini durdurabileceğini ortaya koydu.
Dünyada mortalite (ölüm) oranları en yüksek kanser türlerinden biri olan kolorektal kansere (KRK) karşı, doğadaki fitokimyasallardan yararlanan bu bilimsel araştırma Laboratuvar ortamında gerçekleştirildi. Yapılan çalışmada karayosunlarından elde edilen biyoaktif bileşiklerin kanserin yayılma ve direnç mekanizmaları üzerindeki etkileri incelendi.
Laboratuvarda Hücre Tipleri Test Edildi
Araştırmada, kanser hücrelerinin dönüşüm süreçlerini (EMT/MET geçişleri) gözlemlemek amacıyla HT-29 kolorektal kanser hücre hattı kullanıldı.
Kanser hücrelerinin yayılmasında ve ilaçlara direnç kazanmasında kilit rol oynayan epitel-mezenkimal dönüşüm (EMT), hücrelerin yapısal özelliklerini değiştirerek göç etme ve çevre dokuları istila etme yeteneği kazanmasını sağlar. Bilim dünyası, bu tehlikeli süreci tersine çevirebilecek ya da yavaşlatabilecek moleküllerin peşindedir. Gerçekleştirilen bu son araştırmada, kolon kanserinin farklı evrelerini temsil eden atasal, epitel ve mezenkimal olmak üzere üç farklı hücre modeli oluşturulmuş. Çeşitli karayosunu türlerinden elde edilen etanol özütlerinin bu hücre hatları üzerindeki etkileri hem moleküler hem de fonksiyonel testlerle adım adım incelenmiş.
Çalışma kapsamında;
- Atasal HT-29 hücreleri,
- Epitel hücreler (eHT-29),
- Mezenkimal hücreler (mHT-29) olmak üzere üç farklı hücresel model üzerinde testler gerçekleştirildi.
Çeşitli karayosunu türlerinden elde edilen etanol özütleri GC/MS cihazları ile analiz edilirken, bu özütlerin kanser hücrelerini öldürme (sitotoksik) güçleri MTT testiyle ölçüldü.
İki Karayosunu Türü Öne Çıktı
Yapılan detaylı analizler sonucunda, Pleurochaete squarrosa ve Hypnum andoi türlerine ait etanol özütlerinin kanser hücreleri üzerinde güçlü bir sitotoksik (hücre öldürücü) etki gösterdiği saptandı. Özellikle gaz kromatografisi ve kütle spektrometrisi (GC-MS) analizleri ile bu bitkilerin yapısında bulunan diizobütil ftalat, bis(2-etilheksil) ftalat ve çeşitli majör bileşiklerin kanser hücrelerinin hareketliliğini doğrudan etkilediği belirlendi. Hücre göçü testlerinde, karayosunu özütü uygulanan kanser hücrelerinin göç kapasitelerinde anlamlı düşüşler gözlemlendi. Western blot protein analizlerinde ise hücrelerin yapısal belirteçlerinde görülen azalışlar, bu bitkisel özütlerin hücresel plastisiteyi ve metastaz mekanizmalarını zayıflatabileceğine işaret etmekte.
Kanser Tedavisinde Yepyeni Bir Ufuk
Elde edilen bu son derece heyecan verici bulgular, karayosunlarının barındırdığı zengin fitokimyasal içeriğin kanser biyolojisi literatürüne Yepyeni bir soluk getirdiğini göstermektedir. Geleneksel tedavi protokollerinin sınırlılıklarını aşmak ve metastaz sürecini durdurmak adına bitkisel bazlı biyoaktif bileşiklerin potansiyeli, gelecekteki terapötik stratejiler için umut vadediyor. Bilim insanları, bu özütlerin etki mekanizmalarının tam olarak çözülmesiyle birlikte, kanserle mücadelede doğadan ilham alan çok daha güçlü ve hedef odaklı ilaç geliştirme süreçlerinin önünün açılacağını vurguluyor.
Kanser biyolojisinde alternatif ve doğal biyoaktif bileşiklerin kullanımına yönelik literatüre yeni bir veri sunan bu araştırmanın, gelecekte yapılacak daha kapsamlı çalışmalarla klinik potansiyelinin netleşmesi hedefleniyor.
Kaynak Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Karayosunu Özütlerinin Kolon Kanserinde Epitel-Mezenkimal Dönüşüme Etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Haziran 2025. Tez No: 970906
