Türkiye’de süt sığırcılığı işletmelerinde yaşanan buzağı kayıpları, yalnızca hayvancılık sektörünü değil, ülke ekonomisinin görünmeyen damarlarını da derinden etkiliyor. Atatürk Üniversitesi’nde hazırlanan kapsamlı bir doktora tezi, yıllardır parça parça ele alınan bu sorunu ilk kez ülke ölçeğinde bütüncül bir bilimsel çerçeveyle ortaya koyuyor. Bulgular çarpıcı: Türkiye’de her yıl yaklaşık 1,6 milyon buzağı çeşitli nedenlerle kaybediliyor ve bunun ekonomiye maliyeti 65 milyar TL’yi aşıyor.

Buzağı Neden Bu Kadar Kritik?

Bir buzağı yalnızca bir hayvan değildir.

  • Süt üretiminin sürekliliği,

  • Geleceğin damızlık inekleri,

  • Kırmızı et sektörünün ana kaynağı,

  • Kırsal kalkınmanın temel dayanağıdır.

Buzağı kaybı; süt üretiminin düşmesi, besi hayvancılığında arz açığı ve artan ithalat baskısı anlamına gelir. Tez, bu kayıpların artık “olağan” değil, ulusal ölçekte yapısal bir sorun olduğunu bilimsel verilerle ortaya koyuyor.

Türkiye Genelinde Kapsamlı Bir Saha Çalışması

Araştırma; Türkiye’nin yedi coğrafi bölgesini temsil eden Balıkesir, İzmir, Konya, Adana, Diyarbakır, Samsun ve Erzurum illerinde yürütüldü.
Süt sığırcılığı yapan işletmelerle yüz yüze anketler yapıldı ve buzağı kayıpları ilk kez şu şekilde beş aşamada ele alındı:

  • Gebe kalamayan inekler

  • Gebelikte düşük (atık) yapanlar

  • Doğum esnasındaki kayıplar

  • Doğumdan sonraki 0–6 aylık kayıplar

  • Toplam buzağı kaybı

Bu yaklaşım, resmi istatistiklerin ötesine geçerek sahadaki gerçek kaybı görünür kıldı.

En Büyük Kayıp Nerede Yaşanıyor?

Tezin bulgularına göre buzağı kayıplarının dağılımı şöyle:

  • %9,60 → Gebe kalamama (fertilite sorunları)

  • %6,69 → Doğumdan sonraki ilk 6 ayda hastalık ve ölümler

  • %3,65 → Düşükler (atık)

  • %0,97 → Doğum esnasındaki kayıplar

Tüm bu faktörler birlikte değerlendirildiğinde, Türkiye genelinde toplam buzağı kayıp oranı %20,91 olarak hesaplandı. Yani her beş potansiyel buzağıdan biri sistem dışına çıkıyor.

Rakamların Dili: 65 Milyar Liralık Sessiz Ekonomik Kayıp

2021 TÜİK verilerine göre Türkiye’de doğurma kabiliyetine sahip 7,8 milyon dişi sığır bulunuyor. Tezin hesaplamalarına göre bu varlık üzerinden:

  • Yılda 1.628.870 baş buzağı kaybediliyor

  • Bunun ülke ekonomisine maliyeti yaklaşık
    65.154.800.000 TL
    (yaklaşık 2,33 milyar ABD doları)

Bu rakam, birçok tarımsal destek programının toplam bütçesinden daha büyük bir ekonomik kayba işaret ediyor.

Resmi Kayıtlar ile Gerçekler Arasındaki Uçurum

Tez, dikkat çekici bir gerçeği daha ortaya koyuyor:
Resmi kayıtlara giren buzağı sayıları ile sahada yaşanan kayıplar arasında ciddi bir fark bulunuyor. Bu durum, Türkiye’de buzağı kayıplarının önemli bir bölümünün istatistiklere hiç yansımadığını gösteriyor.

Sorun Hayvan Değil, Sistem

Araştırma sonuçları, buzağı kayıplarının yalnızca hastalıklarla açıklanamayacağını net biçimde ortaya koyuyor.

  • İşletme yapısı

  • Üreticinin eğitim düzeyi

  • Bakım ve besleme uygulamaları

  • Koruyucu hekimlik eksiklikleri

  • Yönetim ve organizasyon sorunları

Bu faktörler birlikte ele alınmadıkça, kayıpların azaltılması mümkün görünmüyor.

Neden Bu Çalışma Bir Dönüm Noktası?

Bu doktora tezi;

  • Türkiye genelini temsil eden ilk kapsamlı saha çalışması olması,

  • Buzağı kayıplarını tüm aşamalarıyla ele alması,

  • Ekonomik kaybı somut rakamlarla ortaya koyması,

  • Politika yapıcılara doğrudan veri sunması

nedeniyle yalnızca akademik değil, stratejik bir bilimsel referans niteliği taşıyor.

Kaynak

Avcıoğlu, Ü. (2023). Süt Sığırcılığı İşletmelerinde Buzağı Kayıpları ve Ülke Ekonomisi Üzerine Etkileri.
Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı, Erzurum. Tez No; 843028

Muhabir: Merve Kiraz